Четврти ноември е датум на кој се отворале врати кон одамна исчезнати светови, медицината откривала нов начин да ја ублажи болката, а политичките пресврти менувале цели држави. За Македонија, денот има особено значење поради ослободувањето на Битола во 1944 година. Во пошироката историја, истиот датум го носи откривањето на влезот во гробницата на Тутанкамон, советската интервенција во Унгарија, почетокот на иранската заложничка криза и изборот на Барак Обама за претседател на Соединетите Американски Држави.
1847 – Хлороформот влегува во историјата на анестезијата
На 4 ноември 1847 година шкотскиот лекар Џејмс Јанг Симпсон во својот дом во Единбург го испробал хлороформот како средство за анестезија. Симпсон веќе користел етер при породувања, но барал супстанција што ќе биде попрактична и поефикасна.
Заедно со лекарите Џорџ Кит и Метјуз Данкан тој вдишувал хлороформ за време на експеримент што подоцна ќе стане речиси легендарна епизода во медицинската историја. Учесниците брзо ја изгубиле свеста, а Симпсон увидел дека супстанцијата има силно анестетичко дејство. Набргу потоа ја употребил и при породување. Кралскиот колеџ на хирурзи во Единбург го бележи овој експеримент од 4 ноември како важна етапа во развојот на анестезијата.
Хлороформот подоцна ќе биде заменет со побезбедни анестетици, но неговото воведување во 19 век имало огромно значење: сложените операции повеќе не морале да бидат истовремено и борба со неподнослива болка.
1922 – Хауард Картер ја открива првата скала кон гробницата на Тутанкамон
На 4 ноември 1922 година археологот Хауард Картер и неговите работници во Долината на кралевите во Египет откриле камена скала што исчезнувала под земјата. Тоа бил првиот знак дека под песокот се крие нешто што археолозите со години го барале – гробницата на фараонот Тутанкамон.
Истражувањето продолжило внимателно. Следниот ден била откриена запечатена врата, а на 26 ноември Картер, заедно со лорд Карнарвон, конечно стигнал до внатрешноста на гробницата. Таму биле пронајдени илјадници предмети, кралски ковчези и богатства сочувани повеќе од три милениуми.
архивата за Тутанкамон на Универзитетот Оксфорд го потврдува 4 ноември како ден кога Картер ја открил горната скала на подземното скалиште. Откритието ќе стане една од најпознатите археолошки приказни на 20 век и ќе предизвика светска опсесија со древниот Египет.
1924 – Американските избирачи за првпат избираат жени за гувернери
На 4 ноември 1924 година американската политика добила две историски победнички. Нели Тејло Рос била избрана за гувернерка на Вајоминг, а Миријам „Ма“ Фергусон за гувернерка на Тексас. Тоа бил првиот пат жените да победат на избори за гувернер во Соединетите Американски Држави.
Рос стапила на функцијата на 5 јануари 1925 година, пред Фергусон, и со тоа станала првата жена што реално ја презела должноста гувернер на американска сојузна држава. Особена симболика имало тоа што се случило во Вајоминг – територијата што уште во 1869 година им дала право на глас на жените. Официјалните податоци на Вајоминг го потврдуваат нејзиниот избор на 4 ноември 1924 година.
1944 – Битола е ослободена
На 4 ноември 1944 година единиците на Народноослободителната војска на Македонија влегле во Битола, со што завршиле борбите за ослободување на градот. Во претходните денови македонските единици воделе жестоки борби со германските сили што се повлекувале од Грција кон север.
Историските истражувања покажуваат дека рано утрото на 4 ноември најистурените делови на Седмата македонска народноослободителна ударна бригада и Леринско-костурската бригада влегле во Битола, која германската заштитница веќе ја напуштила. До околу 10 часот градот бил ослободен, а истиот ден започнало организирањето на новата цивилна и воена власт.
Четврти ноември оттогаш останува еден од најзначајните датуми во современата историја на Битола. Градот и денес го одбележува како Ден на ослободувањето, во спомен на борците и граѓаните што учествувале во антифашистичката борба.
1956 – Советските тенкови влегуваат во Будимпешта
Во зори на 4 ноември 1956 година Советскиот Сојуз започнал голема воена интервенција во Унгарија со цел да го задуши востанието што избувнало на 23 октомври. Советските сили навлегле во Будимпешта со тенкови и започнале жестоки борби со унгарските борци на повеќе места во градот.
Премиерот Имре Наѓ преку радио соопштил дека земјата е нападната, само неколку дена откако неговата влада прогласила неутралност и најавила повлекување од Варшавскиот пакт. Отпорот продолжил уште неколку дена, но советската воена надмоќ била огромна. Унгарија денес го одбележува 4 ноември како национален ден на жалост во спомен на жртвите на задушената револуција.
1979 – Започнува иранската заложничка криза
На 4 ноември 1979 година неколку стотици ирански студенти ја зазеле Амбасадата на Соединетите Американски Држави во Техеран. Нападот се случил неколку месеци по Исламската револуција и две недели откако соборениот шах Мохамед Реза Пахлави бил примен во САД на медицинско лекување.
Американските дипломати и други службеници биле заробени, а 52 од нив ќе останат заложници во текот на следните 444 дена. Националниот архив на САД го бележи 4 ноември како почеток на кризата што драматично ги влошила американско-иранските односи и оставила последици што се чувствуваат и децении подоцна. Заложниците биле ослободени на 20 јануари 1981 година.
2008 – Барак Обама е избран за претседател на САД
На 4 ноември 2008 година Барак Обама победил на претседателските избори во Соединетите Американски Држави и станал првиот Афроамериканец избран на највисоката политичка функција во земјата. Кандидатот на Демократската партија го победил републиканскиот сенатор Џон Мекејн и на 20 јануари 2009 година станал 44. претседател на САД.
Изборната вечер имала историска тежина многу поголема од обичната смена на администрацијата. Земјата во која расната сегрегација била законска реалност само неколку децении претходно избрала црн претседател. Претседателската библиотека на Барак Обама го бележи 4 ноември 2008 година како денот на неговиот избор.
Четврти ноември така поврзува мошне различни облици на човечко искуство. Еден лекар барал начин да ја отстрани болката, археолог тргнал по скали што три илјади години биле скриени под египетскиот песок, Битола ја дочекала слободата, а изборите во различни времиња ги поместувале границите на политичката застапеност. Во ист календарски ден стојат и драматични предупредувања – од Будимпешта до Техеран – дека историјата не се движи само напред и никогаш по права линија.
