Собранието повторно влезе во зона во која формалната процедура повеќе не е само техничко прашање, туку јадро на политичкиот судир. Поводот е Комисијата за финансирање и буџет, нејзиното продолжение, улогата на претседателката Сања Лукаревска и одлуката на претседателот на Собранието Африм Гаши да свика продолжение на седницата по барање на група пратеници.
СДСМ, преку лидерот Венко Филипче, го обвини Гаши за кршење на Деловникот и најави кривична пријава и интерпелација. Од Кабинетот на Гаши, пак, одговорија дека постапувањето било целосно во рамките на Деловникот на Собранието, со примена на јасно утврдени одредби, а не како произволна политичка интервенција.
Што тврди Кабинетот на Гаши
Според објаснувањето од Кабинетот на претседателот на Собранието, на 18. мај претседателката на Комисијата за финансирање и буџет ја свикала 64. седница за 19. мај. Седницата започнала, бил утврден дневниот ред, но потоа била прекината. Следниот ден, на 20. мај, повеќе од една третина од членовите на Комисијата побарале продолжение, повикувајќи се на роковите предвидени со Деловникот. Бидејќи продолжението не било свикано, група пратеници се обратиле до Гаши, по што тој денеска го свикал првото продолжение на седницата.
Во оваа верзија на настаните клучната порака е дека претседателот на Собранието не настапил како политички арбитер, туку како функционер што го активира механизмот за одблокирање на работа на работно тело. Кабинетот наведува дека станува збор за правна сигурност, функционалност на Собранието и почитување рокови, а не за селективна примена на процедурата. Тука е и суштината на спорот: истата процедура за едните е злоупотреба, за другите е лек против блокада.
Што вели СДСМ
Од СДСМ тврдат дека Гаши го прекршил Деловникот со тоа што закажал состанок на Комисијата за финансирање и буџет, иако нејзината претседателка Сања Лукаревска била присутна и не била отсутна. Според Филипче, таквото постапување не е изолиран случај, туку пракса; поради што партијата најави кривична пријава и интерпелација за претседателот на Собранието.
Во политичка смисла СДСМ се обидува да го постави случајот како прашање на злоупотреба на функцијата и игнорирање на претседател на комисија. Тоа е класичен опозициски терен: процедурата се претвора во доказ за односот на власта кон институциите. Но во Собранието никогаш не се расправа само за членови и ставови. Се расправа и за тоа кој има право да го толкува редот кога редот станува пречка за политичката цел.
Вреди влегува во спорот со политичка одбрана на Гаши
Во спорот се вклучи и Вреди, која целосно застана зад Африм Гаши. Во реакцијата партијата оцени дека Гаши бил принуден да преземе непопуларни чекори за да се избегне блокирање на државата поради дневна политика. Вреди го постави спорот во поширока партиска рамка, обвинувајќи го СДСМ дека користи методи на опструкција и го споредува неговото однесување со ДУИ.
Со тоа случајот излезе од рамките на една комисија. Одеднаш, прашањето не е само кој ја свикал седницата, туку кој ја блокира државата, кој ја штити процедурата, а кој ја користи како политичка брана. Во македонскиот парламентаризам тоа е стара сцена со нови актери: деловничките членови се читаат како правен текст, но се употребуваат како политичко оружје.
Комисијата за финансирање и буџет не е обична комисија
Комисијата за финансирање и буџет е едно од најчувствителните собраниски работни тела, бидејќи низ неа минуваат прашања поврзани со буџетот, јавните финансии, даноците, придонесите и други финансиски политики. Затоа нејзината работа ретко е само административна. Кога расправата се блокира или забрзува, тоа директно се чита како судир околу парите, задолжувањето, фискалната политика и политичката одговорност. Официјалната страница на Комисијата за финансирање и буџет ја покажува токму таа ширина на нејзините надлежности.
Затоа оваа расправија има поголема тежина од уште една дневна кавга меѓу власт и опозиција. Во неа се судираат две логики: логиката на парламентарната ефикасност и логиката на опозициската контрола. Првата тврди дека институциите мора да работат и кога има отпор. Втората тврди дека токму отпорот е дел од демократската контрола. Проблемот почнува кога ниту едната страна не сака да признае дека без процедура нема институција, но без доверба процедурата станува само празна техника.
Повеќе од формална битка
Случајот со Гаши, Филипче и Комисијата за финансирање и буџет покажува колку лесно собранискиот ред се претвора во политичка сцена. Деловникот треба да биде студен инструмент: да уреди кој, кога и како постапува. Но кога политичката доверба е ниска, секој член станува сомнителен, секој рок станува притисок, секое свикување седница станува порака.
Во таква атмосфера, граѓанинот обично останува надвор од правните нијанси, но ја чувствува последицата: институциите изгледаат како да се постојано во одбрана од самите себе. А Собранието, кое треба да биде место каде конфликтот се претвора во одлука, повторно ризикува да изгледа како место каде одлуката се претвора во конфликт.
