Вашингтон зборува за победа, Техеран за недонесена одлука
Американскиот претседател Доналд Трамп прогласи дека САД „ја завршиле војната со Иран“, тврдејќи дека Вашингтон извојувал победа и дека договорот со Техеран е пред потпис. Но зад победничкиот тон од Белата куќа сè уште стои незавршена дипломатска реченица: Иран официјално не потврдил конечна согласност, а во регионот и натаму се бележат напади, закани и воена нервоза.
Според Reuters, Трамп изјавил дека „голем договор“ со Иран може да биде потпишан наскоро и дека Ормутскиот теснец ќе биде повторно отворен. Тој тврди дека главната цел е постигната – Иран да не дојде до нуклеарно оружје. Истовремено, иранското Министерство за надворешни работи соопшти дека конечна одлука не е донесена, а портпаролот Есмаил Багаеи предупреди дека темата сè уште е предмет на внатрешно разгледување во Техеран.
Договорот постои како рамка, но не и како политичка реалност
Во Вашингтон, Трамп настапува како претседател што сака да ја претвори воената криза во политичка победа. Во Техеран, пак, пораката е поинаква: нема финален договор додека не се расчистат условите за санкциите, безбедносните гаранции и статусот на Ормутскиот теснец. Тоа ја прави целата ситуација типична за Блискиот Исток – најгласно се зборува за мир токму кога тој сè уште е најкревок.
Axios објави дека на маса е меморандум за разбирање што би овозможил продолжување на примирјето, отворање на Ормутскиот теснец и продолжување на разговорите за иранската нуклеарна програма. Но и според тие информации, станува збор за рамка што бара дополнителни детали, втора фаза и конечно одобрување од страните.
Паноптикум веќе пишуваше дека Трамп повторно најавува договор со Иран, но дека Блискиот Исток не се смирува со изјава, туку со проверливи гаранции. Истата линија се гледа и сега: американскиот претседател зборува како исходот да е решен, додека иранската страна внимателно остава простор за повлекување, условување или ново преговарање.
Нападите продолжуваат, а „победата“ останува политичка порака
Најголемиот проблем за Трамповата порака е што таа доаѓа во момент кога кризата не е целосно запрена. Според Reuters, и покрај најавите за договор, САД и Иран продолжиле со воени активности во претходните денови, вклучително и американски удари по инцидент со хеликоптер и ирански напади со дронови.
Токму затоа изјавата дека „војната е завршена“ повеќе личи на политичко прогласување отколку на потврдена реалност на терен. Во американската логика, победата е во тоа што Иран е принуден да седне на преговарачка маса. Во иранската логика, секој договор мора да изгледа како резултат на отпор, а не на капитулација. Меѓу тие две верзии стои регионот што со месеци живее во опасност од нова експлозија.
Во претходните недели, Паноптикум ја следеше и пошироката енергетска димензија на кризата, особено преку преговорите за Ормутскиот теснец и 60-дневното примирје. Тој теснец не е само географска точка, туку нерв на светската економија: кога е затворен или загрозен, цените на нафтата, транспортот и безбедносните пресметки веднаш реагираат.
Европа на маргините, регионот во неизвесност
Трамп, според американските и регионалните извештаи, ја минимизира улогата на Европа во процесот, претставувајќи ја американската воена и дипломатска линија како доволна за исходот. Тоа е познат негов политички рефлекс: победата мора да изгледа како американска, а сојузниците како споредни набљудувачи.
Но Блискиот Исток ретко се подредува на едноставни политички реченици. Израел, земјите од Заливот, посредниците од Катар и Пакистан, енергетските пазари и самата иранска внатрешна политика се дел од истата сложена равенка. The Guardian јавува дека Трамп тврди оти договорот е блиску, но дека Техеран одбива да потврди финална согласност, додека остануваат отворени сериозни прашања околу механизмите и условите.
Она што во Белата куќа се претставува како завршена војна, засега е повеќе незавршен договор. Мирот може да се случи, но не затоа што е прогласен пред камери, туку ако биде прифатен, потпишан и спроведен од страните што досега покажаа дека секоја реченица ја читаат како прашање на сила, престиж и опстанок.
