Меѓународниот монетарен фонд ја зголеми прогнозата за раст на македонската економија во 2026 година на 3,5%, додека инфлацијата се очекува да остане околу 4%. Новата процена доаѓа во многу поширок и понеизвесен економски момент: на годишните средби на ММФ и Светската банка во Бангкок, управната директорка на Фондот Кристалина Георгиева предупреди дека глобалната економија и натаму ги издржува честите шокови, но нејзините резерви на отпорност се трошат.
За Македонија, прогнозата од 3,5% е подобра од претходната процена од 3,1%. Таа веќе беше во фокусот на анализата на Panoptikum за новата прогноза на ММФ, а денешните пораки од Бангкок ја ставаат домашната бројка во поширока слика: растот повеќе не може да се разгледува одвоено од цената на енергијата, задолжувањето, инвестициите во вештачка интелигенција и сè поголемите разлики меѓу големите економски блокови.
Македонија расте побрзо од претходните очекувања
Според најновиот World Economic Outlook на ММФ, прогнозата за реалниот раст на македонскиот БДП во 2026 година изнесува 3,5%. Тоа е видливо подобрување во однос на процената од пролетта, кога Фондот очекуваше раст од 3,1% под влијание на енергетскиот шок и послабата меѓународна средина.
Промената покажува дека домашната економија засега се покажува поотпорна отколку што се очекуваше пред неколку месеци. Сепак, повисоката стапка на раст сама по себе не ја отстранува чувствителноста на Македонија кон надворешните влијанија. Земјата останува зависна од увоз на енергија, европската побарувачка и условите на меѓународните финансиски пазари.
Во својата последна детална оценка за Македонија, ММФ посочи и на подлабоките домашни слабости: продуктивноста, иселувањето и стареењето на населението, потребата од подобра енергетска ефикасност и одржливоста на јавните финансии. Затоа прогнозата од 3,5% е добра вест, но не и сигнал дека структурните проблеми исчезнале. а да троши, САД да штедат, Европа да инвестира
Пораката на Кристалина Георгиева од Бангкок е речиси формула за трите најголеми центри на светската економија. Кина треба повеќе да ја поттикнува домашната потрошувачка наместо прекумерно да се потпира на извозот. САД треба да ги намалуваат дефицитите и да штедат повеќе. Европа, пак, мора посилно да инвестира ако сака да ја подобри продуктивноста и конкурентноста.
Зад оваа кратка формула стои поголем проблем. Георгиева оцени дека енергетските и фискалните резерви што им помагаа на економиите да ги амортизираат кризите постепено се исцрпуваат. Инфлацијата во повеќе земји останува тврдоглава, каматите и приносите на државните обврзници се високи, а задолжувањето станува поскапо. Според неа, растот во моментов го влечат две спротивни сили: негативниот енергетски шок поврзан со војната на Блискиот Исток и силната инвестициска побарувачка создадена од вештачката интелигенција.
Вештачката интелигенција е и мотор и нов финансиски ризик
Токму вештачката интелигенција внесува необичен пресврт во оваа економска слика. Големите вложувања во чипови, центри за податоци, електрична енергија и дигитална инфраструктура веќе го поддржуваат растот во САД и во азиските економии поврзани со технолошките синџири. Земјите што се дел од оваа индустриска мрежа во просек поминуваат подобро од економиите што остануваат надвор од неа.
ММФ сепак предупредува и на другата страна на бумот. Ако огромните инвестиции во ВИ не ги дадат очекуваните краткорочни приноси, може да следува нагла корекција на финансиските пазари. Тоа не значи дека Фондот предвидува неизбежно „пукање на меур“, туку дека високите очекувања и огромното количество капитал вложено во технологијата создаваат нов системски ризик. Дополнителна опасност се и сајбер нападите засилени со употреба на ВИ.
За Македонија прашањето затоа не е само дали ќе користи нови ВИ-алатки. Поважно е колкав дел од новата економска инфраструктура може да изгради, какви кадри ќе создаде и дали ќе остане претежно корисник на технологија произведена на друго место. Panoptikum веќе го отвори ова прашање во анализата за македонските кадри, технолошката зависност и цената на доцнењето.
Растот е добар сигнал, но инфлацијата останува блиску
Домашната прогноза од 3,5% доаѓа со уште една бројка што директно ја чувствуваат домаќинствата – инфлација околу 4%. Иако тоа е далеку под стапките од најсилниот инфлациски бран, ценовниот притисок останува доволно висок за да влијае врз реалните приходи, кредитирањето и потрошувачката. Нов раст на цените на нафтата или подолготраен енергетски шок лесно може повторно да ја влоши сликата.
Затоа новата прогноза на ММФ не е приказна само за една подобрена процентна стапка. Таа ја покажува парадоксалната состојба на светската економија во 2026 година: технологијата создава нов раст токму во момент кога војните, енергијата, долгот и високите камати ги стеснуваат можностите за класична економска политика. Македонија засега добива поволна ревизија на растот, но се движи низ истите глобални струи – а тие во моментов се далеку од мирни.
