Глобалното финансиско богатство достигна рекордни 268,4 трилиони евра, но најголемиот дел од новото богатство не доаѓа од нови заштеди, туку од растот на вредноста на веќе поседуваните акции и други финансиски средства. САД имаат речиси 297.000 евра нето финансиски средства по жител, додека Западна Европа многу побавно ја зголемува реалната куповна моќ.
Светот, барем според финансиските биланси на домаќинствата, никогаш не бил побогат.
Вкупните финансиски средства на приватните домаќинства во 2025 година пораснале за 8,6%, достигнувајќи рекордни 268,4 трилиони евра, покажува најновиот Allianz Global Wealth Report 2026. Но зад рекордната бројка се крие многу посложена приказна.
Четири од секои пет евра од новосоздаденото финансиско богатство произлегуваат од растот на вредноста на постојните средства – пред сè акции, инвестициски фондови и други хартии од вредност – а не од нови заштеди на населението. Новите вложувања и заштеди во 2025 година дури се намалиле за 5,4%, на 4,1 трилиони евра.
Тоа значи дека денешната глобална „машина за богатство“ сè повеќе работи во корист на оние што веќе поседуваат капитал.
САД – речиси 297.000 евра нето финансиско богатство по жител
Кога од финансиските средства ќе се одземат долговите, на врвот на светската листа се Соединетите Американски Држави. Просечните нето финансиски средства во САД на крајот од 2025 година достигнале: 296.950 евра по жител. Втора е Швајцарија со 275.980 евра, а потоа следуваат:
Данска – 197.510 евра
Сингапур – 192.840 евра
Тајван – 164.470 евра
Шведска – 155.980 евра
Канада – 135.350 евра
Нов Зеланд – 127.550 евра
Холандија – 116.600 евра
Белгија – 114.590 евра.
Германија, иако е најголемата економија во Европа, според овој показател е дури на 12. место, со 91.780 евра нето финансиски средства по жител. Италија е непосредно зад неа со 91.730 евра, а Австрија е 16-та со 82.260 евра.
Зошто Швајцарија не е прва?
Интересен е пресвртот на самиот врв. Кога се гледаат бруто финансиските средства, односно пред одбивањето на долговите, Швајцарија сè уште е најбогатата земја по жител. Но швајцарските домаќинства имаат значително поголеми обврски.
Според „Алијанц“, долгот по жител во Швајцарија е повеќе од двапати поголем од американскиот. Кога долговите ќе се одземат од имотот, САД го преземаат првото место.
Тоа е важна разлика: големината на средствата сама по себе не кажува сè за вистинската финансиска позиција на домаќинството.
Половина од светското финансиско богатство е концентрирано во Северна Америка
Глобалната распределба е уште повпечатлива. Северна Америка располага со приближно половина од сите приватни финансиски средства во светот, а само САД во 2025 година држеле околу 45,3 проценти од глобалните финансиски средства.
Во исто време, Кина направила огромен скок. Нејзиниот удел во светските финансиски средства пораснал од околу 3% во 2005 година на речиси 15% во 2025 година. Напротив, Западна Европа го намалила уделот за повеќе од десет процентни поени и денес располага со околу 19 проценти од светските финансиски средства. Тука се гледа една од најголемите промени во светската економија во последните две децении: богатството продолжува да расте, но географската карта на капиталот постепено се менува.
Акциите ја направија најголемата разлика
Најсилниот мотор на финансиското богатство во 2025 година биле хартиите од вредност. Нивната глобална вредност се зголемила за 12,4%.
За споредба: банкарските депозити пораснале за 5,7%, а средствата во осигурителните и пензиските системи за околу 5%. Како резултат, хартиите од вредност веќе сочинуваат рекордни 46,9% од глобалните финансиски средства. Токму ова делумно ја објаснува американската предност.
Во Северна Америка дури 60,7% од портфолиото на домаќинствата е во хартии од вредност. Кога берзите растат, ефектот врз богатството таму е далеку посилен отколку во економиите во кои граѓаните претежно ги чуваат парите на банкарски сметки.
Светот е побогат – но дали и граѓанинот е побогат?
Тука започнува најважниот парадокс. Од 2019 година глобалните финансиски средства номинално пораснале за речиси 50%. Но кога ќе се пресмета инфлацијата, реалниот раст е само 23 проценти. До крајот на 2025 година реалната куповна моќ на светското финансиско богатство била само околу 5 проценти над нивото од 2021 година. Затоа рекордот на хартија не значи дека секој граѓанин чувствува рекордна благосостојба.
Човек кој нема значително портфолио од акции или други финансиски средства може многу малку да почувствува од берзанскиот раст, а истовремено секојдневно да се соочува со поскапа храна, домување, енергија и услуги.
Западна Европа практично изгуби шест години
Особено впечатлив е резултатот за Западна Европа. Реалните финансиски средства таму на крајот од 2025 година биле само 0,5% над нивото од 2019 година. Практично, шест години номинален раст донеле речиси никакво зголемување на реалната куповна моќ на финансискиот имот.
Во истиот период реалните финансиски средства пораснале: во Кина за околу 70%, во Азија без Кина и Јапонија за околу 40%, во Северна Америка за 21%, во Јапонија за околу 13%. Тоа покажува дека инфлацијата во Европа изела огромен дел од номинално создаденото богатство.
Австрија: побогата на хартија, но инфлацијата остава длабока трага
Австрија е интересен пример за европската ситуација. Бруто финансиските средства на австриските домаќинства во 2025 година пораснале за 5%, на 968,6 милијарди евра. Нето финансиското богатство се зголемило за 6,3%, на 749,7 милијарди евра, односно 82.260 евра по жител, со што Австрија го зазема 16. место во светот. Но инфлациската слика е далеку поскромна. Реално, богатството во 2025 година пораснало само 1,4%, а неговата куповна моќ сè уште била 8,1% под максимумот од 2021 година.
Така може истовремено да биде точна и констатацијата дека домаќинствата се побогати и чувството на граѓаните дека со своите пари можат да купат помалку.
Богатството сè повеќе зависи од тоа што поседувате
Новиот извештај покажува уште една фундаментална промена. Во минатото штедењето најчесто значеше оставање пари на банкарска сметка.
Денес структурата на имотот станува речиси подеднакво важна како и количината што се штеди. Во последните 20 години хартиите од вредност растеле просечно за 6,9% годишно, додека вкупните финансиски средства растеле за околу 6%. Со други зборови, граѓаните кои учествуваат на пазарите на капитал имаат поголеми можности да ги почувствуваат ефектите од долгорочниот економски раст.
Но постои и обратната страна. Она што брзо расте при берзански подем може брзо да губи вредност кога пазарите паѓаат.
Рекордното богатство не значи еднакво богатство
Просечните 296.950 евра по Американец или 275.980 евра по Швајцарец не треба да се читаат како износ што го поседува типичниот жител. Тоа се просечни национални вредности. А просекот може силно да биде подигнат од многу богатите домаќинства. Затоа националниот просек кажува колку е голема финансиската база на една земја, но не и како таа е распределена меѓу населението.
Оттука произлегува и еден од парадоксите на современата економија: светот може статистички да биде побогат од кога било, додека голем број луѓе истовремено чувствуваат дека нивната финансиска сигурност не се подобрува.
Капиталот создава капитал
Најсилната порака на извештајот можеби не е дека САД се први, ниту дека Швајцарија е втора. Поважна е промената во механизмот преку кој се создава богатството. Во 2025 година околу 80% од зголемувањето на светското финансиско богатство дошло од растот на вредноста на веќе постојните средства. Тоа значи дека почетната позиција станува сè поважна. Оној што веќе има акции, фондови, пензиски средства и капитал може автоматски да стане побогат кога пазарите растат. Оној што штотуку се обидува да создаде заштеда прво мора да обезбеди вишок пари по плаќањето на храната, домувањето, енергијата и другите животни трошоци.
Токму тука лежи големиот економски предизвик зад блескавата бројка од 268,4 трилиони евра.
Светот никогаш не располагал со толку финансиско богатство. Но прашањето на иднината нема да биде само колку богатство е создадено, туку и кој ги поседува средствата што го создаваат следниот бран богатство.
