Европската економија влегува во последните месеци од 2026. година со незгодна комбинација: растот продолжува, но забавува, енергијата повторно станува поскапа, компаниите се повнимателни, а граѓаните сè помалку веруваат дека нивниот животен стандард наскоро ќе се подобри. Октомвриските податоци покажуваат дека проблемот веќе не е само во една индустрија или една земја – притисокот истовремено се чувствува во производството, услугите и домашните буџети.
Прелиминарните деловни показатели за еврозоната покажуваат дека економската активност во октомври се спуштила на најниско ниво во последните четири месеци. Композитниот индекс на активност, кој ги следи производството и услугите, се намалил од 53,1 поен во септември на 51,9 поени во октомври. Вредност над 50 и натаму означува раст, но насоката е јасна – европската економија не запира, туку го губи претходниот замав.
Енергијата повторно станува проблем за европските компании
Главниот извор на новиот притисок се трошоците. Компаниите повторно плаќаат повеќе за енергија, гориво, транспорт и дел од суровините, а таквото поскапување постепено се пренесува низ целиот производствен синџир. Дел од фирмите веќе одговараат со повисоки продажни цени, обидувајќи се да ги зачуваат профитните маржи во услови кога трошоците растат побрзо од побарувачката.
Тоа не е изолиран октомвриски сигнал. октомвриската анализа на S&P Global Market Intelligence предупредува дека притисокот од суровините повторно се шири, при што растот на цената на нафтата и нарушувањата во снабдувањето се меѓу најважните краткорочни ризици за инфлацијата и економскиот раст.
Ефектот веќе се гледа и во официјалната статистика. Eurostat објави дека годишната инфлација во еврозоната во септември достигнала 3,8 проценти, наспроти 3,2 проценти во август. Енергијата имала најсилен придонес кон растот на цените, а нејзината годишна стапка на поскапување достигнала 18,9 проценти.
Раст има, но оптимизмот исчезнува
Поскапувањето само по себе не би било толку проблематично доколку компаниите гледаа силна побарувачка и сигурен раст во следните месеци. Октомвриските анкети, сепак, покажуваат спротивно. Деловниот оптимизам ослабнал, вработувањето во еврозоната речиси стагнира, а производителите сè почесто се соочуваат со избор меѓу поскапо производство, пониски маржи или ново зголемување на цените.
Особено чувствителна е Франција, каде што економската неизвесност се надоврзува на политичката нестабилност и послабите деловни очекувања. Според податоците пренесени од европските економски истражувања и објавени и во македонските економски медиуми, расположението меѓу француските компании е меѓу најслабите во подолг период.
Тоа создава една од најтешките ситуации за економската политика: економијата сè уште расте, но повисоките цени го ограничуваат просторот за стимулирање на растот. Ако инфлациските притисоци продолжат, Европската централна банка ќе има помалку простор за олеснување на финансиските услови токму во момент кога компаниите и домаќинствата би имале корист од поевтино финансирање.
Потрошувачите повторно стануваат повнимателни
На другата страна од економијата е европскиот потрошувач. И таму октомвриската слика не е охрабрувачка. Европската комисија објави дека индексот на доверба на потрошувачите во еврозоната се намалил за 1,1 поен и паднал на -17,9. Во целата Европска унија падот изнесува 1,2 поени, до -17,3.
Тоа е повеќе од статистичко влошување на расположението. Кога граѓаните се загрижени за трошоците за живот, станбените издатоци, цените на енергијата и идните приходи, нивната прва реакција обично е поголема претпазливост. Се одложуваат поголеми купувања, се штеди повеќе, а дел од потрошувачката се префрла кон поевтини производи и услуги. Токму домашната потрошувачка, која треба да му даде стабилност на растот кога надворешната трговија е неизвесна, тогаш почнува да слабее.
И тука се затвора економскиот круг: поскапата енергија ги зголемува трошоците на компаниите, тие дел од нив ги пренесуваат во цените, повисоките цени ја намалуваат куповната моќ на граѓаните, а послабата потрошувачка повторно ги прави компаниите повнимателни со инвестициите и вработувањето.
Најголемиот ризик е продолжената неизвесност
Европа во моментов не е во класична рецесиска слика. Активноста во еврозоната и натаму е над границата што означува економска контракција, а дел од индустриите продолжуваат да растат. Проблемот е што просторот за грешка станува потесен.
Ако енергетските цени останат високи, инфлацијата може подолго да се задржи над посакуваните нивоа. Ако компаниите продолжат да ги пренесуваат трошоците врз купувачите, довербата на потрошувачите може дополнително да ослабне. А доколку домаќинствата почнат посериозно да ја ограничуваат потрошувачката, сегашното забавување може да стане посилно од она што денешните показатели го навестуваат.
Оттука, октомвриските бројки не зборуваат за економија што престанала да функционира, туку за Европа во која растот станува поскап и понеизвесен. За компаниите тоа значи потешко планирање. За граѓаните – нов притисок врз стандардот. А за европските институции, повторно се отвора старата тешка равенка: како да се задржи растот без нов бран на инфлација.
Извори
– European Commission – DG ECFIN, Business and Consumer Surveys
European Commission – Business and Consumer Surveys
– Eurostat
Eurostat – Annual inflation up to 3.8% in the euro area
– European Commission – Directorate-General for Energy
European Commission – Oil Coordination Group
– S&P Global / S&P Global Market Intelligence
