Европските возачи влегуваат во период во кој контролата на брзината станува сè попрецизна, а казните сè потесно поврзани со тежината на прекршокот. Во Италија се разгледува нов модел според кој износот за пречекорување на брзината би растел со секој километар на час над дозволеното, додека од Шпанија пристигнува податок што покажува колку интензивен веќе може да биде автоматизираниот надзор – еден радар во Валенсија регистрирал 90.766 прекршоци во текот на 2025. година.
Флеш:
Притоа, една разлика е суштинска: италијанските правила за кои деновиве се пишува сè уште не се на сила. Станува збор за работен текст во рамките на реформата на Кодексот за патен сообраќај, за кој италијанското Министерство за инфраструктура и транспорт на 8. август соопшти дека е испратен до повеќе од сто оператори и здруженија за консултација. Министерството ја наведува пропорционалноста на казните како една од главните насоки на реформата.
Во Италија – колку повеќе над ограничувањето, толку повисока казна
Најголемо внимание привлече предлогот да се напушти сегашната логика во која пречекорувањата се групираат во пошироки казнени категории и да се воведе полинеарна пресметка. Според работниот модел објавен во италијанските медиуми, на автопатите казната би можела да достигне 10 евра за секој километар на час над дозволената брзина.
Практично, при ограничување од 130 км/ч, возење со 140 км/ч би значело околу 100 евра, а со 170 км/ч околу 400 евра според предложената формула. На градските сообраќајници со ограничување од 30 или 50 км/ч во работниот текст се споменува понизок коефициент – околу 5 евра за секој километар на час над ограничувањето. Италијанските извори нагласуваат дека конечните правила може да бидат изменети во текот на постапката.
Токму тука е и корекцијата што лесно се губи во сензационалните наслови: Италија не вовела правило според кое секој возач веќе плаќа по 10 евра за секој километар над дозволеното. Тоа е предлог во рамките на поширока реформа. Консултацијата со засегнатите организации треба да трае до 13. септември, а работата на конечниот текст е врзана со рокот на законодавната делегација во октомври. Дотогаш важат постојните правила.
Не се менуваат само сумите
Предложената италијанска реформа оди пошироко од една формула за пресметка на казната. Министерството најавува пократок рок за доставување на прекршоците утврдени од далечина – од 90 на 30 дена – како и поедноставни постапки за оспорување погрешни записници. Во план е и 70% од приходите од казните што му припаѓаат на сопственикот на патот да бидат насочувани назад во патната безбедност, додека 30 проценти би оделе кај органот што го врши надзорот и известувањето.
Зад ваквата поставеност стои едноставна идеја: возач што го надминува ограничувањето за неколку километри не создава ист ризик како оној што го надминува за 40 или 50 км/ч, па оттука и настојувањето санкцијата попрецизно да ја следи тежината на прекршокот.
Италија годинава истовремено ги доуредува и правилата за уредите што автоматски ја мерат брзината. Во јуни Министерството донесе посебни правила за одобрување, калибрација и проверка на мерните системи, со намера резултатите од автоматскиот надзор да бидат технички посигурни и правно поцврсти.
Во Шпанија еден радар регистрирал 90.766 прекршоци
Додека во Италија се дискутира како во иднина да се пресметуваат казните, Шпанија дава впечатлив пример за обемот што веќе го има автоматскиот надзор. Радарот на километар 326 на автопатот А-7, кај Ла Кањада во Валенсија, во текот на 2025. година регистрирал точно 90.766 прекршоци за брзина, според податоците што ги собрала организацијата Automovilistas Europeos Asociados.
Тоа се околу 249 регистрирани прекршоци дневно – приближно еден на секои 6 минути. Уште повпечатлива е споредбата со претходната година: во 2024. година на истиот уред биле заведени само 6 случаи, што се објаснува со неговата ограничена активност во тој период. Во 2025. година тој се искачил на врвот на шпанската листа, пред радарот на CV-905 во Аликанте со 72.557 и оној на А-15 во Навара со 67.445 прекршоци.
Шпанската Генерална дирекција за сообраќај веќе подолг период ја проширува мрежата за контрола на брзината. Во јануари 2025. година институцијата соопшти дека става во функција 24 нови радари, од кои 17 фиксни и седум за мерење на брзината на цела делница, а за таа година беше планирано поставување вкупно 122 нови контролни точки. Како една од причините беше наведено дека несоодветната брзина останува фактор во значаен дел од сообраќајните несреќи со смртни последици.
Камерата веќе не е само точка на патот
Промената што возачите најмногу ја чувствуваат не е само во висината на казните. Сè почесто се употребуваат системи што не ја мерат брзината во една единствена точка, туку го следат времето потребно автомобилот да помине меѓу две контролни места. Со тоа исчезнува добро познатата навика нагло да се забави пред камерата, а веднаш потоа повторно да се забрза.
Таквата технологија ја менува и логиката на контролата. Наместо прашањето „каде е радарот“, поважно станува дали ограничувањето се почитува во целата надгледувана делница. За возачите што летово и есенва патуваат низ Италија или Шпанија, тоа е попрактична информација од секоја листа на камери: локалното ограничување на знакот е поважно од општото ограничување што го паметиме за автопатот.
Италијанскиот предлог допрва ќе ја минува законодавната процедура, а неговата конечна форма може да се разликува од сегашниот работен текст. Шпанските 90.766 регистрирани прекршоци, пак, веќе се реална бројка. Заедно, двата примера покажуваат во која насока се движи европската сообраќајна политика – кон постојан надзор и кон санкција што сè попрецизно треба да одговара на степенот на ризик.
