Постои еден момент, сигурно си го почувствувал, кога зборот „природно“ почнува да звучи како магична формула. Особено кога станува збор за козметика. Понежниот пол, а искрено и мажите сѐ повеќе, умеат со часови да расправаат што е ново, што е тренди, што е „ин“, која крема е најдобра за зима, која за лето, што оди наутро, што навечер, што на кожа, што на коса. И сето тоа е во ред. Убавината отсекогаш била комбинација од желба, навика и надеж дека постои нешто што ќе направи малото секојдневно чудо.
Но, кога на тоа ќе му се додаде етикетата „природно“, приказната станува посложена. И поинтересна. И малку непријатна.
Каде се сретнуваат убавината и науката
На интернет одамна кружи еден прилог, објавуван на повеќе портали, кој ја покажува токму таа чудна, понекогаш гротескна врска меѓу убавината и науката. Насловот звучи како провокација сама по себе: „10 најчудни состојки на козметичките производи“. И навистина, кога ќе почнеш да читаш, сфаќаш дека „природно“ не значи секогаш „пријатно“, ниту „чисто“ во смислата во која ние сакаме да веруваме.
Мирис на ванила од најнеочекуваното место
На пример, научници во Јапонија откриле дека од екстракт од кравји измет, изложен на екстремно високи температури, може да се добие мирис кој потсетува на ванила. Звучи неверојатно, но токму вакви процеси се предмет на сериозни истражувања во областа на хемијата на мирисите, нешто што детално го објаснува и енциклопедискиот преглед за ароматични соединенија на Encyclopaedia Britannica – терминот „aroma compounds“.
Тајните состојки што не се рекламираат
Потоа доаѓа коскената срж од кокошки, за која се тврди дека е богат извор на глукозамин. Иако глукозаминот е добро познат во додатоците за зглобови, неговата улога во козметиката останува маглива. Факт е дека се користи, но речиси никогаш не се истакнува јавно, што отвора прашања за транспарентноста во индустријата – тема што често ја обработува U.S. Food & Drug Administration (FDA) кога зборува за означување и безбедност на козметички производи.
Отрови, протеини и митови за вечна младост
Една од најапсурдните идеи е употребата на змиски отров во креми против брчки. Маркетиншката логика е јасна: ако Botox прави чуда, зошто да не и нешто уште поопасно? Но, научните испитувања досега не покажале реален позитивен ефект. Слично е и со протеините од сперма од бик, кои во некои европски салони се рекламираат како тајна за сјајна коса. Звучи спектакуларно, но доказите се тенки, речиси анегдотски.
Традиции што шокираат
Птичјиот измет, особено оној од славеј, се користи во таканаречениот Geisha Facial третман, кој потекнува од јапонската традиција. Мочната киселина навистина има ексфолирачки својства, но идејата дека нешто толку егзотично и скапо мора да биде и ефикасно е повеќе културен мит отколку научен факт. За историјата на ваквите третмани може да се прочита во контекст на јапонската козметичка традиција, обработена на Japan National Tourism Organization.
Границата меѓу природно и прифатливо
Човечкото мајчино млеко, пак, се појавува како состојка за рачно правени сапуни, водено од идејата за неговата хранлива и заштитна улога. Остатоците од масло за готвење, преработени во сурфактанти, покажуваат дека рециклирањето и одржливоста навистина имаат потенцијал, особено кога станува збор за регенерација на оштетена кожа – тема што често ја обработува European Chemicals Agency (ECHA).
Боја, мирис и животинско потекло
Карминот од бубачки, поточно од инсектот Dactylopius coccus, е еден од најпознатите примери. Црвената боја, позната како карминска киселина, се користи со векови и е детално документирана, меѓу другото, и на страниците на World Health Organization (WHO) кога станува збор за адитиви од природно потекло.
Амбергрисот, таа мистична блујаница од кит, некогаш бил златен стандард во парфемската индустрија. Денес, поради етички и еколошки причини, сѐ почесто се заменува со синтетички алтернативи, што е тренд поддржан од меѓународните регулативи за заштита на китовите.
Кога маркетингот оди пред науката
И конечно, плацентата. Органот во кој почнува животот, а по породувањето се отфрла, со години се користи во козметиката со тврдења дека подмладува, регенерира и зајакнува. Но, и покрај сите ветувања, ниту едно од тие тврдења досега не е цврсто научно докажано. Тоа е класичен пример како маркетингот знае да оди чекор пред науката.
Што да правиме со сето ова?
Поентата не е да се згрозиме, ниту да фрлиме сѐ што имаме во бањата. Поентата е да разбереме дека „природно“ не е синоним за „безбедно“, „ефикасно“ или „морално исправно“. Тоа е збор што треба да го читаме внимателно, со критичка мисла и со малку здрав скептицизам. Убавината, на крајот, не е само прашање на состојки, туку и на свесност.
