Спасувачките операции во Непал продолжија и денеска, четири дена откако катастрофален глечерски колапс предизвика разорен тек од вода, мраз, кал и карпи долж хималајската граница со Тибет. Според последните податоци што ги пренесе Ројтерс, во Непал се потврдени 781 загинат и 2.502 исчезнати, додека кинеските власти пријавуваат уште 16 загинати и 546 исчезнати во Тибет. Билансот сè уште се менува додека спасувачите навлегуваат во области кои со денови беа отсечени од светот.
Во таа огромна човечка трагедија се води уште една, буквална трка со времето: спасувачите се обидуваат да стигнат до работниците во поплавените хидроенергетски објекти, каде што постои надеж дека дел од исчезнатите сè уште се живи во тунелите. Истовремено, од разурнатите подрачја доаѓа и приказна со сосема поинаков исход – директор на училиште кој реагирал во последните минути успеал да евакуира околу 900 ученици пред водата да го зафати местото.
Што се случило на Хималаите
Катастрофата започнала утрото на 26. август во Националниот парк Лангтанг, во близина на границата меѓу Непал и Кина. Според анализата на Американскиот геолошки завод – USGS, најверојатно се урнал дел од глечер на северната страна на планината Лангтанг Лирунг. Огромната маса мраз и карпи се претворила во брз тек од наноси и вода што минал речиси 100 километри низ речните долини.
Сеизмичките инструменти го регистрирале самиот колапс со енергија споредлива со земјотрес со магнитуда 5,2, што во првите часови придонело за забуна околу причината за катастрофата. USGS, сепак, утврди дека станува збор за глечерски колапс кој го активирал разорниот тек, а не за класичен земјотрес што потоа предизвикал поплава.
Последиците се видливи десетици километри низводно. Села се збришани, патишта и мостови се уништени, а хидроенергетски постројки се поплавени или затрупани. Телата на дел од жртвите биле однесени толку далеку по речните текови што непалските власти предупредуваат дека некои можеби завршиле и на индиска територија. Поради состојбата на пронајдените тела, се земаат примероци од ДНК пред погребување, со надеж дека подоцнежната идентификација ќе им овозможи на семејствата да ги преземат посмртните останки.
Тунелите на Тришули – најтешката точка на спасувањето
Еден од најголемите предизвици се хидроенергетските објекти во областите Нувакот и Расува. Според непалските податоци што ги пренесуваат локалните медиуми, стотици работници од погодените хидроцентрали се водат како исчезнати. Кај комплексот Upper Trishuli Ројтерс наведува дека околу 350 луѓе би можеле да бидат заробени во тунелите.
Во неделата спасувачите стигнале до влезот на тунелот 3А и почнале да ги расчистуваат наносите. Во обид да се воспостават услови за преживување бил обезбеден довод на воздух, а екипите подготвуваат кислород и камери со кои треба да се провери просторот подлабоко во тунелот. Работната зона се наоѓа околу 180 метри од влезот, што ја прави операцијата исклучително сложена во услови на нестабилен терен и постојана опасност од нови поплави.
Во операциите се вклучени околу 10.000 припадници на непалските сили и специјализирани спасувачки тимови, меѓу кои има и екипи од Кина и Индија. Тешка механизација се пренесува до погодените подрачја и по воздушен пат бидејќи многу од патиштата се непроодни.
Одлука донесена за неколку минути спасила 900 ученици
Среде трагедијата една приказна покажува колку вредат навременото предупредување и одлуката да не се чека. Раџендра Давади, директор на средното училиште Трибхуван Тришули во Нувакот, добил четири предупредувачки повици во само неколку минути. Информациите покажувале дека поплавата веќе се движи кон областа.
Давади наредил итна евакуација и околу 900 ученици го напуштиле училиштето по тесна, каллива патека кон побезбедно место. Набргу потоа водата ја погодила населбата и училиштето било уништено. Неговата проценка била дека само десет минути дополнително чекање можеле целосно да го променат исходот.
Овој случај е повеќе од впечатлива епизода среде катастрофа. Тој покажува што значи системот за рано предупредување само ако последната алка – човекот што треба да реагира – ја донесе одлуката навреме. Во Непал, каде што многу населби немале таква среќа, тие неколку минути направиле разлика меѓу евакуација и трагедија.
Опасноста не завршува со првиот поплавен бран
Спасувањето дополнително го усложнува нестабилниот планински релјеф. По првичниот колапс се формирале нови преградни езера, а властите периодично предупредуваат на можност од нивно прелевање или пробивање. Во делови од Тибет спасувачките операции биле и привремено прекинувани поради такви ризици.
Последиците веќе далеку го надминуваат непосредниот број жртви. Погодени се десетици илјади луѓе, уништена е критична инфраструктура, а дел од енергетскиот систем на Непал е исфрлен од функција. Истовремено, научниците предупредуваат дека затоплувањето на високите планински региони создава сè понестабилна средина во која глечерите, карпестите падини и глечерските езера можат да станат извор на вакви нагли катастрофи.
На Хималаите сега има две паралелни битки: едната е за луѓето кои можеби сè уште чекаат помош зад калта и бетонските наноси, а другата за разбирање на ризикот што останува и по повлекувањето на водата. Секоја нова спасена личност е важна, но искуството со 900-те ученици од Нувакот веќе даде една јасна лекција – предупредувањето вреди само онолку колку што брзо ќе се претвори во дејство.
