Володимир Зеленски вчера ги предупреди авиокомпаниите и осигурителите дека рускиот воздушен простор станува сè поризичен поради зголемениот број украински дронови, а веќе денеска од Москва стигна остар одговор: Владимир Путин неговите зборови ги оцени како „државен тероризам“ и порача дека со „терористи“ нема преговори. Паралелно со оваа ескалација, кризата се префрли и кон Германија, која ја обвини Русија за неуспешниот напад со дрон со експлозив на аеродромот Лајпциг/Хале од 4. август, по што Европската Унија отвори разговори за дополнителни санкции.
Овие настани не се една иста операција и не треба да се мешаат. Сепак, заедно покажуваат нешто што станува сè повидливо во петтата година од руската инвазија врз Украина: дроновите одамна не се само оружје над фронтот. Тие влијаат врз цивилното воздухопловство, дипломатските односи, осигурителниот ризик, европската безбедност и врз границата меѓу конвенционална војна и хибридни операции.
Зеленски: Руското небо станува ризично за авиокомпаниите
Зеленски не повика на напади врз цивилни авиони. Напротив, во неговото предупредување јасно беше наведено дека Украина не ја смета цивилната авијација за цел. Пораката беше дека бројот на украински беспилотни летала што навлегуваат длабоко во руска територија ќе расте и дека авиокомпаниите што и натаму летаат над Русија мора да го земат тој ризик предвид.
Предупредувањето не е без практична основа. Западните и американските авиопревозници во најголем дел веќе го избегнуваат рускиот воздушен простор по почетокот на целосната инвазија во февруари 2022. година, но него сè уште го користат компании од Кина, Турција, Обединетите Арапски Емирати и други земји од Заливот. Украинскиот министер за надворешни работи Андриј Сибиха денеска соопшти и дека Украина официјално ја известила Меѓународната организација за цивилно воздухопловство – ICAO – за ризиците во рускиот воздушен простор.
Истовремено, последиците веќе се чувствуваат во редовниот сообраќај. На московските аеродроми на 2 септември беа регистрирани бројни откажувања и доцнења, додека „Пегасус ерлајнс“ откажа дел од летовите кон Русија, наведувајќи технички и оперативни причини. Рускиот министер за транспорт Андреј Никитин, од друга страна, уверува дека Москва ги засилува безбедносните мерки и дека нема да дозволи посериозно нарушување на цивилното воздухопловство.
Путин ја заостри реториката и го оддалечи дијалогот
Одговорот на Путин беше политички и воен. По самитот на Шангајската организација за соработка во Киргистан тој предупредувањето на Зеленски го претстави како доказ за „државен тероризам“ и порача дека Москва не гледа основа за преговори под такви околности. Во исто време руските напади врз Украина продолжија, а Киев, Одеса и Днипро повторно беа меѓу погодените области.
Од украинска перспектива засилените напади со дронови имаат поинаква логика: Киев се обидува дел од воените и економските последици од конфликтот да ги пренесе подлабоко на руска територија. Во изминатиот период цели беа рафинерии, енергетски, логистички и други објекти. Руските власти, пак, тврдат дека украинските напади предизвикуваат цивилни жртви и ја користат опасноста за цивилниот сообраќај како аргумент дека Киев ја проширува војната надвор од воените цели.
Лајпциг отвори уште еден фронт меѓу Москва и Европа
Во истиот момент кога Москва и Киев повторно ја заоструваат реториката, односите меѓу Русија и Германија влегоа во нова криза. Германската влада вчера јавно ја обвини Русија дека стои зад неуспешниот напад на аеродромот Лајпциг/Хале на 4. август, каде што беше откриен дрон со експлозив. Русија ги негира обвинувањата.
Берлин како одговор најави затворање на рускиот генерален конзулат во Бон и прекин на договорот за „Руската куќа“ во Берлин, како и заострување на дел од мерките кон Русија. Европската Унија застана зад Германија. На состанокот на министрите за надворешни работи во Ирска се разговараше и за проширување на санкциските листи со уште околу 1.600 лица и компании поврзани со рускиот воено-индустриски комплекс. Подготовката на тој пакет започнала уште пред германското јавно обвинување за Лајпциг, но инцидентот дополнително го зголеми политичкиот притисок за негово усвојување.
Претседателката на Европската комисија Урсула фон дер Лајен отиде чекор подалеку и, повикувајќи се на германските наоди, рече дека станува збор за напад со воен материјал извршен од руски агенти на територија на ЕУ. Европската комисија најави дека притисокот врз Москва ќе се зголеми, а официјалната позиција е објавена и во соопштението на Европската комисија. Москва останува на ставот дека не е вмешана.
Медведев со директна закана кон Германија
Најострата руска порака кон Берлин не дојде од Путин, туку од заменик-претседателот на рускиот Совет за безбедност Дмитриј Медведев. Во објава на Телеграм тој се закани со удари врз германски капацитети што произведуваат воена опрема за Украина, споменувајќи и други можни цели во Берлин. Во истата порака алудираше и на европските функционери кои патуваат со воз кон Киев. Путин од своја страна германските мерки ги нарече „голема грешка“ и тврдеше дека се мотивирани од внатрешните политички проблеми на германскиот канцелар Фридрих Мерц.
Изјавата на Медведев не е исто што и официјално соопштена руска одлука за напад врз Германија, но нејзината тежина не може да се занемари со оглед на функцијата што ја извршува. Таа доаѓа во момент кога Берлин зборува за руски хибридни операции на германска територија, а ЕУ веќе го разгледува следниот одговор кон Москва.
Токму тука е суштината на оваа нова фаза на конфликтот. Фронтот повеќе не се мери само со километри земја во Украина. Во него влегуваат воздушните коридори над Русија, цивилните аеродроми, логистичките центри во Европа, осигурителните компании и дипломатските канали. Колку повеќе дроновите стануваат оружје за далечни удари и хибридни операции, толку потешко е цивилното небо да остане надвор од војната.
