Повеќе од 5.000 корисници на социјална помош и други права од социјалната заштита ги примале своите средства преку АЛТА банка АД Битола, која од 1. ноември е под тримесечна администрација на Народната банка. Додека за дел од клиентите пристапот до парите е ограничен, институциите бараат посебно решение за најранливите корисници и за пензионерите кои немаат платежни картички.
Во исто време, денеска во Белград е формално отворена стечајната постапка над АЛТА банка АД Белград. Тоа е важна разлика: српската банка е во стечај, додека АЛТА банка АД Битола не е во стечај, туку се наоѓа под привремена администрација на македонската Народна банка. Двете постапки се поврзани преку сопственоста, но нивните правни последици не се исти.
Над 5.000 корисници на социјални права директно погодени од ограничувањата
Над 5.000 корисници на социјална помош и други права од социјалната заштита имале сметки во АЛТА банка Битола. Најавено е отворање шалтери преку кои тие би добиле приоритет и би можеле да го подигнат целиот износ на помошта, наместо да бидат опфатени со привременото ограничување за користење на средствата. Првите шалтери се најавени во Битола, а потоа и во Скопје и Струмица. Прашањето е особено чувствително затоа што станува збор за средства кои за голем дел од корисниците не се заштеда, туку пари за секојдневни основни потреби.
Привремените мерки предвидуваат физичките лица со платежни картички на банката да можат да користат до 10.000 денари неделно. Во Битола тоа веќе создаде редици пред банкоматите и потреба дел од клиентите да отвораат сметки во други банки.
Посебен проблем за пензионерите без картички
Случајот не ги погодува само корисниците на социјални права. Илјадници пензионери ја примале пензијата преку АЛТА банка, а дел од нив воопшто немаат платежна картичка со која би можеле да пристапат до средствата преку банкомат. Според информациите, се подготвува решение за околу 3.500 пензионери без платежни картички, со можност преку шалтер да подигаат до 20.000 денари. Истовремено, медиумите од Битола известуваат и за граѓани кои отвораат нови сметки и за компании кои се обидуваат да го пренасочат платниот промет кон други банки.
Токму тука финансиската мерка добива многу поконкретна човечка димензија. Ограничувањето од 10.000 денари неделно може да изгледа како техничка регулаторна мерка, но за лице кое треба да плати сметки, лекови или секојдневни трошоци, пристапот до сопствените средства е непосредно животно прашање.
Што точно се случува со АЛТА банка Битола?
На 1. ноември Народната банка воведе администрација во АЛТА банка АД Битола. Како што официјално соопшти самата банка, за администратори се именувани Илија Андовски, Весна Стојчевска и Марија Тодоровска, вработени во Народната банка. Тие ги преземаат надлежностите на Надзорниот и Управниот одбор и најголемиот дел од надлежностите на Собранието на акционери. Администрацијата е определена за период од три месеци.
Повод за мерката беа случувањата со АЛТА банка АД Белград, која поседува 95,336 проценти од капиталот на битолската банка. Македонската Народна банка на 1. ноември ја повлече и согласноста на белградската банка за нејзиното квалификувано учество во АЛТА банка Битола. Затоа е важно сегашната состојба да не се меша со автоматски стечај на македонската банка. Како што објавивме и во претходната анализа за АЛТА банка Битола по одземањето на дозволата во Србија, македонската банка е посебно правно лице и нејзиниот статус се определува според домашната регулатива.
Во Србија стечајот веќе е отворен
Ситуацијата со АЛТА банка АД Белград, пак, влезе во друга фаза. Агенцијата за осигурување депозити на Србија денеска потврди дека Стопанскиот суд во Белград донел решение за отворање стечајна постапка и ја назначил Агенцијата за стечаен управник.
За банка исплатувач на осигурените депозити е избрана Банка Поштанска штедионица. Српскиот систем за осигурување на депозитите ги покрива физичките лица, претприемачите и микро, малите и средните правни лица до 50.000 евра по депонент. Агенцијата треба најдоцна до 6 ноември да објави кога ќе почне исплатата и во кои експозитури ќе се врши.
Претходно, Народната банка на Србија соопшти дека дозволата на АЛТА банка Белград е одземена поради значително влошување на финансиската состојба и ризик од дополнително влошување на ликвидноста, со што биле загрозени интересите на депонентите.
Овие правила за исплата до 50.000 евра се однесуваат на депонентите на српската АЛТА банка. Не треба механички да се пренесуваат на клиентите на АЛТА банка АД Битола, каде што засега не е активиран механизам за исплата на депозити поради престанок на банка.
За банкарскиот систем ова е тест на довербата
Случајот доаѓа во време кога домашниот банкарски сектор во целина има висока капитализација и силна депозитна база. Во анализата на Panoptikum за профитите, депозитите и кредитите на македонските банки покажавме дека депозитите на домаќинствата на крајот од јуни годинава биле речиси 455 милијарди денари.
Но стабилноста на системот и проблемот на конкретниот клиент не се иста работа. За човек кој не може во вообичаен режим да располага со својата пензија, социјална помош или заштеда, системските показатели се далечни. Затоа токму брзината, јасноста и предвидливоста на институционалниот одговор сега ќе бидат највидливиот тест.
Како функционира заштитата на штедачите и зошто ваквите механизми стануваат решавачки токму во кризни моменти, Panoptikum неодамна анализираше и во текстот за заштитата на депозитите и стабилноста на банките.
Следните денови ќе покажат колку брзо ќе се воспостави нормален пристап до средствата на клиентите во Битола и дали ќе се најде нов сопственички модел за банката. Дотогаш најважната граница останува јасна: АЛТА банка во Србија е во стечај, АЛТА банка АД Битола е под привремена администрација – а за илјадници нејзини клиенти најважно е кога и како повторно ќе можат нормално да располагаат со своите пари.
Клучната временска разлика е потврдена од официјалните извори: српската централна банка ја одзела дозволата на 30. октомври, македонската банка е ставена под администрација од 1. ноември, а белградскиот суд ја отворил стечајната постапка на 3 ноември 2026 година. National Bank of Serbia
