Замислете мал зелен остров на кој ве пречекуваат стотици зајаци. Излегуваат од грмушките, ве следат по патеките и без страв ви се приближуваат барајќи храна. На прв поглед, Окуношима изгледа како место создадено за весели фотографии и приказни од патувања.
Но зад оваа симпатична слика се крие минато што долго време било премолчувано. Островот што денес е познат како јапонскиот „Остров на зајаците“ некогаш бил таен центар за производство на хемиско оружје.
Остров што исчезнал од картите
Окуношима се наоѓа во Внатрешното Јапонско Море, во префектурата Хирошима. Поради изолираната положба, јапонската царска армија го избрала островот за изградба на фабрика за отровен гас. Производството започнало во 1929 година и продолжило до крајот на Втората светска војна.
Операцијата била толку тајна што Окуношима бил отстранет од дел од тогашните карти. Работниците произведувале иперит, солзавец и други токсични материи, често со недоволна заштитна опрема. Многумина подоцна страдале од сериозни здравствени последици предизвикани од изложувањето на хемикалиите.
По војната, документите биле уништувани, преостанатите хемикалии биле запалени, закопани или фрлени, а објектите биле напуштени. За минатото на островот јавно почнало посериозно да се зборува дури неколку децении подоцна. Во 1988 година бил отворен Музејот на отровниот гас, кој ја чува приказната за фабриката, работниците и последиците од хемиското оружје.
Од каде дошле зајаците?
На интернет често се повторува приказната дека денешните зајаци се потомци на лабораториските животни врз кои во фабриката се испитувало дејството на отровните гасови. Приказната е впечатлива, но најверојатно не е точна.
По поразот на Јапонија, воените лабораториски зајаци биле уништени заедно со другите докази за активностите на островот. Почесто прифатеното објаснување е дека во седумдесеттите години група ученици пуштила неколку домашни зајаци на Окуношима. Без постојани жители и без вообичаените природни непријатели, животните брзо се размножиле.
Поновите генетски истражувања внесуваат уште една нијанса. Разновидноста на нивната ДНК укажува дека зајаци веројатно биле оставани на островот во повеќе наврати, меѓу нив и поранешни домашни миленици. Како што пишува „Гардијан“ во репортажата од Окуношима, директната врска со воените лабораториски животни не може целосно да се исклучи, но научниците ја сметаат за многу малку веројатна.
Рајот од социјалните мрежи има свој проблем
Зајаците го претворија Окуношима во туристичка атракција. Посетителите пристигнуваат со траект, носат зеленчук и гранули и за кратко време се опкружени со животни навикнати храната да ја добиваат од човечка рака.
Токму тука започнува новиот проблем. На островот нема доволно природна храна за толку голема популација, па зајаците станале зависни од посетителите и волонтерите. Кога има многу туристи, добиваат повеќе храна отколку што можат да изедат. Кога посетеноста ќе се намали, дел од нив остануваат без доволно храна и вода.
Истражување објавено во 2026 година предупреди дека туристичкото хранење веќе го менува целиот островски екосистем. Зајаците ја оголуваат ниската вегетација, а оставената храна привлекува диви свињи, врани и други животни. Забележани се дури и случаи во кои диви свињи напаѓале живи зајаци – однесување што ретко се поврзува со овој вид.
Така, добрата намера на посетителите создава неочекуван парадокс. Колку повеќе луѓето сакаат да ги нахранат и заштитат зајаците, толку повеќе ја нарушуваат природната рамнотежа од која зависи нивниот опстанок.
Остров на светлина и темнина
Окуношима денес има две лица. Едното е ведро, разиграно и создадено за фотографии – зелен остров, мирно море и зајаци што трчаат кон секој нов траект. Другото е скриено во урнатините на фабриката и во малиот музеј што потсетува дека ова место некогаш било дел од тајна воена машинерија.
Можеби токму затоа Окуношима е многу повеќе од необична туристичка атракција. Тој покажува колку лесно едно место може да добие ново лице, но и колку внимателно треба да се постапува со неговата историја и природа. Зајаците го направиле островот познат во светот, но зад нивните весели фотографии останува приказна што не треба да биде потисната од кадарот.
