Судењето на Ива Михаилова во Основниот суд во Кочани денеска веќе не е само кривична постапка за тешка сообраќајна несреќа. Во судницата пристигнаа бугарски пратеници од повеќе политички партии, пред судот се собраа поддржувачи на обвинетата, а паралелно во Софија беше организиран протест пред македонската амбасада. Првичните информации зборуваа за најмалку 6-мина пратеници, додека подоцнежниот извештај на БТА наведе 8-мина присутни бугарски народни претставници.
Во основата на случајот стои трагичен сообраќаен настан, а не меѓудржавен спор. Михаилова, која има македонско и бугарско државјанство, е обвинета за кривично дело поврзано со безбедноста во сообраќајот по несреќата од 7. октомври 2025. година, во која едно лице загинало, а повеќе лица биле повредени, меѓу нив и самата обвинета. Таа ја оспорува вината. Судењето започна на 6. јули годинава, а денешното рочиште е дел од постапката во која значајно место имаат вештачењата за механизмот на несреќата.
Спорот околу лекувањето го изнесе случајот надвор од судницата
Политичката димензија почна да расте околу друго прашање – дали Михаилова треба да добие можност да ја напушти Македонија за медицински третман во странство. По несреќата ѝ биле одземени патните исправи како дел од мерките во постапката, а семејството во повеќе наврати барало да ѝ биде овозможено лекување во Бугарија.
Основниот суд во Кочани го одбил барањето. Според образложението пренесено од Дојче веле, судот навел дека нема конзилијарно мислење од Клиничкиот центар во Скопје или од надлежна комисија на Фондот за здравствено осигурување дека потребното лекување не може да се спроведе во здравствени установи во Македонија. На 20. август Апелацискиот суд во Штип ја потврди таа одлука.
Бугарското Министерство за надворешни работи ја претставува ситуацијата поинаку. Во официјалната реакција од 21. август, МНР во Софија тврди дека не било дадено доволно значење на медицинските наоди за здравствената состојба на Михаилова и дека потребниот третман, според медицинските процени на кои се повикува, не може да се обезбеди во Македонија. Тоа е став на бугарската страна, а не утврден факт од судската постапка, што е важна разлика во следењето на случајот.
Од 6-мина најавени до 8-мина присутни пратеници
Интересот на официјална Софија во меѓувреме прерасна во отворено политичко следење на процесот. Пред рочиштето беа најавени тројца пратеници од „Прогресивна Бугарија“ – Иван Голомеев, Бојко Младенов и Борислав Георгиев, двајца претставници на ГЕРБ – Георг Георгиев и Красимир Терзиев, како и Елисавета Белобрадова од „Демократска Бугарија“.
Подоцна БТА објави дека во Кочани биле и Ангел Георгиев и Крстјо Врачев од „Преродба“, со што бројот на бугарски пратеници што го следеле денешното рочиште стигнал до 8-мина. Нивното присуство нема процесна улога во предметот – тие се таму како политички набљудувачи, со образложение дека сакаат непосредно да го следат судењето и прашањето за медицинскиот третман на Михаилова.
Тоа е моментот во кој еден сообраќаен предмет почнува да добива значење што далеку ја надминува судската сала. Бугарското МНР неколкупати реагираше, случајот беше разгледуван во парламентарната Комисија за политиките за Бугарите во странство, а бугарската претседателка Илијана Јотова најави дека прашањето ќе го отвори и во Советот на Европа. Во Софија, пак, „Фондација Македонија“ организираше протест на кој случајот беше поврзан со пошироки тврдења за положбата на луѓето со бугарски идентитет во Македонија.
Каде завршува правото, а каде почнува политичката приказна?
Токму тука е и суштинското прашање. Секој обвинет има право на фер судење, а секој пациент на соодветна медицинска грижа. Истовремено, вината или невиноста за сообраќајната несреќа не може да ја утврдат ниту пратеници, ниту влади, ниту медиумски кампањи. Тоа е работа на доказите, вештачењата и судот.
Во дел од македонските медиуми веќе се појави споредбата со Спаска Митрова – случај што пред повеќе од 15 години исто така доби силна политичка и дипломатска димензија во односите меѓу Македонија и Бугарија. Аналогијата е политички привлечна, но правно двата случаја се сосема различни. Предметот на Митрова беше поврзан со семејни односи, старателство и контакти со дете, а подоцна стигна и пред Европскиот суд за човекови права. Кај Михаилова станува збор за кривична постапка по сообраќајна несреќа со смртна последица и за спор околу мерките што ѝ го ограничуваат патувањето.
Заедничкото не е правната природа, туку начинот на кој индивидуален предмет може да стане симбол во веќе оптоварените македонско-бугарски односи. Во таква атмосфера медицинското прашање лесно станува дипломатско, судското рочиште политички настан, а една обвинета лице преку кое две различни јавности раскажуваат две различни приказни.
Сепак, тоа не смее да ја замени суштината. Пред Основниот суд во Кочани се води постапка за несреќа во која е изгубен човечки живот. Одговорот за кривичната одговорност треба да произлезе од доказите. Одделно од тоа, институциите имаат обврска јасно и проверливо да покажат дали на Михаилова ѝ е обезбедено медицински неопходното лекување. Колку повеќе случајот се внесува во дневната политика на двете страни од границата, толку поважно станува тие две прашања да не се мешаат.
