Кога технологијата почнува да плива наместо човекот
Судејќи според последните „светски чуда“ во пливачките дисциплини, очигледно е дека тие не се само плод на тренинг, дисциплина и талент. Нешто „посебно“ се случува. Пливањето, спорт кој со децении беше симбол на чиста физичка изведба – човек и вода, ништо повеќе – одеднаш почна да мириса на лабораторија. И да, полека станува зависно од технологијата. А во блиска иднина, сосема е можно токму таа да биде пресудна за врвните резултати.
Сѐ повеќе гласови тврдат дека пливачите кои настапуваа во Speedo-овите костими LZR Racer имаа реална предност. Секако, под услов претходно да сте врвен, светски калибар пливач. Аргументот кој тогаш одекна беше впечатлив – од 14 светски рекорди во тој период, 13 беа постигнати во тие костими. Тоа не е случајност, ќе рече некој. Или барем не изгледа како случајност.
Костимот беше развиен со поддршка од инженери од NASA – токму тој податок му даде дополнителна тежина во јавноста. Материјалот беше ултра тенок, со ултразвучно споени шевови, со цел максимално да се намали отпорот на водата. Според податоците објавени од самиот производител Speedo, LZR Racer намалувал отпор и создавал компресија која го држи телото во попозиционирана, „аеродинамична“ форма во вода.
Оние што го пробале велат дека чувството е поинакво. Пливачот повеќе не мора да се бричи како порано, затоа што ткаенината сама по себе ја намалува фрикцијата. Телото е „стегнато“, мускулите се во тонус, позицијата е постабилна. Но, да бидеме реални – и пред тоа пливачите носеа тесни костими токму заради компресијата и загревањето на мускулатурата. Значи, дали ова е револуција или еволуција?
Психологија на перформансот – плацебо или реална предност?
Некои пливачи тврдеа дека се работи за плацебо ефект. Дека самото убедување дека го носиш „најдоброто нешто на светот“ ти дава предност. И тука доаѓаме до интересен момент – што е всушност перформансот? Чисто физички резултат или комбинација од биомеханика и психологија?
Големиот Александар Попов исплива 50 метри слободно за 21,6 секунди во обични гаќички за капење. Подоцна, новата генерација со технолошките костими пливаше 21,5. Разлика од една десетинка. Прашањето е – дали таа десетинка е плод на материјалот или на времето, тренингот и спортската наука која еволуираше?
Австралијката Stephanie Rice, светска рекордерка на 200 метри мешано, отворено изјави дека костимот има психолошка улога. Ако веруваш дека го носиш најдоброто, влегуваш во трката со поголема самодоверба. А самодовербата е половина победа. Тоа не е празна фраза – тоа е спортска психологија.
Кога ФИНА рече – стоп
Работата отиде предалеку. Во 2008 и 2009 година беа соборени повеќе од 130 светски рекорди во пливање. Тоа веќе не изгледаше како нормален напредок, туку како технолошки скок. Под притисок на федерациите и јавноста, FINA – денес позната како World Aquatics – во 2009 година донесе одлука да ги забрани целосните полиуретански костими од 2010 година. Правилата се сменија – машките костими смеат да бидат до колена, женските од рамена до колена, и мора да бидат од текстил.
Канаѓаните претходно реагираа со забрана на LZR Racer на своите олимписки квалификации, а и во САД имаше дебати во универзитетските лиги. Стана јасно дека прашањето не е само техничко, туку етичко. До каде сме подготвени да одиме во име на резултатот?
Денес, технологијата и понатаму игра огромна улога во спортот – од карбонските плочи во атлетските патики до анализите на биомеханика со помош на вештачка интелигенција. Но, линијата е појасно повлечена. Барем засега.
И тука јас застанувам и си поставувам едно прашање – кога спортот почнува да станува трка на лаборатории, а не на луѓе? И дали воопшто можеме да ја сопреме таа река?
Можеби не можеме. Но, можеме барем да ја именуваме.
