Македонската економија забележа забрзување во вториот квартал од 2026. година, а просечната плата номинално и реално расте. Инфлацијата, храната, домувањето, транспортот и енергетските шокови остануваат клучниот тест дали економскиот раст навистина се претвора во подобар животен стандард.
БДП расте, но граѓанинот не живее од процентот на БДП
Македонската економија во второто тримесечје од 2026. година остварила реален раст на бруто-домашниот производ од 4,3% во однос на истиот квартал лани, покажуваат проценетите податоци на Државниот завод за статистика. Особено силно движење е забележано во градежништвото, каде што растот изнесувал 21,9%. Номиналната финална потрошувачка се зголемила за 7%, а бруто-инвестициите за 14,5%. Сезонски и календарски приспособениот годишен раст на БДП изнесувал 4%.
Тоа се показатели што зборуваат за забрзување на економската активност.
Но БДП е мерка за вредноста создадена во економијата, а не директна мерка за тоа колку пари му остануваат на едно домаќинство на крајот од месецот.
Токму тука започнува поважното прашање:
Дали растот од 4,3% се претвора во реален раст на куповната моќ?
Премиерот Христијан Мицкоски во обраќање во Брвеница го истакна економскиот раст и порача дека резултатите треба повеќе да се почувствуваат преку повисоки плати, подобро платени работни места и поголем расположлив доход на семејствата. Станува збор за политичка цел и оценка на Владата; дали таа цел се остварува најдобро се проверува преку податоците за платите, инфлацијата и реалните трошоци на живот.
Платата расте – уште поважно, расте и реалната плата
Последните достапни официјални податоци покажуваат позитивно движење кај платите.
Просечната месечна нето-плата во јули 2026. година изнесувала 48.499 денари, што е за 7,1% повеќе отколку во јули 2025. година. Номиналниот раст не е доволен показател. Ако платата расте 7%, а цените 7%, тогаш куповната моќ практично не се подобрува. Затоа е поважен податокот за реалната нето-плата, односно платата коригирана за растот на цените.
Според Државниот завод за статистика, реалната нето-плата во јули била 4,7% повисока од јули 2025. година. Во периодот јануари–јули 2026. година реалната нето-плата била за 3,5% повисока отколку во истиот период претходната година. Тоа е значаен показател: на ниво на просек, платите во моментов растат побрзо од потрошувачките цени.
Сепак, просекот не ја раскажува целата приказна. Просечната плата ги собира во една бројка високите плати во финансискиот сектор, информатиката и одредени професионални дејности со далеку пониските примања во други сектори. Затоа човек што заработува значително под просекот може да не почувствува подобрување со ист интензитет како што покажува националната статистика.
Инфлацијата се смирува, но повисоките цени остануваат
Инфлацијата во август 2026. година изнесувала 0,4% во однос на јули, додека на годишно ниво потрошувачките цени биле 2,6% повисоки од август 2025. година. За првите 8 месеци од годинава потрошувачките цени биле просечно за околу 3,7% повисоки отколку во истиот период лани. Тоа укажува дека ценовниот притисок е далеку помал од периодите на силна инфлација, но не значи дека цените се вратиле назад.
Тука често настанува и најголемото недоразбирање околу инфлацијата. Падот на инфлацијата не значи поевтинување. Тој значи дека цените продолжуваат да растат, но побавно.
Домаќинството, пак, не споредува само со минатиот месец. Граѓанинот ја споредува денешната цена на храната, струјата, горивото, киријата или услугите со она што го плаќал пред две, три или четири години. Затоа статистички умерената инфлација може да постои истовремено со силно чувство дека животот останува скап.
Храната и домувањето се местото каде што најсилно се чувствува животниот стандард
Во август храната и безалкохолните пијалаци поскапеле за 0,5% во однос на јули, а трошоците поврзани со домување, вода, електрична енергија, гас и други горива за 0,2%. На годишно ниво категориите домување, вода, електрична енергија, гас и други горива биле поскапи за 3,8%. Овие категории се многу поважни за перцепцијата на стандардот отколку просечната инфлација. Причината е едноставна: семејството може да го одложи купувањето облека или техника, но тешко може да престане да купува храна, да плаќа струја, вода, греење или транспорт. Колку е поголем уделот на овие неизбежни трошоци во доходот, толку помалку простор останува за штедење, образование, култура, патувања или непредвидени расходи.
Синдикалната кошница ја покажува другата страна на економската статистика
Според пресметката на Сојузот на синдикатите на Македонија, синдикалната минимална кошница за септември 2026 година изнесува 69.432 денари, што е за 757 денари повеќе од август. Од тој износ, само за храна и пијалаци се предвидени 25.259 денари, односно повеќе од една третина од целата кошница.
За домаќинство што живее во изнајмен стан од 60 квадратни метри, пресметаниот месечен износ се зголемува на 84.807 денари.
Овде е важно да не се прави механичка споредба меѓу една просечна плата и целата синдикална кошница, бидејќи платата е приход на еден вработен, а кошницата се однесува на трошоци на домаќинство. Сепак, кошницата јасно покажува колкав товар претставуваат основните расходи.
Токму затоа економскиот раст станува опиплив за граѓанинот дури кога по плаќањето на неопходните трошоци му останува повеќе расположлив доход.
Горивата – цена што се пренесува низ целата економија
Горивото има двојно влијание врз животниот стандард. Првото е директно: секое семејство што користи автомобил веднаш ја чувствува промената на бензинската пумпа. Второто е индиректно: повисоката цена на дизелот ги зголемува транспортните трошоци за земјоделството, индустријата, трговијата, градежништвото и дистрибуцијата, а дел од тие трошоци на крајот може да се прелеат во цените на производите.
Со последната пресметка од 28. септември цените што стапуваат на сила се 100 денари за литар ЕУРОСУПЕР БС-95, 102 денари за БС-98 и 100 денари за дизел. Во однос на претходната пресметка бензините поскапуваат за еден денар, додека дизелот поевтинува за 4,5 денари. Регулаторната комисија ја објави одлуката за цените на 28 септември. Затоа и движењето на горивата не треба да се гледа само како тема за возачите. Тоа е фактор што може да влијае врз целата ценовна структура на економијата.
Даночната интервенција: помал ДДВ за дизелот како амортизер
Во услови на силни осцилации на меѓународните енергетски пазари Владата интервенираше преку даночната политика. ДДВ за дизел-горивото беше намален од 18% на 10%, а на 28. септември Владата одлучи мерката да продолжи да важи до 12. октомври 2026. година. Во пресметката на цените е продолжена и мерката за намалена акциза од четири денари по литар за бензините и дизелот.
Економската логика е јасна: државата се откажува од дел од даночниот приход за да го ублажи надворешниот ценовен удар. Таквата мерка може краткорочно да го намали притисокот врз граѓаните и компаниите, а посредно и врз инфлацијата.
Но постои и друга страна. Секое даночно олеснување значи и помал приход во буџетот. Затоа долгорочната одржливост на ваквите мерки зависи од нивното времетраење, цените на светските пазари, буџетските приходи и од тоа дали мерката е доволно насочена кон оние што најмногу го чувствуваат ударот.
Дали Македонија навистина има „најевтино гориво во регионот“?
ВМРО-ДПМНЕ и премиерот во своите настапи тврдат дека владините политики придонесуваат Македонија да има меѓу најниските, односно според нивните формулации најниски цени на горивата во регионот. Таквото тврдење треба да се третира како политичка изјава сè додека не се направи споредба на истиот датум, за ист вид гориво и според исти критериуми со Србија, Косово, Албанија, Бугарија, Грција и останатите пазари што се вклучуваат во поимот „регион“.
За домашниот потрошувач, сепак, уште поважен е друг сооднос: не само колку чини литар гориво, туку колку литри гориво може да се купат со една плата. Тоа е вистинската мерка на куповната моќ.
Просечната плата не е исто што и просечниот живот
Макроекономските показатели често можат да изгледаат подобро од секојдневното расположение на населението без едната или другата страна да биде нужно неточна. Економијата може да расте, просечната плата може да расте реално, а дел од домаќинствата сепак да чувствуваат силен финансиски притисок.
Причините можат да бидат различни. Некој плаќа кирија, друг станбен кредит. Некој има двајца вработени во семејството, друг само еден. Некој користи автомобил секој ден, друг не. Едни домаќинства немаат долг, други отплаќаат потрошувачки кредити. Едни заработуваат над просекот, други се блиску до минималната плата.
Затоа националниот просек е неопходен статистички показател, но не е биографија на секое семејство.
Што значи реално зголемување на куповната моќ?
Куповната моќ расте кога доходот на домаќинството расте побрзо од цените на производите и услугите што тоа домаќинство ги купува. Во моментов дел од официјалните показатели одат во позитивна насока.
БДП расте за 4,3%. Просечната нето-плата расте номинално за 7,1%. Реалната нето-плата во јули е повисока за 4,7% на годишно ниво. Годишната инфлација во август е 2,6%. Според тие показатели, на ниво на национален просек има реално подобрување на доходот. Но тоа не значи дека прашањето за животниот стандард е решено.
Растот треба да биде доволно долг, доволно широко распределен меѓу секторите и доволно силен за постепено да го намалува уделот на основните трошоци во семејните приходи.
Од БДП до домашниот буџет има долг пат
Растот на економијата е неопходен услов за подобрување на животниот стандард, но не е автоматска гаранција за него. Од создавањето поголема економска вредност до поголем семеен буџет стојат платите, продуктивноста, даноците, инфлацијата, цените на енергијата, каматите, социјалните трансфери и распределбата на доходот. Затоа политичката порака дека „растот треба повеќе да се почувствува“ всушност го поставува и најважниот економски тест за следниот период.
Ако економијата продолжи да расте, а реалните плати растат побрзо од цените, тогаш 4,3 проценти нема да останат само статистика. Ќе почнат да се гледаат во количката во маркетот, во сметката за гориво, во можноста да се плати киријата без задолжување, во способноста нешто да се заштеди на крајот од месецот. Ако, пак, растот остане концентриран во одделни сектори, додека основните трошоци продолжат да земаат голем дел од доходот, разликата меѓу добрата макроекономска статистика и чувството на домаќинствата ќе остане.
На крајот, граѓанинот не го мери економскиот раст со квартални проценти.
Го мери со она што му останува откако ќе ги плати сметките.
