Разочарувањето има чудна тежина. Понекогаш доаѓа по голем пораз, но многу почесто се вселува тивко: во телефонски повик што не стигнал, во ветување што останало празно, во човек за кого сме верувале дека ќе постапи поинаку. Нема секогаш драматичен момент во кој нешто се распаѓа. Понекогаш само забележуваме дека она што сме го очекувале повеќе не постои.
Токму тука е суштината на разочарувањето. Тоа не произлегува само од она што се случило, туку од судирот меѓу стварноста и сликата што однапред сме ја изградиле за неа. Колку била поцврста таа слика, толку посилен е ударот кога животот ќе тргне по друга патека.
Губењето на нешто што можеби никогаш не постоело
Кога велиме дека некој нè разочарал, често мислиме дека тој човек се променил. Но понекогаш не се променил тој, туку нашето гледање кон него. Со време сме му припишале особини што сме сакале да ги има, сме им дале поголема тежина на неговите зборови отколку на постапките, сме ги пополнувале празнините со сопствени претпоставки. Затоа разочарувањето знае да биде толку болно: не губиме само доверба во некого. Се руши и една верзија на светот во која сме се чувствувале безбедно.
Тоа може да биде партнер за кого сме верувале дека секогаш ќе остане близок, пријател од кого сме очекувале лојалност, работа што сме ја замислувале како пресвртница, институција во која сме имале доверба или сопствен план што со години сме го хранеле со надеж. Во сите тие случаи постои нешто заедничко – однапред сме живееле дел од иднината. Сме ѝ дале облик пред таа да пристигне. А кога нема да пристигне таква каква што сме ја замислиле, не жалиме само за исходот. Жалиме и за иднината што сме ја населиле во мислите, а никогаш нема да ја доживееме.
Очекувањата се невидливи договори
Многу човечки односи се оптоварени со договори што никогаш не биле изговорени. Очекуваме блискиот човек да знае кога ни е тешко. Очекуваме добрината да биде возвратена. Очекуваме трудот да донесе признание, верноста – верност, искреноста – искреност. Од наша перспектива тоа изгледа природно, речиси саморазбирливо. Проблемот е што другата страна можеби никогаш не го потпишала тој невидлив договор.
Тука започнува една од најнепријатните лекции на зрелоста: луѓето не мора да бидат она што нам ни е потребно да бидат. Нивните граници, интереси, стравови и карактери не се приспособуваат автоматски на нашите надежи. И колку и да ни изгледа неправедно, понекогаш разочарувањето не произлегува од предавство, туку од погрешно очекување. Тоа не значи дека треба да престанеме да очекуваме чесност, одговорност или почит. Живот без очекувања би бил живот без доверба. Но постои разлика меѓу разумно очекување и создавање цел лик на другиот човек според сопствените желби.
Кога се разочаруваме од себе
Најтешкото разочарување често нема друг виновник. Тоа е моментот кога ќе сфатиме дека самите не сме станале она што сме мислеле дека ќе бидеме.
Постои возраст до која човек речиси несвесно верува дека има време за сè. Ќе ја смени работата. Ќе напише книга. Ќе патува. Ќе го поправи односот со некого. Ќе стане посмирен, похрабар, порешителен. И тогаш, некаде по патот, годините почнуваат да изгледаат поконкретно. Некои можности исчезнале, некои избори веќе имаат цена, а дел од плановите останале само добро познати реченици што си ги повторуваме.
Тогаш разочарувањето добива поинаков тон. Не можеме лесно да го префрлиме на друг. Треба да погледнеме кон сопствените одложувања, стравови, погрешни процени и пропуштени одлуки. Таквата средба со себе е непријатна, но може да биде и една од најкорисните. Затоа што постои огромна разлика меѓу речениците „не успеав“ и „јас сум неуспех“. Првата опишува настан. Втората пресудува за целиот човек.
Разочарувањето станува опасно токму кога од искуство ќе го претвориме во идентитет.
Горчината е најлесниот излез
По неколку разочарувања лесно се создава впечаток дека човек конечно „го разбрал животот“. Дека повеќе никому не треба да се верува, дека секоја добра намера крие интерес, дека надежта е наивност, а дистанцата доказ за зрелост. Таквата позиција дава привидна сигурност. Ако ништо не очекуваме, ништо не може да нè повреди. Ако никого не пуштиме доволно блиску, никој нема моќ да нè разочара. Сепак, цената е висока.
Човекот што сака да се заштити од секое разочарување мора да се заштити и од блискост, од доверба, од обид, од ризик. На крајот може навистина да страда помалку, но и да живее помалку. Горчината често се претставува како мудрост, иако всушност е рана што си изградила филозофија за да не биде повторно допрена.
Што останува кога илузијата ќе исчезне
Во разочарувањето има и нешто прочистувачко. Не затоа што болката сама по себе нè прави подобри – не секоја болка облагородува. Туку затоа што разочарувањето понекогаш го отстранува она што долго сме одбивале да го видиме. По него луѓето стануваат појасни. Односите добиваат вистински размер. Некои амбиции ја покажуваат својата празнина, други повторно стануваат важни. Сфаќаме кого сме идеализирале, каде сме молчеле кога требало да поставиме граница, каде сме очекувале некој друг да ја заврши работата што била наша.
Зрелоста веројатно не се состои во тоа никогаш повеќе да не се разочараме. Тоа би значело однапред да ја затвориме вратата пред сè што не можеме да го контролираме. Повеќе личи на способност да останеме отворени кон луѓето и животот, а сепак да не ја мешаме надежта со гаранција. Да веруваме, но и да гледаме. Да сакаме, без другиот да го претвораме во лик од сопственото сценарио. Да планираме, знаејќи дека иднината нема обврска да го почитува нашиот план.
Можеби највредното што останува по едно вистинско разочарување е попрецизниот поглед. Не поладен, не поциничен – попрецизен. Во него има помалку илузии, но може да има повеќе разбирање. А човекот што научил да ја гледа стварноста без да престане да се надева веќе не е истиот човек што бил пред да се разочара.
