Собранието денеска, 26. октомври 2026. година, не ја изгласа интерпелацијата за министерката за енергетика, рударство и минерални суровини Сања Божиновска, поднесена од Левица. За интерпелацијата гласаа 19 пратеници, 63 беа против, а воздржани немаше, со што Божиновска останува на министерската функција.
Расправата што му претходеше на гласањето отвори многу поширока дебата од прашањето за политичката одговорност на една министерка. Во фокусот се најдоа состојбата во ЕСМ, цените на електричната енергија, мрежарината, проектите „Чебрен“ и „Галиште“, гасификацијата, поврзувањето со европскиот енергетски пазар и односите меѓу државните институции и приватните компании.
Опозицијата: ветувањата не се претворени во резултати
Левица, како подносител на интерпелацијата, обвини дека Министерството не ги решило клучните проблеми во енергетскиот сектор и дека приватните интереси добиваат предност пред државните. Интерпелацијата ја поддржаа и пратениците на СДСМ, кои во денешната расправа отворија повеќе прашања за реализацијата на енергетските политики и предизборните ветувања.
Благој Бочварски од СДСМ го постави прашањето за договорот поврзан со електричните броила и ЕВН, тврдејќи дека јавноста сè уште нема доволно јасни одговори. Тој потсети и на најавите за гасификација, нови гасоводи, модернизација на ТЕЦ „Неготино“, развој на водородот како енергенс и реализација на „Чебрен“. Во расправата беа отворени и прашањата за цената на електричната енергија и финансиската состојба на ЕСМ.
Пратеникот Фатмир Битиќи, пак, се задржа на состојбата со домашното производство од обновливи извори и на проектите „Чебрен“ и „Галиште“. Тој тврди дека државата до овој момент нема затворена финансиска конструкција за нивна реализација и дека доцнењето на пазарните реформи ги става домашните производители во неповолна положба.
Божиновска: Министерството е создадено од нула
Министерката Божиновска ги отфрли критиките дека во секторот нема резултати. Во својата одбрана пред пратениците посочи дека дел од прашањата што беа отворени во Собранието се однесуваат на надлежности на други институции – енергетските компании, регулаторот или локалната самоуправа – а не директно на Министерството. Нејзината главна теза беше дека Министерството за енергетика е нова институција која морала институционално да се изгради, при што рече дека „од нула“ била создадена функционална структура. Како резултати ги посочи донесените законски решенија во енергетиката, активностите околу гасните интерконекции и други инфраструктурни и регулаторни процеси.
Пратениците од ВМРО-ДПМНЕ ја бранеа работата на министерката со донесените енергетски закони, одземените концесии и повторното ставање во функција на продуктоводот Солун – Скопје. Во однос на критиките за ЕСМ, тие тврдеа дека компанијата била преземена со сериозни финансиски проблеми и дека нејзината состојба во меѓувреме е подобрена.
„Чебрен“ повторно меѓу ветување и финансиска конструкција
Еден од највидливите судири во денешната расправа беше околу „Чебрен“ и „Галиште“. Опозицијата го користеше проектот како пример за неисполнети ветувања, додека власта во изминатиот период најавуваше нов модел според кој државата би можела самата да застане зад инвестицијата, со поддршка од меѓународни финансиски институции. Тука разликата меѓу политичката најава и инвестицискиот проект станува суштинска. Како што веќе пишуваше Panoptikum за можниот државен модел за „Чебрен“, најавената промена во пристапот сама по себе не значи дека финансиската конструкција е затворена или дека почетокот на изградбата е формално обезбеден.
Истото прашање има и подолга историја. „Чебрен“ со децении се движи меѓу студии, тендери, концесиски модели и неуспешни обиди за реализација. Затоа проектот одамна не е само тема за една влада или за денешната интерпелација, туку тест за способноста на државата да претвори стратешка енергетска идеја во реална инфраструктура. Поширокиот контекст е обработен и во анализата на Panoptikum за Чебрен, Галиште и македонскиот хидроенергетски потенцијал.
Енергетската политика останува отворено политичко прашање
Во одбраната на досегашната политика Божиновска и пратениците од владејачкото мнозинство се повикаа и на регионалното енергетско поврзување. Министерството во текот на годинава презеде и најави активности околу електроенергетските и гасните интерконекции и интеграцијата со европскиот пазар. Дел од тие процеси се наоѓаат во различни фази на планирање, проектирање или реализација, па нивниот конечен ефект врз потрошувачите и домашната економија сè уште не може целосно да се оцени.
Panoptikum претходно анализираше и како гасните врски со Грција и Србија можат да ја променат енергетската позиција на Македонија, при што роковите и реализацијата остануваат клучни за тоа дали инфраструктурните најави ќе се претворат во функционален систем.
Интерпелацијата заврши со јасно собраниско мнозинство против барањето за политичка одговорност на министерката – 19 пратеници гласаа „за“, 63 „против“, а воздржани немаше. Собраниската постапка со тоа заврши, но прашањата што ја одбележаа расправата остануваат отворени: колку брзо ќе напредуваат големите енергетски проекти, каква ќе биде финансиската состојба на државните компании, како ќе се интегрира домашното производство од обновливи извори и што од најавените инвестиции ќе стане мерлив резултат за граѓаните и стопанството.
