Министерката за образование и наука Весна Јаневска денеска, 28 октомври, во Скопје порача дека образованието треба да има посилна улога во градењето интегритет, лична одговорност и отпор кон корупцијата кај младите. Таа говореше на националниот форум „Млади за интегритет – Од гласот на младите до институционални промени“, одржан во рамки на проект што го спроведува тинк-тенк организацијата „Аналитика“.
Пораката што произлезе од форумот оди подалеку од класичното разбирање на антикорупциското образование како лекција во учебник. Ако ученикот секојдневно гледа дека оценувањето е објективно, дека правилата важат еднакво и дека успехот не зависи од врски и привилегии, училиштето веќе му покажува како изгледа интегритетот во практика.
Интегритетот почнува од она што ученикот го гледа секој ден
Според Јаневска, образованието има улога не само во пренесувањето знаење, туку и во создавањето вредносен систем кај младите. Во тој процес посебно место имаат објективното оценување, еднаквите можности и поттикнувањето на критичкото размислување.
„Секој наставник што објективно ги оценува учениците, без фаворизирање и лични влијанија, придонесува за антикорупциското воспитување на младите. Кога училиштето им овозможува еднакви можности на сите ученици, им покажува дека успехот треба да зависи од знаењето, трудот и посветеноста, а не од врските и привилегиите“, рече министерката.
Токму тука воспитната функција на училиштето станува подеднакво важна како наставната. Интегритетот тешко може да се научи само преку дефиниции ако секојдневното искуство му покажува на ученикот нешто спротивно. Затоа прашањето за правичноста во образованието е истовремено и прашање за довербата во институциите.
Panoptikum веќе го отвори овој поширок проблем во анализата за довербата и реформите во македонското образование: системот не се мери само според учебници, инвестиции и административни промени, туку и според тоа дали ученикот чувствува дека правилата се јасни и еднакви за сите.
Антикорупциското образование не завршува со еден предмет
Во соопштението на Министерството за образование и наука се наведува дека содржини поврзани со интегритетот, одговорноста и спречувањето на корупцијата веќе се присутни во воспитно-образовниот процес. Преку Граѓанско образование учениците учат за своите права и обврски, функционирањето на институциите и владеењето на правото, додека сродни теми се обработуваат и преку други предмети, проекти и воннаставни активности.
Искуството со антикорупциска едукација во училиштата не започнува со овој форум. Државната комисија за спречување на корупцијата во претходните години спроведуваше активности со ученици насочени кон препознавање на неправдата, нереалното оценување и механизмите за пријавување неправилности. Една од нив беше кампањата „Бидете херои на чесноста“, со која темата за интегритетот беше приближена до учениците од основното образование.
Националниот форум е дел од проектот „Млади за интегритет: Проширување на младинските антикорупциски активности“ на „Аналитика“. Проектот опфаќа работа со млади, наставници и институции и е насочен кон развивање поодржливи модели на антикорупциско образование и поголемо младинско учество.
„Така функционираат работите“ е лекцијата што училиштето треба да ја поништи
Јаневска оцени дека младите не треба да ја прифатат корупцијата како нормална или неизбежна состојба само затоа што често го слушаат оправдувањето дека „така функционираат работите“.
„Не е доволно само да им кажеме на младите дека треба да бидат чесни. Неопходно е да покажеме дека корупцијата не се исплати, дека правилата важат за сите и дека во оваа држава може да се успее со знаење, труд и чесност. Само тогаш повикот ‘Млади, останете овде!’ ќе има вистинска тежина“, порача министерката.
Таа реченица го отвора и поширокото прашање за односот на младите кон сопствената иднина. Причините поради кои еден млад човек решава дали ќе остане, ќе замине или ќе се обиде да изгради живот тука не се сведуваат само на платата. Тие се поврзани и со чувството дали трудот има вредност, дали институциите се предвидливи и дали истите правила навистина важат за сите. За тој поширок контекст Panoptikum пишуваше и во текстот „Младите и иднината – меѓу можноста и неизвесноста“.
Воспитната улога на образованието се докажува во практика
Министерството најавува продолжување на активностите за јакнење на вредносниот систем кај младите, во соработка со училиштата, наставниците и граѓанскиот сектор. Наставниците и професорите, според соопштението, преку обуки и професионално усовршување треба дополнително да ги развиваат знаењата и вештините за работа со овие теми.
Сепак, најубедливата антикорупциска лекција нема да биде онаа што ученикот ќе ја прочита во учебник, туку онаа што ќе ја препознае во сопственото училиште. Ако оценката зависи од знаењето, ако привилегиите немаат предност и ако неправдата може да се посочи без страв, тогаш интегритетот престанува да биде апстрактен поим. Станува правило на однесување – токму она што образованието треба да го остави зад себе кога ученикот ќе излезе од училницата.
