Цената на електричната енергија за домаќинствата од јануари би можела да остане непроменета, а Владата најавува дека ќе направи напори и за нејзино намалување. Премиерот Христијан Мицкоски истовремено уверува дека претстојната зима ќе помине без енергетски шокови и без нарушување на снабдувањето.
Во период кога повисоките трошоци за храна, услуги и домување сè посилно го оптоваруваат семејниот буџет, секоја најава за стабилизирање или намалување на цената на струјата предизвикува оправдан интерес. Електричната енергија не е обичен производ на пазарот, туку основен услов за достоинствен живот и функционирање на стопанството.
Повисоките берзански цени не мора да стигнат до домаќинствата
Според изјавите на премиерот, зголемените цени на електричната енергија на европските берзи не би требало автоматски да значат и поскапа струја за македонските домаќинства. Владата, како што беше најавено, работи на решение со кое цената од јануари најмалку би останала на сегашното ниво.
Мицкоски остава отворена и можноста за поевтинување, посочувајќи дека се прават пресметки и се разгледува методологија што би овозможила пониска крајна цена за граѓаните. Сепак, во оваа фаза станува збор за политичка и економска најава, а не за веќе донесена одлука. Целта, според владините најави, е домаќинствата да бидат заштитени од потресите на европскиот енергетски пазар, а доколку пресметките го дозволат тоа – електричната енергија и да поевтини.
Најава за стабилна зима
Паралелно со најавите за цената, премиерот уверува дека државата очекува стабилна грејна сезона, со сигурно снабдување со електрична енергија и други енергенси. Според него, не се очекуваат поголеми осцилации ниту во расположливите количества ниту во цените.
Таквото уверување е значајно, но неговата тежина ќе зависи од реалната подготвеност на домашните производствени капацитети, обезбедените резерви, хидролошката состојба, потребата од увоз и движењето на цените на регионалните и европските берзи.
Од што зависи конечната цена?
Цената што ја плаќаат домаќинствата не зависи само од една владина одлука. Во пресметката влегуваат повеќе компоненти: цената на набавената електрична енергија, домашното производство, трошоците за пренос и дистрибуција, загубите во мрежата, работата на универзалниот снабдувач и регулаторните одлуки.
Затоа најавата за поевтинување ќе мора да биде поткрепена со конкретни и јавно објавени пресметки. Граѓаните треба да знаат од каде ќе произлезе намалувањето, дали ќе биде долгорочно одржливо и дали нема подоцна да биде покриено преку буџетски субвенции, нови задолжувања или одложени трошоци во енергетскиот систем.
Поевтинување или само одложување на товарот?
Номинално пониската сметка е добра вест само ако нејзината цена не се префрли на друго место. Доколку државата ја одржува ниската тарифа преку финансиска поддршка за енергетските компании, тогаш дел од трошокот повторно го плаќаат граѓаните – само посредно, преку буџетот.
Вистинското и трајно поевтинување бара поголемо домашно производство, намалување на техничките загуби, навремено одржување на капацитетите, инвестиции во обновливи извори и складирање енергија, како и транспарентни набавки. Без тие предуслови, секоја поволна цена останува изложена на пазарни и политички промени.
Сметките ќе бидат вистинскиот тест
Во време на високи животни трошоци, и мало намалување на цената на електричната енергија би било значајно за илјадници семејства. Особено ранливи се домаќинствата со пониски приходи и оние што ја користат струјата како главен извор за греење.
Но меѓу најавата и конечната сметка постои простор што мора да биде исполнет со бројки, одлуки и одговорност. Најавата дека нема да има енергетски шокови создава чувство на сигурност, но довербата ќе зависи од тоа дали стабилноста навистина ќе се почувствува во домовите.
Затоа најважната информација нема да биде политичката изјава, туку конечната одлука за тарифите и износот на сметките што граѓаните ќе ги добијат по Нова година.
