9 државни студентски домови, 6 ресурсни центри за ученици со попреченост и еден ученички дом треба темелно да бидат обновени до крајот на 2031 година. Проектот, вреден 85,56 милиони евра треба да обезбеди подобри услови за повеќе од 5.000 студенти и ученици, но и значително да ја намали потрошувачката на енергија.
Студентските домови не се само згради во кои младите привремено престојуваат додека студираат. Тие се дел од образовниот систем, од социјалната политика и од односот на државата кон генерациите од кои ја очекува својата иднина. Затоа обновата на објектите што со децении биле оставени да стареат не треба да се претставува како градежен луксуз, туку како задоцнето исполнување на една основна јавна обврска.
Проектот „Енергетски ефикасна рехабилитација на студентските домови и ресурсните центри во Северна Македонија“ се спроведува во рамките на Регионалната програма за енергетска ефикасност за Западен Балкан и преку Инвестициската рамка за Западен Балкан. Во неговата реализација се вклучени Министерството за образование и наука, Развојната банка KfW и Европската Унија.
Обнова на 16 образовни и сместувачки објекти
Проектот опфаќа 9 државни студентски домови, 6 ресурсни центри за ученици со попреченост и 1 ученички дом за средношколци. Објектите се наоѓаат во Скопје, Охрид, Битола, Прилеп, Штип, Струмица и Велес. Повеќето од нив биле изградени во 50-тите и 60-тите години на минатиот век и долго време функционирале со дотраени инсталации, недоволна енергетска заштита и услови што не одговараат на современите стандарди. Посебен историски и архитектонски предизвик претставува студентскиот дом во Битола, сместен во објект што потекнува од 18. век.
Предвидената реконструкција не се сведува на промена на фасадите и прозорците. Треба да бидат опфатени конструктивната стабилност, санитарните и електричните инсталации, безбедносните системи, греењето, енергетската изолација и заедничките простории за учење и престој. Онаму каде што условите го дозволуваат тоа, ќе бидат воведени и системи за користење обновливи извори на енергија.
Проектот ќе се реализира во три фази
Првата фаза ги опфаќа студентските домови „Стив Наумов“ и „Кузман Јосифовски Питу“ во Скопје. Завршувањето и предавањето во употреба на обновениот објект во „Стив Наумов“ се очекува наскоро, додека работите во „Кузман Јосифовски Питу“, според објавените планови, треба да завршат најдоцна до крајот на 2026 година.
Во втората фаза се вклучени преостанатите седум студентски домови. Тендерските постапки се во завршна фаза, а најавено е и започнување на реконструкцијата на домот „Никола Карев“ во Охрид.
Третата фаза ги опфаќа шесте ресурсни центри и ученичкиот дом. Проектирањето за овие објекти започнало во април 2026 година, додека целокупната програма треба да биде завршена до декември 2031 година.
Четири домови близу до стандардот на нулта потрошувачка
Студентските домови во Охрид, Прилеп и Штип, како и домот „Томе Стефановски Сениќ“ во Скопје, треба да бидат обновени според повисоки стандарди, блиски до нивото на згради со речиси нулта потрошувачка на енергија – NZEB. Проектирањето се реализира со стручна поддршка од германскиот институт „Фраунхофер“.
По завршувањето на реконструкциите, просечната потреба за енергија по студентски дом треба да се намали за околу 56 проценти, а емисиите на јаглерод диоксид за приближно 49 проценти. Проценетите заштеди на ниво на целиот проект изнесуваат 7.700 мегават-часови енергија и околу 3.400 тони јаглерод диоксид годишно. Околу 12 проценти од потрошувачката треба да бидат покриени од обновливи извори.
Од каде доаѓаат 85,56 милиони евра?
Вкупниот расположлив буџет изнесува 85,56 милиони евра. Најголемиот дел се обезбедува преку заеми од KfW, во износ од 60 милиони евра. Европската Унија учествува со повеќе од 21 милион евра грантови преку Инвестициската рамка за Западен Балкан, додека Министерството за образование и наука обезбедува 3,85 милиони евра.
Најавено е и обезбедување дополнителни финансиски средства, поради што вкупната вредност на проектот во иднина би можела да надмине 100 милиони евра.
Новиот стандард мора да се одржува
Големата инвестиција сама по себе не е гаранција дека проблемите се трајно решени. По реконструкцијата ќе биде неопходно домовите редовно да се одржуваат, енергетските системи правилно да се користат, а трошоците и резултатите да бидат јавно достапни. Без таков пристап, и најсовремената инфраструктура повторно може да биде оставена на забрзано пропаѓање.
Обновата треба да донесе повеќе од пониски сметки за електрична и топлинска енергија. Таа треба да значи топли соби во зима, функционални санитарни јазли, безбедни електрични инсталации, пристапни простории и достоинствени услови за учење и живот.
Затоа вистинската вредност на проектот нема да се мери само со вложените милиони, туку со квалитетот на изведбата, почитувањето на роковите и начинот на кој обновените домови ќе се одржуваат по 2031 година. Студентскиот стандард не е споредна ставка во образованието. Тој е неговата секојдневна, човечка основа.
