Младите не се само иднината што допрва треба да дојде, туку потенцијал што Македонија го има денес. Но тој потенцијал ќе остане само убава можност доколку зад јавните пораки не следуваат трајни вложувања во знаење, истражување, лаборатории, практична работа и достоинствени професионални перспективи.
Министерката за енергетика, рударство и минерални суровини Сања Божиновска, при посетата на Машинскиот факултет во Скопје и претставувањето на новиот болид на студентскиот тим MES Racing, порача дека младите се сегашниот потенцијал на Македонија и дека вложувањето во нив претставува вложување во иднината на државата.
Нејзината порака е суштински точна, но отвора и едно многу поважно прашање: што значи навистина да се инвестира во младите? Дали е доволно нивниот успех да биде поздравен на свечени настани или државата, универзитетите и стопанството мора да изградат систем во кој нивното знаење ќе може да се развива, применува и соодветно да се вреднува?
Болидот како доказ дека знаењето може да стане производ
Студентскиот болид не е само атрактивен експонат, ниту изолиран академски проект. Тој е практичен доказ дека младите инженери можат да го претворат теоретското знаење во сложен и функционален производ. Во неговото создавање се поврзуваат машинството, електрониката, дизајнот, управувањето со проекти, финансиите, тимската работа и претприемаштвото. Студентите не решаваат однапред подготвени задачи од учебник, туку се соочуваат со реални ограничувања: рокови, технички стандарди, достапност на материјали, безбедност, трошоци и потреба од обезбедување поддршка.
MES Racing е првиот македонски тим во меѓународната програма „Formula Student“, основан од студенти на Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје. Тимот наведува дека обединува околу 40-мина студенти од инженерството, дизајнот и бизнисот, кои заеднички развиваат тркачки автомобили. Според меѓународната евиденција на Formula Student Germany, македонскиот тим веќе настапувал на европски студентски натпревари, вклучително и во 2026 година.
Од пофалба за успехот до системска поддршка
Јавната промоција на студентските достигнувања е важна бидејќи покажува дека во Македонија постојат знаење, амбиција и способност за создавање сложени технолошки решенија. Но видливоста е само првиот чекор.
Вистинската поддршка подразбира предвидливо финансирање на студентските истражувачки тимови, современи лаборатории, пристап до опрема и софтвер, платена практична работа, менторство од домашни и странски експерти и посилна соработка меѓу универзитетите и компаниите. За ваквите проекти не треба секоја година одново да се бараат случајни спонзори и краткорочни решенија. Потребен е механизам преку кој најдобрите студентски иницијативи ќе добиваат институционална и деловна поддршка врз основа на јасни критериуми, мерливи резултати и јавна отчетност. Во спротивно, државата ќе продолжи да го слави крајниот производ, без доволно да го поддржува долгиот, скап и неизвесен процес што води до него.
Младите не се резерва за некое идно време
Во политичкиот говор младите често се нарекуваат „иднина на државата“. Иако звучи охрабрувачки, таквата формулација понекогаш несвесно ги одложува нивните права, идеи и способности за подоцна. Како да треба прво да чекаат, да се докажуваат и да созреат, па дури потоа да добијат простор за одлучување. Но младите се веќе инженери, истражувачи, лекари, програмери, уметници, претприемачи и граѓани. Тие не се пасивна демографска категорија што државата ја чува за иднината, туку активен човечки капитал без кој не може да се реши ниту еден од денешните развојни проблеми.
Токму затоа пораката дека тие се „сегашниот потенцијал“ има поголема тежина од вообичаената политичка фраза. Таа признава дека нивното време не започнува утре. Започнува сега.
Инженерството како стратешко прашање
Поддршката за младите инженери не е само образовна или младинска политика. Таа е тесно поврзана со индустрискиот развој, енергетската транзиција, дигитализацијата и конкурентноста на економијата.
Македонија ќе има потреба од кадри што ќе проектираат енергетски системи, ќе управуваат со обновливи извори, ќе развиваат технологии за складирање енергија, ќе ја модернизираат индустријата и ќе создаваат производи со поголема додадена вредност. Ако тие кадри не добијат услови да се развиваат дома, ќе ги создаваат решенијата за економиите на други држави. Земјата тогаш нема само да губи жители, туку и знаење, иновативност, даночен потенцијал и способност самостојно да го планира развојот.
Иселувањето не се запира само со патриотски пораки
Млад човек не останува во земјата единствено затоа што некој му кажал дека е нејзината иднина. Останува кога гледа можност за достоинствен живот, професионален напредок, правично вработување и општество во кое трудот и знаењето имаат поголема вредност од партиската или личната припадност.
Затоа политиката за младите мора да ги надмине еднократните грантови, промотивните настани и декларативните заложби. Таа треба да обезбеди:
- стабилно финансирање на науката и студентските иновации;
- современи лаборатории и истражувачка инфраструктура;
- платена и квалитетна практична работа;
- стипендии поврзани со стратешките потреби на државата;
- транспарентен пристап до првото вработување;
- поддршка за стартап-компании и технолошки проекти;
- вклучување на младите во креирањето на политиките што ги засегаат.
Потребно е партнерство со стопанството
Компаниите, исто така, не треба да ги набљудуваат универзитетите само како места од кои ќе преземат веќе подготвени кадри. Тие можат да учествуваат во нивното создавање преку менторство, опрема, платени практикантски позиции, заеднички истражувања и поддршка на студентски проекти. Таквото партнерство не е добротворна активност. Тоа е инвестиција во идната работна сила, технолошката конкурентност и способноста на домашната економија да создава сопствени решенија.
Уште при создавањето на првиот македонски студентски болид, членовите на MES Racing укажуваа дека дел од компонентите се произведуваат со помош на спонзори, додека други се приспособуваат и повторно се употребуваат заради намалување на трошоците и промовирање еколошка свест. Тоа покажува колку ваквите проекти зависат од практична соработка меѓу академската заедница и индустријата.
Резултатите се поважни од пораките
Изјавата дека вложувањето во младите е вложување во иднината лесно може да добие широка поддршка. Сепак, вистинскиот тест ќе биде видлив во буџетите, конкурсите, лабораториите, бројот на поддржани проекти и професионалните можности што ќе им бидат понудени на младите.
Ќе биде важен и одговорот на неколку конкретни прашања: Колку студентски тимови ќе добијат долгорочна поддршка? Колку млади истражувачи ќе бидат вработени? Колку идеи ќе преминат од факултетските лаборатории во домашното производство? И колку од најталентираните млади ќе проценат дека својата иднина можат да ја изградат во Македонија?
Болидот на MES Racing е впечатлив симбол на она што младите можат да го создадат кога ќе добијат знаење, простор и поддршка. Но една држава не може да се потпира само на ентузијазмот на најупорните поединци.
Ако Македонија навистина ги смета младите за свој сегашен потенцијал, тогаш мора да ги третира како сегашен приоритет — во образованието, економијата, науката и јавните политики. Иднината не се гради со пофалби откако успехот веќе ќе се случи, туку со услови што му овозможуваат да се случува постојано.
