Го отвораш Facebook само за да провериш што има ново. Немаш намера да патуваш, немаш спакувано куфер, не си проверил авионски билети, а можеби ни до продавница не ти се излегува. По неколку минути, Драган Тапшанов веќе те однел на другиот крај од светот.

Гледаш улица што никогаш не си ја видел, луѓе што си одат по својата работа, маса полна со храна чие име не умееш да го изговориш, прашлив пат, море, планина, старо возило или населба што не личи на ништо познато. А човекот што те донел таму зборува како да те сретнал пред пет минути во скопско маало.

Тоа е необичниот ефект на профилот на Драган Тапшанов. Без пасош, без безбедносна проверка и без да станеме од фотелјата, повторно сме тргнале некаде со него.

Не мора лично да го познавате за да имате чувство дека го познавате. Не знаете точно кога првпат ви се појавил меѓу објавите, кој ви испратил негово видео или кога сте почнале редовно да проверувате каде е сега. Во еден момент едноставно станал дел од македонското интернет-секојдневие.

Токму тука започнува приказната за една современа скопска урбана легенда.

Не е важно само каде е, туку што забележал таму

Интернетот одамна е преполн со луѓе што патуваат. Некои спијат во луксузни хотели, други ги откриваат „скриените бисери“ што претходно ги откриле уште три милиони луѓе, а трети успеваат и најоддалеченото место на планетата да го претворат во совршено осветлена заднина за самите себе.

Кај Тапшанов центарот на кадарот многу често е некој друг.

На својата официјална фотографска страница тој се претставува како македонски фотограф што го документира секојдневниот живот низ светот. Реченицата е кратка, но многу точно го објаснува она што го издвојува од вообичаената патувачка содржина.

Него не го интересира само каде се наоѓа некоја позната градба или од кој агол најдобро изгледа зајдисонцето. Го интересира како луѓето стигнуваат од едно до друго место, што работат, каде седат, како тргуваат, што јадат, со што се движат и што останува на нивните лица кога ќе заборават дека некој ги фотографира.

Во неговата фотоприказна „From A to B“, објавена во 2020 година, вниманието е насочено кон нешто што на прв поглед изгледа сосема обично – движењето на луѓето.

Во неа има патување по вода, на тркала, по железница, пеш и со животни. Фотографиите се направени во Камбоџа, Мјанмар, Виетнам, Индија, Иран, Шри Ланка, Непал, европски градови и во Скопје. Заедничката тема не е туристичката атракција, туку секојдневниот пат од една до друга точка.

Токму тој обичен пат станува приказна за тоа како изгледа животот кога никој не го режира.

Можеби затоа неговите фотографии и видеа не оставаат впечаток на туристички каталог. Не велат: „Погледнете каде сум“. Почесто звучат како: „Погледнете што најдов овде“.

Светот кај него никогаш не е премногу далеку

Постојат патувачки профили поради кои човек почнува да се чувствува како да нема доволно пари, доволно време, доволно добра камера или доволно бела ленена кошула за воопшто да тргне на пат.

Кај нив секое утро почнува со совршен поглед од хотелска тераса, секоја плажа е празна, секоја маса е внимателно наредена, а никој никогаш не се испотил, не задоцнил, не се загубил или не влегол во погрешен автобус.

Тапшанов го постигнува спротивниот ефект.

Кај него светот изгледа голем, необичен и бесконечно разновиден, но не и недостижен. Егзотичните места не се прикажани како сценографија резервирана за малкумина. Тие се населени со луѓе што брзаат, работат, продаваат, готват, чекаат превоз, се расправаат, се смеат и се снаоѓаат – речиси како насекаде.

Разликите се присутни, но не се претвораат во циркус. Непознатите обичаи не стануваат автоматски смешни само затоа што нам не ни се познати. Камерата се приближува, но не мора да му го одземе достоинството на човекот што се наоѓа пред неа.

Тапшанов не го намалува светот. Само ја намалува дистанцата меѓу нас и него.

По некое време почнувате да добивате впечаток дека сите тие далечни улици, пазари, плажи, села, градови и планини се дел од едно огромно маало. Луѓето зборуваат на различни јазици, храната има други мириси, а превозот понекогаш изгледа како тест за храброст, но човечките навики се изненадувачки препознатливи.

Скопјанецот што не го остава Скопје дома

Во оваа приказна има уште една важна работа. Тапшанов не патува како човек што сака да побегне од местото од кое доаѓа, а потоа да се преправа дека никогаш не живеел таму.

Скопје постојано патува со него.

Се препознава во начинот на кој се шегува, во директноста и во љубопитноста што понекогаш преминува во маалски муабет со потполно непознати луѓе. Се гледа и во способноста да му даде слична важност на далечно патување, локална гостилница, скопска улица, старо возило, планинско село или чинија со храна.

Еден ден може да ве однесе на друг континент, а следниот да ве натера сериозно да размислите каде во Скопје навистина се јадат најдобрите ќебапи. Во неговиот свет егзотиката нема автоматска предност пред локалното.

Ја следиме во живо – на неговите профили на социјални мрежи.

Тоа можеби е неговата најголема предност како раскажувач. Не се враќа од светот за да ни објасни колку е сè таму подобро, почисто, почудно или повозвишено. Се враќа со приказна.

Понекогаш таа приказна е голема. Понекогаш се сведува на неколку кадри, случајна средба, стар автобус или нешто што му се нашло во чинијата. Не секоја објава мора да биде животна лекција, документарен филм или духовно будење.

Понекогаш е доволно некој да нè насмее, да нè изненади или да нè натера десетина минути да читаме за место за кое до тој момент не сме размислувале.

Од самостоен патник до семејна патувачка приказна

Со текот на годините се менуваше и самата приказна. Патувањата повеќе не се само хроника на човек со ранец и камера. Во нив сè почесто се присутни сопругата и детето, па авантурата добива поинаков ритам.

Тапшанов раскажува дека сопругата ја запознал на Хималаите и дека заедно продолжиле да патуваат и откако станале родители. Со мало дете изборот на дестинации и авантури станал поинаков, но љубопитноста останала иста.

Тој зборува и за својата фотографска работа, објавувањето фотографии во „National Geographic“ и периодот во кој работел за „Lonely Planet“. Таквите имиња се важни во професионалната биографија, но не се единствената причина поради која публиката го следи.

Луѓето не остануваат со години на нечиј профил само поради една престижна објава. Остануваат поради карактерот на приказната. И јас сум еден од нив – со уживање го следам.

Семејството можело да ја претвори содржината во внимателно режирана разгледница. Наместо тоа, ја проширува. Патувањето повеќе не се мери само според височината на планината, оддалеченоста на островот или тежината на патот. Се мери и според тоа како светот изгледа кога треба да понесете детска количка, дополнителна торба и многу повеќе трпение.

Авантуристот не исчезнува. Само учи дека експедиција понекогаш е и успешно да стигнеш до појадокот со целото семејство.

Зошто луѓето му веруваат на Тапшанов

Не е лесно да се објасни зошто на едни луѓе на интернет им веруваме, а на други не. Камерите се подобри од кога било, монтажата е достапна за секого, а речиси секој може да произведе впечатлива снимка.

Токму затоа техничката совршеност одамна не е доволна.

Кај Тапшанов довербата не доаѓа од тоа што сè изгледа беспрекорно. Доаѓа од чувството дека некој навистина бил таму. Дека пешачел, чекал, прашувал, се загубил, пробал нешто што можеби не му се допаднало, се воодушевил од нешто сосема обично и ја вклучил камерата затоа што моментот му изгледал вреден.

Секако, зад ваквата содржина има работа. Има снимање, избор на материјал, обработка, монтажа, комуникација со публика и многу часови што не се гледаат во финалното видео.

Не треба да претпоставуваме од што точно се состои неговиот деловен модел или колкав дел од животот го финансираат фотографијата, видеата, соработките и другите ангажмани. Тоа е прашање на кое може да одговори само тој.

За публиката е поважно нешто друго. Профилот не изгледа како производ создаден на маркетинг-состанок. Сè уште изгледа како продолжение на човековата љубопитност.

Кога човек станува урбана легенда?

Урбаните легенди некогаш се пренесуваа по скопските кафеани, училишни дворови, автобуски постојки и маалски клупи. Денес дел од нив се појавуваат на Facebook и  на Instagram.

Не мора да бидат мистериозни, опасни или целосно измислени. Понекогаш е доволно некој толку долго да биде присутен во градското секојдневие што повеќе не знаете кога првпат сте слушнале за него.

Некој ви ја испратил неговата објава. Некој споделил видео. Некој рекол: „Види каде е сега Тапшанов“. Алгоритамот повторно ви го вратил, а вие сте продолжиле да гледате како човекот оди некаде.

Името веќе не означува само личност. Почнува да означува жанр.

„Тапшанов пак патува“ е реченица што речиси и не бара дополнително објаснување. Не мора ни да знаеме каде е. Важно е дека повторно се случува нешто, дека камерата е вклучена и дека наскоро ќе имаме впечаток оти и ние сме биле таму.

Човекот што го претвори светот во маало

Можеби Тапшанов не нè научил како да го обиколиме светот. За тоа сепак се потребни време, пари, организација, храброст и подготвеност да се прифати дека не секое патување ќе изгледа како на фотографиите.

Направил, и прави, нешто друго. Ни покажува дека светот не е составен само од далечни знаменитости, граници и имиња што ги читаме на мапа. Составен е од луѓе што одат на работа, се возат во преполни возила, продаваат храна, ги отвораат продавниците наутро, седат пред своите домови и се обидуваат да го истуркаат денот најдобро што умеат. Кога тие луѓе ќе ги погледнете доволно долго, далечината почнува да губи од својата моќ.

Камбоџа, Непал, Иран, Мјанмар, некој европски град, остров, село или скопска улица повеќе не изгледаат како светови што никогаш не се допираат. Стануваат делови од истата голема, хаотична и прекрасна населба. Во неа секој зборува на свој јазик, секој има свои маки, секоја кујна мириса различно и секој е убеден дека токму кај него се јаде најдобро.

А некаде меѓу нив оди еден скопјанец со камера, се распрашува што има за јадење и ни испраќа снимки како да ни јавува од соседната улица.