Јазикот не го сочинуваат само правилата според кои пишуваме и зборуваме. Неговото богатство живее и во зборовите што ги наследуваме, во оние што постепено ги забораваме, но и во новите поими што ги преземаме кога светот околу нас се менува.
Токму на тоа е посветена рубриката „Зборовник“ од Аудио книга 1 на серијалот „Јазикот е мојата татковина“.
Во неа се среќаваат два различни, но подеднакво важни слоја на јазикот: зборови и изрази од македонскиот народен говор и странски зборови што влегле во поширока употреба и станале дел од современата комуникација.
Првата средба со „Зборовник“ нè враќа кон зборови како таксират, ербаплии, бадијала, варди, белки, ал и есап, но истовремено нè носи и кон еден сосема поинаков поим – холдинг. Токму таа широчина ја покажува суштината на живиот јазик: тој истовремено го чува наследеното и именува нови појави, односи и состојби.
Го богатиме нашиот речник со помалку познати зборови и изрази од нашиот литературен и народен јазик, но и со странски зборови и изрази
влезени во нашиот јазик.
Запишете ги следниве зборови од нашиот народен говор сосе нивното значење
- таксират- несреќа;
- ербаплии- способни, вешти луѓел;
- бадијала- бесплатно;
- косај (касај)- залак;
- варди- чува, запазува;
- белки (или белким)- можеби;
- ал- невоља, беда;
- есап- сметка.
Ако ги запишавте, обидете се да ги запомните и да ги користите во вашата секојдневна комуникација со луѓето. Бидете сигурни, со време, со користење и на други што ќе ви ги понудиме во наредните емисии “Јазикот е мојата татковина”, во рамките на оваа рубрика, ќе ве прифатат како “народен” човек.
Ви помагаме и со приведување на реченични целини како пример:
Што таксират не фати на ербаплиите бадијала да им работиме и косајот да си го вардиме. Белки ќе ни дојде алот до гуша, та есапот еднаш да им го удриме.
Ербаплиите не си го вардат само косајот од алот, ами есапат кај било бадијала да си минат. Белки од таксират ќе си го спасат xебот.
Од Речникот на странски зборови и изрази го приведуваме зборот холдинг
Знаете ли што значи тој, и колку знаете за холдингот?
Станува збор за дел од современото организирано стопанисување, односно групирање на претпријатија- акционерски друштва, под една управа. Инаку, холдинг е англиски збор и значи посед, држење односно право на посед. Холдингот или холдинг друштвото е претпријатие кое во својата актива поседува само акции на други претпријатија или друштва или, пак, кај кого најголемиот дел од активата ја прават акциите на други претпријатија-друштва. Холдинг претпријатијата извршуваат финансиски операции од интерес на претпријатијата кои ги контролираат производствените и комерцијалните активности на тие претпријатија.
Кога еден збор носи цело време во себе
Зборовите од народниот говор често се многу повеќе од нивните речнички дефиниции. Во нив се зачувани начини на живеење, односи меѓу луѓето, хумор, искуство и поглед кон светот.
Таксират, ербап, бадијала, варди, белки, ал, есап – дел од нив и денес можат да се слушнат во секојдневниот говор, други поретко, а кај помладите генерации некои веќе бараат и објаснување.
Токму затоа нивното бележење има значење. Јазикот не го чуваме само со почитување на неговата граматика и правопис. Го чуваме и кога ги разбираме зборовите што ги користеле генерациите пред нас.
Од „есап“ до „холдинг“
Вториот дел од рубриката покажува и една друга страна на јазикот. Покрај наследениот лексички фонд, секоја современа заедница создава потреба за именување нови економски, технолошки, научни и општествени појави.
Затоа во истиот „Зборовник“ во кој се среќаваме со зборови од народниот говор се појавува и холдинг – термин поврзан со современото стопанисување.
На прв поглед, меѓу „таксират“ и „холдинг“ има огромно растојание. Но токму меѓу таквите зборови се гледа живоста на јазикот: едните носат траги од неговото минато, другите сведочат за потребата постојано да се именува новата стварност.
Со „Зборовник“ завршува Аудио книга 1
Со оваа рубрика завршува првата емисија од серијалот „Јазикот е мојата татковина“.
Во неа ги отворивме основните линии по кои ќе се движи целиот циклус: јазикот како идентитет и културно паметење, неговиот историски развој и нормирање, односот меѓу граматиката, правописот и правоговорот, практичните јазични дилеми и богатството на зборовите.
Следува Аудио книга 2 и ново продолжение на патувањето низ македонскиот литературен јазик, неговата историја, норма, практика и лексичко богатство.
Продукција: РТД Радио Гром
Автор: Љупчо Димитровски
Продуцент и тонски реализатор: Горан Димитровски
Стручен соработник: Стојка Бојковска, лингвист
