fbpx Прескокни до главната содржина Opens in a new tab

Шенжен и Берлин: две визии за мирот во Украина и новата безбедносна карта на Европа

Во Шенжен трите големи сили отворија нов дипломатски канал. Во Берлин Европа порача дека за нејзината безбедност не може да се одлучува без неа. Мировен договор сè уште нема - но веќе се гледа кој сака место на масата кога ќе се решава иднината на Украина и Европа.

Во ист ден на две различни места се исцртаа две различни слики за тоа како големите сили го замислуваат следниот чекор кон завршување на војната во Украина. Во Шенжен, Доналд Трамп, Си Џинпинг и Владимир Путин одржаа досега невидена трилатерална средба и објавија декларација за нуклеарните ризици, Обединетите нации, енергетската стабилност и улогата на меѓународните судови. Во Берлин, европските сојузници на Киев порачаа дека мировен договор за Украина и идната безбедност на континентот не може да се договара без Украина и без Европа.

Најважната разлика меѓу двете средби е токму во она што не беше договорено. Во декларацијата од Шенжен нема мировна формула за Украина, нема договор за териториите и нема нов нуклеарен договор. Тројцата лидери се согласија да отворат дијалог за намалување на нуклеарните ризици и спречување на ширењето на нуклеарното оружје, додека украинската војна – иако беше споменувана пред и за време на разговорите – не влезе во објавениот текст на декларацијата.

Што навистина договорија Трамп, Си и Путин

Трилатералниот состанок во Шенжен заврши со заедничка декларација во четири точки. САД, Кина и Русија се заложија за реформа на Обединетите нации, за стабилни енергетски текови и поголемо производство и снабдување со рафинирани нафтени производи, за дијалог околу намалувањето на нуклеарните ризици и за почитување на имунитетот на државните функционери во контекст на надлежностите на меѓународните судови.

Во нуклеарниот дел тројцата претседатели ја повторија формулата дека нуклеарна војна не може да се добие и не треба да се води. Тоа е политички значајна порака, особено по слабеењето на системот на договори за контрола на вооружувањето, но засега не претставува нов договор за намалување на нуклеарните арсенали. Декларацијата предвидува дијалог, а не конкретни квоти, механизми за верификација или рокови.

Reuters објави дека декларацијата била објавена од кинеската државна агенција „Синхуа“ и од Кремљ, додека Associated Press ја оцени средбата како значаен дипломатски настан без голем непосреден пробив. Според извештајот на Reuters, тројцата лидери договориле продолжување на комуникацијата за нуклеарната стабилност и меѓународните институции, но не произлегол конкретен договор за Украина.

Украина беше тема – но не и дел од декларацијата

Путин по средбата ја претстави трилатералата како ново поглавје во дипломатските односи и оцени дека Трамп е искрено заинтересиран за завршување на конфликтот во Украина. Трамп, пак, уште пред разговорите потврди дека Украина ќе биде една од темите. Сепак, официјалниот текст што произлезе од Шенжен не содржи договор за војната, ниту формула за прекин на огнот.

Прочитај и за ... >>  Фон дер Лајен ја пофали Македонија за Планот за раст, но не ја вброи меѓу најнапредните кандидати

Токму тоа ја прави важна разликата меѓу политичката порака и дипломатскиот резултат. Средбата покажа дека Вашингтон, Пекинг и Москва можат директно да разговараат за најчувствителните глобални прашања. Не покажа дека нивните позиции за Украина веќе се приближиле до точка од која може да произлезе мировен договор.

Panoptikum претходно пишуваше за првата средба на Трамп, Си и Путин во Шенжен и нејзиното значење за новата рамнотежа меѓу големите сили. Развојот на настаните подоцна во текот на денот донесе дополнителен елемент: декларација навистина беше објавена, но без решение за Украина.

Берлин одговара: нема нова „Јалта“ без Европа

Неколку часа подоцна во Берлин се собра „Коалицијата на подготвените“, со учество на украинскиот претседател Володимир Зеленски, повеќе од 30 лидери и претставници, генералниот секретар на НАТО Марк Руте и американските пратеници Стив Виткоф и Џаред Кушнер. Германската влада соопшти дека централни теми биле праведен и траен мир, безбедносните гаранции за Украина и продолжувањето на политичката, финансиската и воената поддршка за Киев.

Германскиот канцелар Фридрих Мерц предупреди дека модел во кој големите сили меѓусебно би ја определувале иднината на Европа не може да биде основа за траен мир. Неговата алузија на Јалта е повеќе од историска споредба: таа ја покажува главната европска загриженост дека договор меѓу Вашингтон и Москва, или поширока спогодба во која би учествувал и Пекинг, не смее да ја утврдува европската безбедносна архитектура без европско учество.

Германската влада потврди дека самитот бил посветен на патот кон „праведен и траен мир за Украина“ и на идните безбедносни гаранции. НАТО, исто така, соопшти дека генералниот секретар Марк Руте ја истакнал потребата од единство и продолжена поддршка за Киев.

Макрон повторно го отвора најтешкото прашање – Украина во НАТО

Францускиот претседател Емануел Макрон отиде чекор понатаму и побара повторно да се разгледа прашањето за членството на Украина во НАТО. Неговото образложение е дека Украина по војната ќе располага со голема и добро опремена армија и дека нејзината позиција во европскиот безбедносен систем ќе биде прашање што директно ќе ја засега безбедноста на целиот континент.

Прочитај и за ... >>  Вашингтон му отвори врата на Белград, а Приштина ја остави пред услов

Тоа не значи дека е донесена одлука Украина да влезе во Алијансата. За прием на нова членка е потребна согласност на сите сојузници, а таква одлука во моментов нема. Макрон политички повторно отвора тема што останува една од најчувствителните точки меѓу Киев, Москва и западните сојузници.

Ова прашање директно се надоврзува на пошироката дебата што Panoptikum ја следи во текстот за Донбас, можните безбедносни гаранции и идното место на Украина во НАТО. Таму е и суштинската дилема: евентуалниот мировен договор не треба да одреди само каде ќе запре војната, туку и каква безбедносна положба ќе има Украина потоа.

Мирот повторно се претвора во разговор за правилата на светот

Шенжен и Берлин покажаа дека дипломатскиот процес околу Украина веќе се шири далеку над прашањето за прекин на огнот. На едната страна се отвораат теми како нуклеарното оружје, реформата на ОН, Меѓународниот кривичен суд и односите меѓу трите најмоќни држави. На другата страна Европа сака да обезбеди дека идниот договор нема да ја остави без глас во прашање што директно ја определува нејзината безбедност.

Мерц очекува новите мировни разговори да започнат наскоро и Европа да биде вклучена заедно со Украина, САД и Русија. Засега нема утврден датум ниту место, иако како една од можностите е споменета неутрална локација, меѓу кои и Обединетите Арапски Емирати.

Затоа 19. ноември не донесе мировен договор, туку појасна слика за следната фаза. Трамп, Си и Путин отворија канал меѓу трите големи сили и договорија рамка за неколку глобални прашања. Европа истовремено порача дека Украина и европската безбедност не можат да бидат предмет на договор што ќе се склучи надвор од европската маса. Следниот вистински тест нема да биде фотографијата од Шенжен, туку дали овие паралелни дипломатски линии ќе се спојат во преговори во кои ќе има место и за мирот во Украина и за правилата што треба да важат по него.

За авторот: Љупчо Димитровски

Долгогодишен радио и ТВ новинар, писател и медиумски уредник со повеќе од 40 години искуство во електронските медиуми. Автор е на над 150 книги и основач на порталот Panoptikum.mk, како продолжение на култната емисија „Паноптикум“, со силен фокус на комуникација и новинарство.

За повеќе написи од авторот кликни тука.

Важна напомена: Сите права се задржани. Не е дозволено какво било преземање, копирање, објавување или преработка на делови или цели содржини од овој портал без претходно одобрение од авторот, редакцијата и/или издавачот. За секоја повреда на авторските и сродните права, Паноптикум го задржува правото да побара надомест и соодветна правна заштита.

Уредничка напомена: Во подготовката на содржината може да се користи дигитална/AI асистенција како помошна алатка за јазична, структурна, истражувачка или визуелна обработка. Финалниот текст е уреднички прегледан и објавен под одговорност на авторот и/или редакцијата. Главната илустрација на написот може да биде фотографија, авторска/архивска слика или AI-генерирана концептуална илустрација создадена за визуелна поддршка на текстот.
ДО СИТЕ НОВИ АКТУЕЛНОСТИ ВО „ШТО ИМА НОВО?“