Околу 100.000 домаќинства во Киев и околината привремено останаа без интернет по нападите врз телекомуникациски и дата-центри. Украина дополнително ги зајакнува критичните комуникациски објекти, додека рускиот министер Сергеј Лавров од Њујорк порача дека Москва нема да ги запре воените операции ниту за време на евентуални преговори.
Војната во Украина сè подлабоко навлегува во инфраструктурата врз која почива секојдневниот живот на современото општество. По електроенергетските објекти, индустриските капацитети, транспортните коридори и логистичките центри, под сè поголем притисок се наоѓа и дигиталната инфраструктура – дата-центрите, телекомуникациските компании и интернет-провајдерите.
Во серија руски напади во Киев и неговата околина беа погодени објекти поврзани со дигиталните комуникации, а околу 100.000 домаќинства привремено останаа без интернет, според украинското Министерство за дигитална трансформација.
Овие напади го отвораат прашањето дали, покрај уништувањето на физичката инфраструктура, еден од следните големи притисоци врз Украина ќе биде насочен кон нејзината способност да остане поврзана – да функционираат банките, платежните системи, државните електронски услуги, компаниите, училиштата и секојдневната комуникација.
Од струјата кон интернетот: критичната инфраструктура добива ново значење
Современата држава повеќе не зависи само од патиштата, железницата, електричната енергија и водоснабдувањето.
Нејзиното функционирање зависи и од серверите. Од оптичките кабли. Од телекомуникациските центри. Од мобилните базни станици. Од дата-центрите во кои се обработуваат и чуваат огромни количества податоци.
Токму затоа физичкиот напад врз еден таков објект може да има последици што се шират многу подалеку од местото на експлозијата.
Нападите во Киев оваа недела погодиле повеќе центри за податоци и интернет-провајдери. „Гардијан“ наведува дека нападите во средата и четвртокот довеле до привремен прекин на интернет-конекцијата за околу 100.000 домаќинства во Киев и регионот. Во петокот бил погоден и објект на Datagroup, една од поголемите украински телекомуникациски компании. Во нападот, според достапните извештаи, загинале четири лица.
Кога целта не е само зградата, туку мрежата зад неа
Дата-центарот однадвор може да изгледа како обична деловна или индустриска зграда. Но во неговата внатрешност може да се наоѓаат стотици или илјадници сервери преку кои функционираат деловни системи, интернет-услуги, облачни платформи, комуникациски мрежи и бази на податоци.
Затоа уништувањето или оштетувањето на таков центар може да предизвика далекусежни последици. Тоа може да значи проблем со пристап до Интернет, но и тешкотии во електронските плаќања, банкарството, деловните трансакции, државните услуги, комуникацијата меѓу институциите или работењето на компаниите.
Украинскиот министер за надворешни работи Андриј Сибиха ги опиша последните напади како удари врз големи украински дата-центри со цел да се наруши протокот на информации. Тоа е позиција на украинската влада за мотивот зад нападите.
Москва дава поинакво образложение
Руската страна, пак, тврди дека најмалку еден од погодените објекти бил поврзан со украинските разузнавачки структури. Таквото образложение е дел од официјалната руска интерпретација на целите на нападите и треба да се разликува од независно потврдените информации за цивилните и економските функции на погодените локации.
Оваа разлика е важна и од новинарски аспект.
Во текот на војната Москва повеќепати ги претставуваше своите цели како воени или поврзани со украинската одбрана, додека Киев нагласува дека многу од нападите нанесуваат директни последици врз цивилната инфраструктура и населението.
Дигиталната отпорност досега беше една од украинските предности
Од почетокот на руската инвазија во полн обем во 2022 година, Украина инвестираше значителни ресурси во одржување на телекомуникациите во услови на војна.
Мобилните оператори и интернет-компаниите обезбедуваа генератори, батериски системи и резервни извори на електрична енергија за да продолжат со работа и кога електроенергетската мрежа е погодена. Дополнителна предност е релативно децентрализираната структура на украинската интернет-мрежа, поради што уништувањето на поединечен јазол не мора автоматски да предизвика целосно исклучување на голем регион.
Но, прашањето е што се случува доколку нападите не се поединечни. Ако истовремено се погодуваат електричната мрежа, телекомуникациите, серверските капацитети и резервните системи за напојување, отпорноста станува значително потешка.
Зимата како дополнителен ризик
Токму приближувањето на зимскиот период создава дополнителна загриженост. Украинските оператори треба да обезбедат дека телекомуникациските системи ќе продолжат да функционираат и при подолготрајни прекини на електричната енергија. Тоа бара гориво за генератори, батериски капацитети, резервна опрема, алтернативни интернет-врски и луѓе што можат да интервенираат на терен дури и при воздушни напади.
„Гардијан“ наведува дека украинските власти и претставници на индустријата стравуваат дека повторените удари би можеле постепено да ги нарушат системите преку кои работат банките, платежните услуги и јавниот сектор. Така Интернетот од техничко прашање станува прашање на национална отпорност.
Киев презема дополнителни мерки за заштита
Украинските власти во меѓувреме преземаат дополнителни мерки за заштита на центрите за податоци и другите клучни комуникациски објекти.
Логиката е јасна: ако дигиталните системи стануваат непосредна цел на воздушните напади, тие мора да добијат степен на заштита сличен на другите елементи од критичната инфраструктура. Тоа подразбира физичко зајакнување на објектите, резервни комуникациски линии, географски распределени сервери, повеќекратни системи за напојување и можност услугите брзо да се префрлаат од една локација на друга.
Во дигиталната економија, резервниот сервер може да биде исто толку важен колку резервниот генератор.
Ударите не се ограничуваат само на технологијата
Последните напади се дел од поширок притисок врз украинската економија.
Во изминатиот период руски ракети и беспилотни летала погодуваа магацини, пристаништа, индустриски објекти, логистика и други комерцијални капацитети. Украинскиот претседател Володимир Зеленски изјави дека Москва го проширува кругот на објекти врз кои се насочени нападите, вклучувајќи инфраструктура неопходна за секојдневното функционирање.
Особено тежок удар за украинската индустрија е затворањето на најголемиот челичарски комплекс ArcelorMittal Kryvyi Rih. Компанијата соопшти дека безбедно и одржливо производство повеќе не било возможно по четири напади во период од пет недели, во кои загинале петмина работници.
Сликата што се создава е поширока од серија изолирани воздушни удари. Под притисок се инфраструктурните системи што ја одржуваат економијата во работа.
Дигиталниот удар има и економска цена
Кога Интернетот прекинува, штетата не се пресметува само во уништена телекомуникациска опрема. Секоја минута без пристап до мрежата може да значи прекината продажба, неможност за електронско плаќање, запрена производна линија или отежната комуникација меѓу компанија и клиент.
За земја што веќе речиси пет години живее во услови на војна во полн обем, таквите загуби дополнително го зголемуваат притисокот врз економијата. Токму затоа нападите врз телекомуникациите може да имаат ефект кој е помалку видлив од уништен мост или електроцентрала – но не нужно и помалку значаен.
Паралелно со нападите – дипломатски пораки од Москва
Додека нападите продолжуваат, дипломатската реторика на Москва не покажува дека руската страна е подготвена воено да запре додека се водат преговори.
Рускиот министер за надворешни работи Сергеј Лавров, говорејќи во Советот за безбедност на Обединетите нации на 23 септември, изјави дека Москва нема да направи „пауза“ во своите воени операции во текот на евентуални преговори. Според Лавров, европските земји би ја искористиле евентуалната пауза за повторно вооружување на Украина. Тоа е тврдење на руската страна; европските и украинските власти ги отфрлаат руските образложенија за продолжување на инвазијата и бараат прекин на нападите и мировно решение во согласност со меѓународното право.
Лавров истовремено тврдеше дека Русија е подготвена за преговори за долгорочен договор, но не и за прекин на воените операции додека тие траат.
Обединетите нации повторно повикуваат на мир
На Генералното собрание на ОН повторно беше нагласена потребата од заштита на цивилите и постигнување праведен и траен мир. Обединетите нации го опишуваат рускиот напад врз Украина како инвазија спротивна на Повелбата на ОН и повторуваат дека секое решение треба да ги почитува суверенитетот и територијалниот интегритет на Украина.
Тоа дипломатско настојување, сепак, се одвива паралелно со продолжувањето на нападите.
И токму тука се гледа јазот меѓу дипломатските разговори и ситуацијата на терен.
Војната повеќе не се води само за територија
Последните настани покажуваат нешто што е карактеристично за конфликтите во 21 век.
Војната одамна повеќе не е само судир на војници, тенкови и артилерија. Таа е и борба за енергетски системи. За транспортни мрежи. За производство. За комуникации. За информации. И за способноста едно општество да продолжи да функционира додека е под напад.
Во таква војна, дата-центарот станува стратешка инфраструктура, серверската сала – критична точка, а интернет-конекцијата – дел од цивилната отпорност.
Кога поврзаноста станува дел од безбедноста
Украина досега покажа дека може релативно брзо да ги обновува комуникациите по големи напади. Но секој систем има граница.
Доколку ударите врз електричната, телекомуникациската и дигиталната инфраструктура се интензивираат истовремено, притисокот врз државата и населението ќе биде значително поголем. Во таа смисла, најновите напади не се само технолошка или телекомуникациска вест.
Тие покажуваат како се менува самата природа на војната.
Во современиот свет да се исклучи еден град од Интернет може да значи да се нарушат неговата економија, администрација, образованието, комуникациите и секојдневниот живот во ист момент. Во војната за Украина сега сè појасно се води и уште една битка – битката една земја да остане поврзана, функционална и дигитално жива.
