Постојат луѓе што лесно го препознаваат времето во кое живеат како свое. Го прифаќаат неговиот ритам, неговите зборови, правилата за успех, стравовите и малите секојдневни ритуали. Како да се родиле во точниот миг и веднаш разбрале што се очекува од нив.
А постојат и други. Луѓе што не копнеат нужно по минатото, ниту со надеж гледаат кон иднината. Едноставно чувствуваат дека не припаѓаат целосно никаде. Не се родени предоцна, ниту прерано. Родени се во едно чудно, лично ниедно доба.
Кога носталгијата не е одговор
Тоа чувство не е исто што и носталгијата. Носталгичниот човек барем знае каде би сакал да се врати. Идеализира некоја стара улица, детство, музика, општество или време во кое, според неговото сеќавање, луѓето биле поблиски, зборовите поважни, а животот поспор.
Човекот на ниедното доба нема такво прибежиште. Тој знае дека минатото не било почесно само затоа што поминало и дека иднината нема да биде подобра само затоа што сè уште не дошла. Неговата неприпадност е подлабока.
Живееме во време што од човекот бара постојано да се определува. Да има став, профил, позиција, интерес, бренд, страна. Да кажува што сака, што мрази, каде припаѓа и со кого се согласува. Дури и молкот почнува да изгледа сомнително. Ако не се изјасниш, некој друг ќе те смести во некоја фиока.
Во таква средина човекот што не сака целосно да ѝ припаѓа на ниедна понудена верзија на стварноста лесно станува туѓинец. Не затоа што е над другите. Често токму спротивното – затоа што премногу добро ги гледа противречностите во себе.
Современи, но не сосема свои
Може да ја сака технологијата, а да се плаши од свет во кој секој миг мора да биде посредуван преку екран. Може да ја цени слободата на современиот човек, а истовремено да чувствува дека никогаш немало толку многу начини човек доброволно да се претвори во производ. Може да ја отфрла строгоста на старите општества, а сепак да забележува дека со исчезнувањето на некои правила исчезнале и некои облици на одговорност. Не мора да избере една страна. Но токму тоа денес е тешко.
Секое доба создава своја претстава за нормалниот човек. Некогаш тоа бил верникот, војникот, домаќинот, работникот, граѓанинот. Денес можеби е човекот што постојано се развива, се подобрува, комуницира, патува, купува, објавува, се приспособува и останува видлив. Секогаш нешто прави со себе. Секогаш некаде оди. Дури и одморот станува проект.
Читаме како подобро да спиеме, како правилно да дишеме, како поефикасно да одмораме, како да го организираме слободното време. Почнуваме да мериме чекори, часови сон, продуктивност, внимание, расположение. Човекот, кој некогаш го мерел светот, почнува непрекинато да се мери себеси.
Можеби токму тука започнува чувството дека живееме во доба што никому целосно не му припаѓа. Секое време ветува дека ќе му го олесни животот на човекот, а потоа му испорачува нов список обврски.
Повеќе врски, помалку близина
Имаме повеќе средства за комуникација и сè почесто се жалиме дека немаме со кого да разговараме. Имаме пристап до повеќе знаење отколку која било претходна генерација, а вниманието ни се распаѓа на кратки парчиња. Можеме за неколку секунди да видиме што се случува на другиот крај од светот, а понекогаш не знаеме што се случува со човекот што седи покрај нас. Не станува збор за тоа дека порано било подобро. Тоа е една од најлесните заблуди.
Порано било поинаку. Имало повеќе тишина, но и повеќе премолчување. Повеќе заедница, но и повеќе присила. Повеќе постојаност, но и помалку избор. Секое време си ги носи своите загуби маскирани како доблести и своите придобивки што првин изгледаат како закана.
Затоа човекот на ниедното доба не треба да бара историско време во кое конечно би се чувствувал дома. Такво место веројатно не постои.
Да се изгради сопствено време
Неговата вистинска задача е потешка: да изгради внатрешно време. Да зачува нешто што не мора да биде современо за да биде вредно. Способност да слуша без истовремено да гледа во телефон. Да чита нешто подолго од она што алгоритмот претпоставува дека може да го издржи. Да остане сам без веднаш да побара нова дразба. Да разговара со човек што мисли поинаку без потреба да го порази. Да не се чувствува должен секоја мисла да ја претвори во јавен став. Тоа се мали нешта. Токму затоа се важни.
Големите идеи лесно стануваат идеологии. Малите навики почесто стануваат карактер.
Човекот можеби не може да го избере времето во кое ќе се роди, но може да избере колкав дел од него ќе пушти во себе. Не мора секоја новина да ја прифати само затоа што е нова. Не мора секоја стара вредност да ја брани само затоа што е стара. Може да зема од различни времиња она што му изгледа човечки: љубопитноста на едното, трпението на другото, слободата на третото, чувството за мера на некое одамна исчезнато време.
Таквиот човек можеби никогаш нема да биде совршено современ. И можеби токму во тоа има слобода.
Во еден човек живеат повеќе времиња
Историјата сака јасни периоди. Учебниците поставуваат граници, именуваат епохи и објаснуваат кога нешто почнало и кога завршило. Човечкиот живот не е толку уреден. Во еден ист човек можат да живеат неколку векови: стари стравови, модерни навики, древни потреби и идни соништа. Во нас истовремено живее суштеството што се плаши од темнината и суштеството што испраќа машини во вселената.
Можеби затоа никогаш целосно не сме луѓе на своето време. Само накратко поминуваме низ него.
Ако постои некаква утеха во ниедното доба, таа е токму тука: човекот не мора совршено да му припаѓа на своето време за да живее вистински во него. Понекогаш е доволно да го гледа внимателно, да не му верува слепо и да не бега од него. Да остане присутен, но не и проголтан.
Можеби тоа е најчесниот начин да се биде современ.
