ЛАСТОЈЦАТА И ВРАБЕЦОТ
Приказна за умот што гледа и раката што не сака да се извалка
Секогаш кога ќе ја препрочитам оваа народна приказна, имам чувство дека не зборува за птици, туку за нас. За луѓето што се чудат зошто не им оди, зошто секоја година почнуваат одново, зошто „кај нив нешто не фаќа“. И секогаш, некако тивко и без викање, приказната си го кажува истото: не е проклетството, туку седелото.
Ластојцата си го направила седелото под трем, цврсто, внимателно, слој по слој. Кал, па сламка, па пак кал. Година по година, исто, трпеливо, без философирање. И секоја година – ластојчиња што растат, што летаат, што се снаоѓаат. Врабецот, пак, си правел седело под гирамидка, како што правеле неговите пред него. И секоја година – истата мака. Мачката, глушецот, судбината, „како што рекол Господ“. Се друго му беше криво, само не местото и начинот.
И тука почнува зависта, ама онаа тивката. Не злобна, туку болна. Онаа што те тера да прашаш: „Од кого сме колнати?“ Прашање што луѓето го поставуваат и денес, само со други зборови. Зошто кај некого оди, а кај мене не? Зошто тие градат, а јас крпам? Зошто тие растат, а јас тапкам во место?
Одговорот на ластојцата е едноставен, речиси сурово едноставен. Не сте колнати, туку седелото не ви е убаво направено. Не е магија, не е судбина, не е нечија зла рака. Техниката е. Поставката. Основата.
Кога „знам“ не значи „правам“
Ластојцата не го држи знаењето за себе. Напротив, го зема врабецот со себе до реката, до калта. Му покажува од каде се почнува. И тука приказната станува болна, затоа што сите се препознаваме во врабецот. Гледа, слуша, кимнува со глава. „Знам, знам“, вели. А клунот – сув. Чист. Не сака да се извалка.
Колку пати во животот сме биле токму тоа? Присутни, ама не вклучени. Обучени, ама не и применети. Информирани, ама не и трансформирани. Ластојцата носи кал, лепи, се враќа, повторно лепи. Врабецот оди со неа, гледа сѐ, ама не зема ништо. Ни кал, ни сламка. Само зборови.
Тука приказната станува лекција што не застарува. Знаењето без мака е само илузија на знаење. Умот може да разбере, ама ако раката не работи, ако клунот не се натопи во кал, ништо не се менува. Ова не е романтика, ова е пракса. Денес тоа го викаат „learning by doing“, а нашата приказна одамна го кажала истото.
За оние што сакаат да го видат тоа и во современ контекст, доволно е да се погледне што значи вистинско учење според концептот на искуствено учење, каде знаењето се создава преку директно искуство, а не само преку слушање и гледање.
Седелото како метафора за животот
Седелото не е само место за јајца. Тоа е систем. Заштита. Контекст. Начин на кој си го местиш животот, работата, односите. Можеш да имаш најдобра намера, најголема желба, ама ако седелото ти е на погрешно место, секоја мачка ќе ти ги изеде плановите.
И токму затоа оваа приказна толку убаво се вклопува со она што денес го знаеме за навиките и системите. Не победува мотивацијата, туку поставката. Не победува инспирацијата, туку структурата. За ова зборува и современата психологија на навики, јасно објаснета преку идејата за системи наместо цели – ако системот не чини, целта останува желба.
Врабецот сакаше исто што и ластојцата – челад, ред, продолжение. Ама не сакаше да го смени начинот. И тука доаѓа последната реченица, онаа што боде: без мака нема наука. Не затоа што некој така рекол, туку затоа што така функционира светот.
Зошто оваа приказна сѐ уште нѐ боли
Ова не е приказна за мрзлив врабец и вредна ластојца. Ова е приказна за гордоста што не сака да учи од почеток. За „кибарот“ што не сака да се наведне над калта. За луѓето што сакаат резултат, ама не и процес. И додека не го разбереме тоа, ќе продолжиме да се жалиме на судбината, наместо да го поместиме седелото.
А приказната не завршува со казна, туку со избор. Или ќе продолжиш да велиш „знам“, или ќе почнеш да лепиш.
Ластојцата и врабецот
Си напраила една ластојца седело на една греда под еден трем на една куќа и си извела ластојчиња. Си напраило и едно врапче едно седело под една гирамитка и си извело врапчиња, арно ама неколку години со ред што изведуа врапчиња и не би ксмет да изгледа, како што рекол Господ, да се сторат челад, та некоа домаќини; чунки кога децата ќе му и изваеја од под гирамидата кај што му беше седелото, кога мачката ќе му и изеела јајцата, кога глушец му и турнало јајцата; асли ќелам не моеше челад да испраит, не моеше. А пак комшијцата (ластојцата) туку ќе и курдисаше ластојчињата на слива за да си и учит малите ластојчиња да летаат и да и учит да ваќаат пеперужиња.
Гледајќи сирото џивџанче многу пати на стреќата од ластојцата, ами лели беше ја завидело; и седејќи еднаш на оџак, беше је рекло на ластојцата: -Блазе си ти, сестро ластојце, оти секоја година си изведуаш пилиња и си и изгледуаш, како што рекол Стопанот; ами јас сиромав, со мојата пуста домаќинка ката година неси јајца, квачи, пусти, штури, не можиме да испрајме на нога челад како тебе, не можиме. Кој знаит од кого сме колнати, мори ластојце?-је рекол врабецот.
-Море не сте колнати, бре врабец- му рекла ластојцата- туку седелото не ви је убао напраено за да не можит мачката да не ви и јадит јајцата. Ете од тоа јет, комши, што не можите да изгледате челад како мене.
Коа беше чул врабецот тоа нешто, је се помолил на ластојцата за да му кажи како го праи седелото, за и тој да си го напраит како од ластојцата.
-Ќе те молам, мори сестро ластојце,-је рекол врабецот-ако не ми кажиш како го праиш седелото.
-Ела по мене, комши, да ти кажам- му рекла ластојцата-ако ти ваќа умот, напрај си.
Го зела ластојцата по себе и го однесла крај река до една тиња.
-Ај сеа, лапни од калва в уста, комши-му рекла ластојцата.
-А, сега знам, знам, колај било- је рекол џивџанот и си летнал по ластојцата, без да си земит кал в уста, и дошле дома, та застанала ластојцата на една греда и ја залепи калта.
-Ете вака пријателе, залепи а калта на гредата.
-Видов, видов, колај било за лепење кал на греда-је рекло врапчето.
Многу пати појде ластојцата кај река и зема в уста кал, арно ама врабецот нито еднаш не беше го пикнал клунот во калта, да лапни троа кал и да залепи на гредата, како што лепела ластојцата. Откога нареди еден ред кал ластојцата, почна да збира сламки од сено и да и лепи на калта. Повторо- пак кал беше налепила. Колку пати ошла ластојцата кал да носи и колку пати сламки што донесла, се врапчето со неа одело и нито еднаш не беше зело: ни сламка в уста, ни кал. На секое лепење ластојцата калта или сламка, се ќе му речела на врабецот за да го учи ѓоа и тој да прај седело, арно ама врабецот на секое велење од ластојцата, „еве вака комши, ќе лепиш прво калта потроа, после сенце и еве ти здраво седело“, пусти врабец се велеше „знам, знам де, знам“.
-Ејди, комши, саде со велење „знам“-му рекла ластојцата-нема да напраиш ти седело како моето, ами како што праел татко ти, така ќе праиш и ти, чунки ти си кибар, неќеш клуно да го натопиш во кал. Без мака нема наука, а побратиме! Ете затоа не ќе изгледаш челад како мојте.
(запишал М. Цепенков)
