Русија во ноќта меѓу 18. и 19. јули изведе еден од најсилните воздушни удари врз Украина во последните месеци, со посебно тежок напад врз Киев, но и со смртоносни удари врз Харков и Запорожје. Ова не е само уште една вест од војната што Европа одамна ја следи со замор. Тоа е потсетување дека војната влезе во фаза во која градовите се напаѓаат не само како точки на мапа, туку како места каде што секојдневието треба да биде психолошки скршено.

Според украинските извештаи, Русија употребила 41 ракета и 125 дронови, меѓу нив балистички „Искандер-М“ и хиперсонични „Циркон“, а украинската воздушна одбрана соопштила дека соборила 18 ракети и 108 дронови. Киев бил главна цел на нападот кој траел околу пет часа и предизвикал пожари и штети во повеќе градски квартови.

Киев како политичка и психолошка цел

Кога главниот град е погоден со десетици балистички ракети, пораката не е само воена. Киев е административен центар, симбол на украинската отпорност и место каде што светот го мери пулсот на украинската држава. Затоа ваквиот напад треба да се чита и како обид да се создаде впечаток дека ниедна точка во Украина не е доволно заштитена.

Украинските власти наведуваат дека во Киев загинало најмалку едно лице, а повеќемина биле повредени. Пријавени се пожари во станбени и деловни објекти, оштетувања во неколку области, како и последици врз метро-станицата „Лукјанивска“, која била привремено затворена.

Во таа слика бројките се важни, но не се доволни. Вистинската тежина е во ноќта што почнува со сирени, продолжува со експлозии и завршува со луѓе што излегуваат од засолништа за да видат дали нивниот дом сè уште постои. Токму затоа украинските автори и коментатори го толкуваат нападот како дел од поширока стратегија за уништување инфраструктура и за создавање чувство дека главниот град повеќе нема безбедна внатрешност.

Оваа логика се надоврзува на претходната динамика што Паноптикум веќе ја анализираше во текстот „Орешник“ над Украина – ракетата како порака, Киев како цел, каде што ракетниот удар не се чита само како воен чин, туку и како политичка порака кон Украина, Европа и западните сојузници.

Запорожје и Харков: цивилната цена на „воените цели“

Истата ноќ и истиот ден нападите не останаа ограничени на Киев. Во Запорожје, според извештаите што ги пренесоа македонските медиуми повикувајќи се на украински извори, загинале тројца, а 33 лица биле повредени, меѓу нив и пет деца. Нападот бил изведен со воздушни бомби, што уште еднаш ја покажува ранливоста на градовите што живеат под постојан притисок од фронтот и од воздухот.

Во Харков, пак, најмалку четири лица загинале во руски ракетен напад. Украина пријавува цивилни жртви, додека Москва тврди дека цел биле воени и логистички објекти. Оваа формула – Киев говори за цивилна трагедија, Москва за воена инфраструктура – одамна е дел од информативната структура на војната.

Проблемот е што во модерната урбана војна границата меѓу воената и цивилната карта често се замаглува од самиот напаѓач. Кога ракета погодува град, последицата не ја чувствуваат само штабови, складишта или транспортни јазли. Ја чувствуваат станари, деца, болници, електрични мрежи, училишта, јавен превоз, пожарникари и луѓе што следното утро треба да одат по леб низ стакло и урнатини.

Проблемот со „Патриот“ и празнините во одбраната

Нападот повторно го отвори прашањето за украинската воздушна одбрана. Балистичките ракети се особено тешки за пресретнување, а Украина подолго време предупредува дека ѝ се потребни дополнителни системи и муниција за „Патриот“. Според извештаите, украинскиот претседател Володимир Зеленски изјавил дека заштитата од балистички ракети е врвен приоритет и дека пресретнувачите се потребни секој ден.

Тоа е воен, но и политички проблем. Секој масовен напад врз Киев врши притисок не само врз Украина, туку и врз нејзините партнери. Прашањето веќе не е дали Украина има волја да се брани, туку дали западната помош ќе биде доволно брза, доволно организирана и доволно долгорочна за да спречи Русија да ја користи воздушната надмоќ како метод на исцрпување.

Во таа смисла, нападот врз Киев се вклопува во пошироката европска безбедносна дилема. Не случајно Паноптикум претходно ја отвори темата за тоа како САД ја стеснуваат воената поддршка за НАТО и Европа влегува во ера во која ќе мора сама да ја носи тежината. Украина денес е највидливата линија на тој проблем, но не и единствената.

Војната се шири и во руската заднина

Руските удари врз украинските градови доаѓаат во момент кога Украина сè поактивно напаѓа цели длабоко во руската територија – логистички центри, енергетска инфраструктура, магацини и објекти што Киев ги смета за дел од воената машина. „Ројтерс“ извести дека Украина претходно извршила напади со дронови врз објекти во московскиот и тамбовскиот регион, при што загинале осум лица и избувнале големи пожари.

Таа симетрија не значи морална еднаквост. Русија ја започна целосната инвазија врз Украина во февруари 2022. година, а Украина ја гради својата стратегија како одбрана од агресија. Но симетријата покажува нешто друго: војната повеќе не е само фронтова линија, туку мрежа од удари врз логистика, енергија, производство, транспорт и морал.

За таа промена Паноптикум веќе пишуваше во анализата Украина ја пренесе војната во руската заднина. Кога заднината престанува да биде безбедна, војната добива нова психологија: Москва сака да покаже дека Украина не може да ја заштити својата престолнина, Киев сака да покаже дека Русија не може да ја зачува илузијата на недопирливост.

Најопасниот дел: навикнувањето

Најтешката последица од ваквите напади не е само материјалната штета, туку постепеното навикнување на светот. Една ноќ – Киев. Друг ден – Харков. Потоа Запорожје, Суми, Херсон, Одеса. Бројките се менуваат, но реченицата останува речиси иста: загинати, повредени, оштетени згради, соборени дронови, тврдења за воени цели, повици за воздушна одбрана.

Токму тоа навикнување е опасно. Кога војната станува дневна временска прогноза, агресијата добива простор да се претвори во „нормалност“. А нормалноста е најголемата победа на секоја долга војна: да го убеди набљудувачот дека ужасот е само уште една рубрика.

Украина денес не бара од светот само оружје, туку внимание што не се троши по првиот наслов. А Европа, вклучително и Македонија, мора да разбере дека ова не е далечна војна на туѓа географија. Тоа е војна што го тестира прашањето дали градовите, цивилите и меѓународниот поредок сè уште значат нешто кога ракетите стануваат јазик на политиката.

Извори и поврзани линкови: Reuters за нападот врз Киев, Украинска правда за бројот на ракети и дронови, Al Jazeera за недостигот од воздушна одбрана, Паноптикум за новата ескалација во војната меѓу Русија и Украина.