Има датуми кога не се случува само еден настан, туку се поставува темел врз кој подоцна се гради цела институционална историја. Таков датум за македонската наука, култура и уметност е 18 август 1967 година.
Токму тогаш, во Охрид, Матичната комисија на Македонската академија на науките и уметностите ги избрала првите 14 редовни членови на МАНУ – генерација во која на едно место се нашле некои од најзначајните имиња на македонската наука, книжевност, уметност и општествена мисла.
Четиринаесет имиња од кои започна Академијата
За први редовни членови биле избрани Михаило Апостолски, Димитар Арсов, Васил Иљоски, Славко Јаневски, Блаже Конески, Никола Мартиноски, Кирил Миљовски, Димитар Митрев, Михаил Петрушевски, Харалампие Поленаковиќ, Благој Попов, Петар Серафимов, Ѓорѓи Филиповски и Ацо Шопов.
Самото читање на имињата денес изгледа речиси како краток пресек на македонската интелектуална историја од 20 век.
Во истиот состав биле генералот и историчар Михаило Апостолски, писателите Васил Иљоски и Славко Јаневски, поетот Ацо Шопов, лингвистот и книжевник Блаже Конески, сликарот Никола Мартиноски, класичниот филолог Михаил Петрушевски, историчарот на книжевноста Харалампие Поленаковиќ и научници од медицината, економијата, земјоделството, природните и техничките науки.
Токму таа разновидност ја покажува првичната идеја за Академијата – таа да не биде институција на една научна област, туку место каде што ќе се сретнат различните форми на знаење и творештво.
Од закон до Академија за само неколку месеци
МАНУ била основана со закон донесен во февруари 1967 година. По формирањето на Матичната комисија следувале подготовките за почетокот на работата, а шест месеци подоцна бил направен еден од клучните чекори – изборот на првите академици.
Според историскиот преглед за основањето на МАНУ, изборот на 14-те редовни членови бил извршен на 18 август 1967 година во Охрид. На 9 октомври истата година се одржало Првото собрание на Академијата. Блаже Конески бил избран за прв претседател, Харалампие Поленаковиќ за потпретседател, а Ѓорѓи Филиповски за секретар. Само еден ден подоцна, на 10 октомври 1967 година, МАНУ била свечено отворена во Скопје и започнала со својата научна и културна дејност.
Еден необичен круг околу Никола Мартиноски
Во целиот настан има и една убава календарска случајност.
Меѓу првите 14 академици бил Никола Мартиноски – еден од основоположниците на современото македонско сликарство. А Мартиноски бил роден токму на 18 август 1903 година во Крушево. Тоа значи дека на својот 64. роденден станал еден од првите редовни членови на новоформираната Македонска академија на науките и уметностите. Податокот за неговото раѓање, како и изборот на првите академици, е забележан и во хронологијата на МИА за 18 август.
Кога институцијата почнува со имиња што веќе станале историја
Од денешна перспектива, можеби највпечатливо е колку од тие 14 имиња подоцна станаа неразделни од македонската културна и научна меморија.
Конески денес е невозможно да се одвои од современиот македонски јазик. Шопов и Јаневски се меѓу авторите без кои тешко може да се раскаже приказната за современата македонска книжевност. Мартиноски е едно од централните имиња на македонската модерна уметност. Апостолски останува значајна фигура во македонската воена и историска наука.
На 18 август 1967 година тие не биле избрани затоа што историјата веќе ги прогласила за големи имиња. Тие биле избрани за да ја создаваат институцијата која самата ќе стане дел од таа историја.
И токму затоа овој датум е повеќе од административен запис. Тој го означува моментот кога Македонија добила организирано академско средиште во кое науката и уметноста требало да се сретнат под ист покрив.
