Кога спортот станува прашање на неврологија
Фудбалот за многумина од нас не е само спорт – тој е детство, емоција, навика, идентитет. Колку пати сме ја удирале топката со глава без воопшто да помислиме што се случува внатре, под черепот? Искрено, ретко кој застанува да размисли за тоа. А можеби токму таму лежи проблемот.
Во САД, група невролози спровела истражување кое предизвика сериозна дебата. Анализирани биле 38 триесетгодишни фудбалери кои од детството активно играле фудбал. Со помош на магнетна резонанца им бил скениран мозокот за да се утврдат евентуални оштетувања. Кај оние кои изјавиле дека често ја удирале топката со глава, биле забележани промени во фронталниот лобус и во задните делови од мозокот – региони одговорни за концентрација, меморија и визуелна обработка.
Ова истражување беше поврзано со труд објавен од тимот на Д-р Мајкл Липтон од Albert Einstein College of Medicine, каде се анализираа ефектите од повторени субконкузивни удари кај аматерски фудбалери. Студијата е достапна преку научната база на JAMA Neurology.
Илјада удари – мит или праг на ризик?
Во истата група, играчите решавале мемориски тестови. Резултатите покажале дека оние со поголем број удари со глава во кариерата постигнувале послаби резултати. Научниците сугерирале дека бројката од околу 1.000 удари може да претставува праг над кој почнуваат да се забележуваат структурни промени во мозокот.
Важно е да се каже – ова не е апсолутна „безбедна зона“, туку статистички праг во конкретен примерок. Современите невролошки истражувања покажуваат дека повторените субконкузивни удари можат кумулативно да влијаат врз белата маса во мозокот. Подетално објаснување за субконкузивни повреди може да се прочита преку Boston University CTE Center.
Што велат фудбалските институции?
По ваквите резултати, реакциите беа очекувани. The Football Association во Англија истакна дека денешните топки се значително полесни од оние во минатото и дека примерокот од 38 играчи е премал за генерални заклучоци.
Сепак, вреди да се спомене дека токму во Англија, од 2020 година, ФА воведе ограничување на вежбите со удари со глава на тренинзите за деца под 12 години. Тоа не е забрана на фудбалот, туку мерка на претпазливост.
Случајот на Џеф Астл – предупредување од реалноста
Случајот на Jeff Astle, поранешен напаѓач на West Bromwich Albion, често се наведува како трагичен пример. Тој почина во 2002 година од дегенеративна болест на мозокот, а подоцнежната истрага утврди дека повторените удари со глава придонеле за хронична трауматска енцефалопатија – состојба слична на онаа кај боксери. Подетално за овој случај може да се прочита на BBC report on Jeff Astle inquest.
Реалноста е посложена отколку што сакаме
И тука доаѓаме до суштината. Дали треба да се забрани фудбалот? Не мислам дека прашањето е толку црно-бело. Постои разлика меѓу паника и превенција. Постојат научници, како Д-р Ендрју Ратерфорд од Keele University, кои сметаат дека повеќето сериозни повреди се резултат на судири глава со глава, а не од самиот контакт со топката.
Но нешто е неспорно – мозокот не е мускул. Тој не „јакне“ од удари. Повторената траума, дури и ако е блага, може да има кумулативен ефект. Брзината на топката на натпревар може да достигне и над 100 км/ч, што значи дека силата на удар не е занемарлива.
Прашањето што останува
Можеби не станува збор за забрана, туку за одговорност. За информираност. За ограничување кај деца. За подобра едукација на тренери и родители. За тоа да не ги оттурнеме децата од спортот, туку да го направиме спортот побезбеден.
Затоа што фудбалот може да остане љубов, но љубовта не мора да биде слепа. ⚽🧠
