Предлогот помина процедурално, не политички

Романскиот парламент не донесе конечна одлука за обединување со Молдавија. Тоа е првата и најважна корекција на сензационалниот тон со кој дел од регионалните медиуми ја пренесоа веста. Она што навистина се случи е дека Предлог-законот за обединување на Романија со Република Молдавија беше усвоен тивко во Долниот дом на романскиот парламент затоа што истекол уставниот рок за расправа и гласање. Тоа значи дека текстот не бил изгласан по политичка дебата, туку се смета за усвоен по процедура. Конечниот збор сега го има Сенатот кој во овој случај е одлучувачко тело.

Токму во таа разлика се крие суштината. Ова не е момент во кој Букурешт и Кишињев влегле во процес на обединување. Ова е момент во кој една радикална политичка иницијатива ја искористи парламентарната инерција за да стигне до следната институционална станица.

Што пишува во законот што го вознемири регионот

Според текстот на предлогот, романскиот парламент би ја потврдил можноста границите да се менуваат по мирен и дипломатски пат, повикувајќи се на Хелсиншкиот завршен акт, а потоа би одлучил за обединување на Романија со Република Молдавија. Во документот се предвидува и романската влада итно да почне преговори со властите во Кишињев, а по евентуално донесување на законот да бидат известени Молдавија, САД, НАТО, ООН и Европската Унија.

Ова звучи драматично. Намерно е напишано така. Политичката тежина на документот не може да се чита од неговите зборови, туку од институционалниот пат што го чека. Романската влада веќе дала негативно мислење, а негативни мислења имале и релевантни комисии во Долниот дом. На официјалната страница на Камерата на пратениците стои дека иницијативата не е во итна постапка и дека статусот е: испратена во Сенатот.

Молдавија е многу повеќе од симболична романска тема

Во Романија постои долг историски, културен и политички наратив за Молдавија како простор со силна романска јазична и идентитетска врска. Во Молдавија, пак, таа тема секогаш била почувствителна: за едни е прашање на историска правда и европска иднина, за други е страв од губење државност, а за трети е алатка во судирот меѓу прозападниот и прорускиот политички блок.

Затоа ваков предлог, дури и кога е речиси без реални шанси да стане закон, не е безопасен шум. Тој се појавува во време кога Молдавија е веќе силно вовлечена во европската орбита. На 15. јуни годинава ЕУ и Молдавија го отворија првиот преговарачки кластер – „Основи“, што ги опфаќа владеењето на правото, основните права, демократските институции, јавната администрација и економските критериуми.

Во тој контекст темата за обединување повеќе не е само романтичен историски сон. Таа станува геополитички сигнал, особено во сенката на војната во Украина, руското влијание во регионот и неизвесноста околу Транснистрија. Panoptikum веќе ја отвори оваа дилема во текстот „Молдавија и Романија – обединување, европска иднина или нова линија на геополитички притисок?“, каде што јасно се гледа дека ова прашање не може да се сведе на една парламентарна процедура.

Зошто „тивко усвојување“ не значи политичка победа

Во парламентарната практика тивкото усвојување често значи нешто сосема спротивно од силна политичка волја. Тоа значи дека предлогот поминал затоа што не бил разгледан навреме. Во конкретниот случај, истекол рокот од 45 дена за расправа и гласање во Долниот дом, па предлогот автоматски продолжил кон Сенатот. Романската државна агенција AGERPRES објави дека токму истекот на рокот бил основа за ваквиот исход.

Политички гледано тоа е важна нијанса. Нема големо мнозинство што јавно застанало зад обединување. Нема договор меѓу Букурешт и Кишињев. Нема молдавски референдум, нема романски референдум, нема меѓународна рамка за таков процес. Има предлог, процедурален пропуст или парламентарна инерција, и силен медиумски ефект.

Големата слика: Европа повторно се преуредува, но не е секој предлог реалност

Веста е важна не затоа што утре може да се случи обединување, туку затоа што покажува колку европската периферија повторно станува политички нервозна. Украина, Молдавија, Балканот, Кавказот – сите овие простори се движат меѓу европската интеграција, руската реакција и домашните политички кризи. Во таков амбиент секоја реченица за граници, обединувања и историски права добива поголем одеколку што би имала во мирно време.

Молдавија денес не е само мала држава меѓу Романија и Украина. Таа е тест за европската способност да понуди безбедност, институционална перспектива и политичка смисла на земјите што сакаат да излезат од постсоветската сенка. Затоа и процесот на проширување на ЕУ кон Молдавија, Украина и Западен Балкан е повеќе од бирократска агенда. Во текстот „ЕУ го притисна копчето за Украина и Молдавија, а Македонија остана во чекалната“ веќе се гледа дека европската иднина сè почесто се претвора во безбедносна стратегија.

Најточната формулација би била оваа: Романија не се обедини со Молдавија, ниту донесе конечен закон за тоа. Но една иницијатива што до вчера изгледаше како политичка маргина сега влезе во повисока институционална фаза. А кога историјата, идентитетот и границите ќе влезат во парламентарна процедура, дури и без реално мнозинство, Европа мора внимателно да слуша што се поместува под површината.