Американскиот претседател Доналд Трамп суспендираше голем дел од новите санкции и царини насочени кон Русија непосредно пред нивната примена, отворајќи многу пошироко прашање од судбината на еден санкциски пакет. Одлуката покажува дека Вашингтон сè поотворено го префрла тежиштето од политиката на економско исцрпување на Москва кон политика во која санкциите, енергијата и пристапот до американскиот пазар стануваат инструменти за преговарање.
Украинскиот претседател Володимир Зеленски предупредува дека секое намалување на притисокот ѝ обезбедува на Русија дополнителен простор за финансирање и продолжување на војната. Москва, обратно, американскиот потег го чита како можност за постепено обновување на економските односи. Меѓу тие две позиции се наоѓа суштината на сегашната геополитичка промена: прашањето повеќе не е само колкава штета санкциите можат да ѝ нанесат на Русија, туку што Вашингтон може да добие ако одлучи да не ги применува.
Трамп не го урива санкцискиот систем – го претвора во средство за трговија
Важно е да се направи разлика меѓу укинување на санкциите и нивно суспендирање. Со американската одлука не исчезнува целата санкциска архитектура изградена по руската инвазија врз Украина. Вашингтон задржува значителен број постојни ограничувања, а новите мерки остануваат политичка и правна можност што може повторно да биде активирана. Токму затоа потегот е геополитички поважен од едноставно „олеснување“ за Москва. Санкцијата што автоматски се применува е казна. Санкцијата што претседателот може да ја активира, одложи или суспендира станува преговарачка валута.
Од американска перспектива, таквиот модел му остава на Трамп поголема слобода да бара отстапки од Москва без однапред да се откаже од инструментите на економски притисок. Од руска перспектива, пак, тој создава мотив за директно договарање со Белата куќа: ако политичката комуникација со Вашингтон може да резултира со помалку санкции, поголем извоз или нови економски договори, тогаш американско-рускиот канал станува поважен од притисокот што доаѓа од Европа.
Тоа е суштинската промена. Санкциите повеќе не функционираат само како колективен западен одговор на војната, туку можат да станат дел од билатерална американско-руска трансакција.
Зад санкциите стои и нафтата – а зад нафтата американската внатрешна политика
Одлуката не може да се одвои од пошироката енергетска слика. Вашингтон претходно отвори простор за руски дизел, а договорот беше претставен како начин за намалување на притисокот врз цените на горивата. Тоа ја прави сегашната политика двојно чувствителна: секој барел руска нафта или дизел што повторно полесно стигнува на светскиот пазар може да придонесе за пониски цени, но истовремено создава приходи за рускиот енергетски сектор.
За Белата куќа тоа е судир меѓу две различни цели. Едната е геополитичка – намалување на способноста на Москва да ја финансира војната. Другата е домашна – ограничување на цените на енергијата и инфлацискиот притисок врз американските потрошувачи.
Во година на конгресни избори, таа противречност добива уште поголема тежина. Поскапото гориво е непосредно видливо за гласачот; ефектот од санкциите врз руската воена економија е побавен, посложен и политички потешко мерлив. Токму затоа енергетската политика станува точката каде што американските домашни интереси и украинските безбедносни интереси највидливо се раздвојуваат.
Најголемата добивка за Москва можеби не е финансиска
Русија несомнено има економски интерес од секое олеснување на ограничувањата врз нејзината енергија. Сепак, уште поважна може да биде политичката порака што ја создава американската одлука.
Од почетокот на војната западната стратегија се потпираше врз претпоставката дека времето, економскиот притисок и ограничениот пристап до технологија и капитал постепено ќе ја стеснуваат способноста на Москва да ја продолжува војната под исти услови. Ако санкциите станат предмет на периодично договарање, Кремљ добива причина да верува дека дел од ограничувањата може да се отстранат и без претходно политичко решение за Украина. Тоа ја менува логиката на преговорите. Наместо Москва прво да направи отстапка за да добие санкциско олеснување, може да се создаде обратен модел – Вашингтон прво да понуди економски простор со надеж дека Русија потоа ќе покаже поголема подготвеност за договор.
Токму од тоа стравува Киев. Ако економските придобивки дојдат пред воените и политичките отстапки, Кремљ добива и приходи и време, без сигурна гаранција дека ќе ја промени својата стратегија.
Зеленски се обидува да спречи ново правило: прво бизнис, потоа мир
Затоа реакцијата на Зеленски не треба да се чита само како протест поради еден договор за дизел или еден суспендиран пакет санкции. Киев се обидува да ја одбрани самата секвенца врз која со години се темелеше украинската дипломатска стратегија: најпрво притисок врз Русија, потоа преговори, а економска нормализација дури откако ќе постои политичко решение. Американската политика сега покажува можност за поинаква секвенца: ограничено економско отворање, директни договори со Москва, намалување на енергетските тензии и паралелни преговори за Украина.
Разликата не е семантичка. Таа определува кој ја има преговарачката предност. Ако Москва знае дека со самиот влез во разговори може да добие економски придобивки, нејзината цена за одложување на конечен договор станува помала. Ако олеснувањето доаѓа дури по конкретни руски отстапки, ситуацијата е обратна.
Кина и Индија се скриената причина зошто санкцискиот пакет е глобален проблем
Новите американски мерки никогаш не беа насочени само кон Москва. Нивната вистинска сила лежеше во можноста Вашингтон да воведе високи царини или други последици за земјите што продолжуваат да купуваат руска нафта и гас – пред сè големи економии како Кина и Индија. Тука санкциската политика се судира со друга американска стратешка цел. Казнувањето на големите купувачи на руска енергија може да го намали приходот на Москва, но истовремено може да отвори нови трговски конфликти со Пекинг и Њу Делхи, да ја наруши глобалната понуда на енергенси и да ги турне цените нагоре.
Со суспензијата Трамп практично избегнува ситуација во која во ист момент би водел економска конфронтација со Русија и би ризикувал нов судир со две од најголемите азиски економии.
Затоа американската одлука има значење далеку над Украина. Таа покажува дека Вашингтон почнува да го мери притисокот врз Москва не само според тоа колкава штета може да ѝ нанесе на Русија, туку и според цената што тој притисок ја создава за американската економија и за односите со земјите од глобалниот југ.
Европа се соочува со проблем што е поголем од разликата со Трамп
За европските држави промената е особено чувствителна. Европската стратегија во голема мера се потпираше врз претпоставката дека Вашингтон и Брисел, и покрај периодичните разлики, ќе останат дел од ист санкциски фронт.
Ако САД почнат селективно да отвораат економски канали со Русија додека Европа продолжува со построги ограничувања, се создава асиметрија: европските компании може да останат надвор од рускиот пазар во момент кога американски компании постепено добиваат можности за повторен пристап. Тоа може да создаде притисок и во самата Европска Унија. Прашањето повеќе нема да биде само дали санкциите се политички оправдани, туку дали Европа е подготвена да ја поднесува нивната економска цена ако нејзиниот најголем сојузник почне да применува пофлексибилен модел.
Москва има интерес токму во таква поделба. За Кремљ најповолен исход не мора да биде формално укинување на сите западни санкции. Доволно е нивната политичка кохезија да почне да се распаѓа.
Спорот околу американската помош е всушност спор околу идната зависност на Киев
Во оваа рамка треба да се чита и расправата за тоа колку американски пари навистина добила Украина. Трамп повторно зборува за огромни средства издвоени за Киев, додека полскиот министер за надворешни работи Радослав Сикорски тврди дека од почетокот на новиот мандат на Трамп нема ново американско финансирање во смислата во која тоа често се претставува во политичката дебата.
Разликата произлегува и од начинот на пресметување. Американските пакети за Украина опфаќаат оружје, надополнување на американски воени резерви, договори со домашната индустрија, логистика, обука и други трошоци. Не станува збор за една сметка од која милијарди долари едноставно се префрлаат на украинската влада.
Но геополитичката поента е поширока од сметководството. Вашингтон испраќа сигнал дека американската поддршка повеќе не треба да се третира како автоматска и неограничена. За Киев тоа значи дека мора истовремено да ја задржи американската воена врска и да изгради поголема европска автономија во вооружувањето, финансирањето и дипломатската поддршка.
Новата американска политика го преместува центарот на преговорите од Киев кон Вашингтон и Москва
Најдлабоката последица од сегашните потези можеби не се санкциите, ниту дизелот, туку прашањето кој ја дефинира рамката во која ќе се разговара за крај на војната.
Ако Вашингтон и Москва директно договараат енергетски прашања, санкции, економска соработка и потенцијални идни инвестиции, тогаш постепено се создава паралелен процес во кој Украина е предмет на најважниот безбедносен спор, но не секогаш и единствениот центар на преговорите. За Зеленски тоа е стратешки ризик. Киев со години инсистира дека договор за Украина не смее да биде постигнат без Украина. Секоја поширока американско-руска нормализација пред политичко решение на војната ја намалува украинската способност да го условува тој процес.
За Москва, обратно, директниот канал со Вашингтон има очигледна предност: ја подига Русија од позиција на санкционирана држава во позиција на сила со која САД повторно разговараат за енергија, пазари, инвестиции и европска безбедност.
Санкциите повеќе не се само економско оружје – тие стануваат дел од борбата за новиот поредок по војната
Токму затоа одлуката на Трамп не треба да се мери само според непосредниот број суспендирани царини или според тоа колку дополнителни приходи може да добие Русија. Поголемиот влог е политички.
Вашингтон тестира модел во кој економскиот притисок може брзо да се претвора во економски поттик. Москва тестира дали може да добие делумна нормализација без суштинска промена на своите максималистички безбедносни барања. Киев се обидува да спречи војната да биде сведена на една ставка во пошироко американско-руско договарање. Европа, во меѓувреме, мора да одговори на прашањето дали може да ја одржи сопствената политика кон Русија ако американската линија продолжи да се оддалечува од неа.
Следниот вистински тест затоа нема да биде дали суспендираните санкции повторно ќе бидат активирани. Ќе биде дали Москва ќе направи конкретни отстапки додека Вашингтон го намалува притисокот. Ако тоа не се случи, американската стратегија ќе се соочи со непријатно прашање: дали санкциите биле употребени како успешна преговарачка валута – или како отстапка дадена пред да биде добиено нешто за возврат.
