Македонските безбедносни институции истражуваат мрежа од интернет-портали и лица за кои АНБ тврди дека дејствуваат во корист на руски интереси. Во фокусот се клонирани псевдопортали, дезинформации, манипулирани наративи и обиди за поткопување на довербата во институциите и евроинтегративниот процес.
Агенцијата за национална безбедност соопшти дека во координација со други институции, презема активности за откривање и попречување на пропагандна мрежа во земјава која, според Агенцијата, има „деструктивна и малициозна агенда“ и влијае врз јавниот дискурс во корист на странски интереси. АНБ експлицитно наведува дека мрежата е „во функција на руските интереси“.
Случајот го отвора поширокото прашање: колку лесно може информативниот простор на една мала држава да биде претворен во инфраструктура за странско влијание и колку тешко е просечниот читател да ја препознае границата меѓу медиум, псевдомедиум и пропаганден канал.
Претрес на 18 септември и сомнение за три кривични дела
Според официјалното соопштение на АНБ, на 18 септември 2026 година биле преземени истражни дејствија против македонски државјанин кој, според Агенцијата, бил поврзан со странски фактори што создале пропаганден апарат со мрежа на портали интегрирани во македонскиот медиумски простор. При претрес во неговиот дом биле пронајдени и одземени предмети што се предмет на дополнително вештачење. Надлежните наведуваат сомнение за три кривични дела: предизвикување национална, расна и верска омраза, раздор и нетрпеливост; одавање службена тајна; и ширење расистички и ксенофобичен материјал преку компјутерски систем.
Во оваа фаза станува збор за сомнение и истрага, а не за правосилно утврдена вина.
АНБ: Вистинските актери се криеле зад клонирани псевдопортали
Најзначајниот елемент во соопштението на АНБ е тврдењето дека зад пропагандната мрежа не стојат само индивидуални профили или изолирани интернет-страници.
Според Агенцијата, вистинските актери се прикривале преку клонирани псевдопортали регистрирани со македонски интернет-домени. Преку нив, како што наведува АНБ, се ширеле лажни вести, дезинформации и преобликувани наративи за актуелни настани, со последици врз довербата во институциите, меѓуетничките односи и евроинтегративните процеси.
Токму тука се гледа суштината на современата информациска операција: пропагандата повеќе не мора да доаѓа од странски портал со очигледна политичка или државна ознака.
Може да изгледа домашно. Може да има македонски домен. Може да користи македонски јазик. Може визуелно да наликува на локален информативен медиум. Токму тоа ја прави поефикасна.
Како функционира механизмот на псевдопорталите?
Клонираниот или псевдопортал не мора буквално да биде копија на постоечки медиум. Во поширока смисла, тоа може да биде интернет-страница што со својот изглед, рубрики, наслови и начинот на објавување создава впечаток дека станува збор за редовен медиум, иако зад неа може да нема транспарентна редакција, јасно наведени сопственици, автори, импресум или уредничка структура. Механизмот може да функционира во неколку чекори.
Најпрвин се создава страница што изгледа локално и познато. Македонскиот домен и македонскиот јазик создаваат дополнителна доверба. Следува преземање на реални вести од легитимни медиуми. Тоа е важно затоа што псевдопорталот не смее постојано да објавува очигледни невистини — тогаш брзо би ја изгубил публиката. Меѓу обичните вести постепено се вметнуваат идеолошки обоени текстови, полуинформации, селективни интерпретации или целосни дезинформации. На тој начин пропагандната содржина се „камуфлира“ во нормален информативен тек.
Најопасната техника не е секогаш лажната вест
Најпримитивниот облик на дезинформација е целосно измислената вест. Пософистицираните информациски операции многу почесто користат вистински факт кој се става во изменет контекст. Фактот може да биде точен, но насловот да биде манипулативен. Изјавата може да биде автентична, но да биде отсечена од поширокиот контекст. Настанот може да се случил, но од него да се извлече заклучок што не произлегува од фактите.
Токму поради тоа АНБ зборува не само за „лажни вести“, туку и за „преобликување на наративи за актуелни настани“. Тоа е многу посложен модел од обичното фабрикување вест.
Од информација до наратив
Во современата пропаганда највредната цел не е една конкретна вест. Целта е наративот. Ако стотици различни текстови, објавени во текот на месеци или години, постојано сугерираат дека институциите се неспособни, дека државата нема иднина, дека етничките заедници се природни непријатели или дека евроинтеграцијата е однапред осудена на неуспех, тогаш секој поединечен текст може да изгледа безопасно. Збирот создава слика на реалноста.
Токму преку повторување, селекција и емоционално врамување на фактите се создава информациска атмосфера во која публиката постепено може да прифати однапред конструирани заклучоци.
Мрежа е посилна од еден портал
Уште поголем ефект се постигнува кога иста или слична содржина не се појавува само на една интернет-страница. Еден портал ја објавува. Друг ја презема. Трет ја преработува. Потоа содржината се споделува на Фејсбук, Инстаграм, Телеграм или други мрежи. По извесно време читателот може да ја сретне истата теза на пет или десет различни места. Тогаш се создава психолошки впечаток дека информацијата е потврдена од повеќе независни извори, иако зад нив можеби стои ист извор или координирана мрежа.
Ова е еден од најважните механизми на современото дигитално влијание: масовноста создава привид на кредибилитет.
Проруски структури и евроинтеграцијата
АНБ во соопштението оди чекор понатаму и наведува дека ќе продолжи со спречување на активности преку мрежа на портали кои ги поврзува со „регионални проруски политички структури“. Според Агенцијата, со ваквите активности директно се поткопуваат стратешките евроинтегративни процеси на земјата.
Ова е сериозно институционално тврдење, но засега јавноста нема детален увид во доказите врз кои АНБ ја темели оценката за конкретните врски со руски интереси и регионални политички структури. Не се објавени имињата на сите портали, финансиските текови, командната структура на мрежата ниту идентитетите на странските актери за кои се тврди дека се вклучени. Токму затоа треба да се направи разлика меѓу безбедносната проценка на АНБ и она што допрва треба да биде докажано во институционална и судска постапка.
Бугарската и руската линија — исти или различни мрежи?
Дополнителна сложеност внесуваат претходните истраги поврзани со странско влијание во македонскиот медиумски простор.
Во март 2026 година АНБ соопшти за субверзивно-пропагандни активности на домашни и странски недржавни актери и наведе дека дел од активностите биле координирани по насоки на бугарски државјанин. Во тој случај Агенцијата говореше за бот-мрежа на информативни портали и активности што, според неа, поттикнувале тензии меѓу македонските и бугарските граѓани.
Во текот на летото медиумите објавуваа и информации дека МВР и АНБ проверуваат околу дваесет веб-портали, профили и комуникациски канали во контекст на сомневања за координирано ширење говор на омраза и дезинформации поврзани со македонско-бугарските односи.
Во најновото-денешното соопштение АНБ првпат експлицитно зборува за мрежа „во функција на руските интереси“. „Мета“ забележува дека јавно не се објавени детали дали и каква организациска врска постои меѓу претходно истражуваните пробугарски мрежи и сегашните наводи за проруска инфраструктура.
Затоа не би било прецизно сите овие случаи автоматски да се третираат како една иста операција.
„Правда“ и поширокиот руски дигитален екосистем
„Мета“ потсетува и на веќе документираната мрежа „Правда“, позната како „Portal Kombat“, која според истражувања на европски институции и организации се состои од голем број веб-страници што преземаат, преведуваат и дистрибуираат содржини од руски државни медиуми, проруски телеграм-канали и други извори.
За Македонија била детектирана и посебна интернет-инфраструктура на македонски јазик. Тоа не значи само по себе дека оваа инфраструктура е идентична со мрежата што сега ја истражува АНБ, но покажува дека локализираното дистрибуирање проруски содржини на Балканот веќе е документиран феномен.
Зошто Македонија е ранлива?
Малите медиумски пазари имаат специфични слабости. Редакциите располагаат со ограничени ресурси. Голем дел од публиката се информира преку социјални мрежи, а не директно преку познати медиумски брендови. Алгоритмите ги наградуваат содржините што предизвикуваат силна емоционална реакција.
Политичката и етничката поларизација дополнително го олеснува ширењето на манипулативни наративи.
Кога на сето тоа ќе се додаде голем број интернет-страници без јасна сопственичка и уредувачка структура, се создава простор во кој странско или домашно организирано влијание може релативно лесно да се претстави како „обичен медиумски плурализам“.
Проблемот не е различното мислење
Во демократско општество критиката на Владата, НАТО, ЕУ, Русија, Бугарија или која било друга држава или институција сама по себе не е пропаганда ниту безбедносна закана. Политичкото несогласување е дел од демократскиот процес. Клучната граница се појавува кога, според надлежните институции, постои координирана и прикриена структура што намерно шири дезинформации, говор на омраза или манипулирани содржини по насоки или во корист на надворешни актери.
Оттука, борбата против странското влијание мора да биде водена внимателно — така што да не се претвори во ограничување на легитимната критика, слободата на изразување и медиумскиот плурализам.
Клучот е транспарентноста
За јавноста најважно ќе биде институциите да обезбедат што е можно повеќе проверливи информации, без да ја загрозат истрагата.
Кои портали се дел од мрежата? Кој ги финансирал? Каде се регистрирани? Кој ги уредувал? Дали има финансиски трансакции со странски субјекти? Дали постои координација на објавите? Дали се користеле ботови или автоматизирани профили?
Токму ваквите податоци можат да ја претворат безбедносната оценка во јавно проверлива слика за механизмот на влијание.
Одбраната од пропагандата не е само работа на тајните служби
Ниту една безбедносна агенција не може сама да го реши проблемот со дезинформациите. Најсилната одбрана е општество во кое граѓаните знаат да препознаат сомнителен извор. Медиумската писменост, транспарентното медиумско сопствеништво, професионалното новинарство, проверката на факти и брзата институционална комуникација се подеднакво важни како и класичната безбедносна работа.
Зашто информациската операција успева само ако најде публика што ќе ѝ поверува.
Новиот фронт е информациски
Случајот што го отвори АНБ покажува дека националната безбедност во дигиталната ера повеќе не се однесува само на граници, војска и класично разузнавање. Доменот на порталот, алгоритмот на социјалната мрежа и начинот на кој е напишан еден наслов може да станат дел од многу поширока операција за влијание.
Дали истрагата ќе ги потврди сите наводи на АНБ, треба да покажат доказите и понатамошната постапка.
Но едно прашање веќе е отворено: кој навистина стои зад информацијата што секојдневно стигнува до македонскиот читател — и чија цел таа информација исполнува?
