Во јавното здравје рокот може да ја организира работата, но не може да ја замени лабораториската потврда. Денеска Гостивар доби охрабрувачка процена: техничката вода би можела да се врати до крајот на неделата, а водата за пиење кон крајот на следната. Сепак, чешмите нема да бидат безбедни затоа што поминал најавениот датум, туку дури откако последователните анализи ќе покажат дека водата ги исполнува санитарните услови.
Тоа е најважната порака во оваа фаза од кризата. Бројот на граѓани кои првпат бараат лекарска помош се намалува, хиперхлорирањето и испирањето на мрежата се во тек, но забраната за користење на водата останува сè до официјално известување од надлежните институции.
Техничка вода до крајот на неделата, вода за пиење подоцна
Директорката на Институтот за јавно здравје, Марија Андоновска, соопшти дека според информациите од експертските тимови на терен, гостиварци би можеле до крајот на оваа недела да добијат техничка вода, додека безбедна вода за пиење се очекува кон крајот на следната недела.
Оваа временска рамка е процена заснована врз текот на санацијата. Таа не значи дека водата автоматски ќе биде пуштена за употреба. Како што покажуваат и последните информации за хиперхлорирањето и испирањето на гостиварската мрежа, техничката вода може да биде одобрена дури кога контролите ќе покажат дека е безбедна за соодветната употреба, а водата за пиење бара уште построги и последователни чисти резултати.
Во дел од примероците сè уште има микробиолошки отстапувања
Институтот за јавно здравје во два наврати земал примероци од повеќе локации во Гостивар. Според последното образложение на директорката на ИЈЗ, резултатите не се исти на сите мерни места.
Во дел од примероците биле утврдени колиформни бактерии и мезофилни аероби, а на други места било забележано несоодветно ниво на резидуален хлор. Физичко-хемиските параметри во моментот биле исправни, но микробиолошките отстапувања и недоволната дезинфекција се доволна причина водата да не биде прогласена за безбедна за пиење.
Оваа разлика е важна. Водата може да изгледа бистра, да нема необичен мирис и сепак да не биде безбедна. Микробиолошката исправност не се утврдува со поглед, вкус или домашна процена, туку со лабораториски испитувања и со континуирана контрола на системот.
Хиперхлорирањето е интервенција, не конечна потврда
Во каптажата е заменет типот на хлоринаторот, почнато е контролирано хлорирање со повисока концентрација предвидена за кризни услови, а паралелно се чисти и се испира примарната водоводна мрежа. Експертските екипи треба секојдневно да земаат примероци од истите точки за да утврдат дали постапката дава стабилен резултат.
Хиперхлорирањето е неопходен технички чекор, но не е доказ дека проблемот веќе е решен. Дезинфекцијата мора да биде проследена со испирање на системот, мерење на резидуалниот хлор и повторени микробиолошки анализи. Дури потоа може да се донесе одлука дали водата најпрво може да се користи како техничка, а подоцна и за пиење.
Затоа граѓаните треба да го чекаат официјалното известување, а не да се раководат според неформални пораки или според тоа дали водата повторно тече од чешмите. Превривањето, исто така, не ја поништува важечката забрана. Panoptikum претходно укажа дека довербата во водоснабдителниот систем мора да се темели врз проверливи резултати, а не врз претпоставка дека секоја интервенција автоматски го отстранила ризикот.
Бројот на пациенти опаѓа, но кризата не е завршена
Во текот на цчерашниот ден во гостиварските здравствени установи биле евидентирани 197 лица кои првпат побарале лекарска помош. Тоа е намалување во споредба со претходниот ден, кога биле регистрирани 233 нови прегледи. Нема нови хоспитализации, што е позитивен показател, но бројката сè уште е висока за град што веќе повеќе денови живее под санитарни ограничувања.
Според податоците објавени од здравствените власти, од 14. до 23. јули лекарска помош побарале вкупно 3.865 граѓани. Најчестите симптоми се дијареја, повраќање, температура, слабост и дехидратација.
Намалувањето на дневниот број не треба да создаде чувство дека епидемијата веќе поминала. Во ваква состојба најголемиот ризик е прераното опуштање – враќање кон водата од мрежата пред официјалното одобрение или занемарување на хигиенските препораки затоа што бројот на пациенти почнал да паѓа.
Комисијата предупредува и на можен хепатит А или Е
Комисијата за заразни болести предупреди дека, покрај досегашните цревни инфекции, здравствените служби мора да останат подготвени и за можна појава на хепатит А или хепатит Е. Станува збор за предупредување за потенцијален ризик, а не за потврда дека во оваа криза веќе се регистрирани такви случаи.
Инфектологот Жаклина Шопова посочи дека кај хидрични епидемии може да има присуство на повеќе вируси и бактерии, поради што често не може да се утврди еден единствен причинител за симптомите кај сите пациенти. Во досегашните испитувања биле споменати астровирус и шигела, но наодите не биле идентични кај сите заболени. Комисијата бара здравствениот систем да не се опушта и покрај намалувањето на бројот на нови пациенти.
Градот сè уште зависи од цистерни, пунктови и пакувана вода
Додека трае санацијата, снабдувањето продолжува преку пунктови за техничка вода, цистерни и дистрибуција на пакувана вода за пиење. Ова е неопходна привремена мерка, особено за семејствата со мали деца, повозрасните лица, хронично болните и домаќинствата кои немаат можност самостојно да обезбедат доволни количини вода.
Граѓаните и операторите со храна треба да користат само безбедна пакувана вода за пиење, готвење, подготовка на напитоци, миење храна и прибор што доаѓа во контакт со храна. Забраната не завршува со почетокот на хлорирањето, ниту со појавата на вода во цевките. Таа завршува со јасно, јавно и официјално соопштение дека анализите ја потврдиле исправноста.
Последниот збор мора да го имаат анализите
Гостивар сега влегува во почувствителна фаза од кризата. Првиот удар беше масовното јавување на граѓани со здравствени тегоби. Следуваше забрана, истрага, кризна состојба и техничка санација. Сега доаѓа моментот кога јавноста ќе треба да разликува охрабрувачка процена од конечна дозвола.
Роковите можат да бидат исполнети, но можат и да се поместат доколку некој примерок повторно покаже отстапување. Тоа не треба да се толкува како неуспех, туку како нужност здравјето да има предност пред политичкиот календар и притисокот состојбата што побрзо да биде прогласена за завршена.
Поширокото прашање останува отворено: како е контролиран системот, кој ги следел резултатите и зошто институционалниот одговор дошол дури откако илјадници граѓани побарале помош. Токму затоа случајот со Гостивар веќе стана предупредување за водоводната инфраструктура во Македонија. Водата ќе се врати во чешмите. Довербата ќе бара подолго време, јасна одговорност и систем во кој лабораторијата навистина го има последниот збор.
