Дваесет и деветти јули носи настани од македонската средновековна и антифашистичка историја, но и важни пресвртници во уметноста, книжевноста, спортот и науката. На овој датум се водела трагичната битка на Беласица, биле прогласени петмина македонски народни херои, починал Винсент ван Гог, а светот ги добил Меѓународната агенција за атомска енергија и НАСА.

1014 – Војската на цар Самуил е поразена во битката на Беласица

На 29 јули 1014 година се одиграла битката кај Клуч, позната и како Битката на Беласица, во која војската на цар Самуил претрпела тежок пораз од византиската војска на царот Василиј II. Самуиловите сили ги утврдиле премините меѓу Беласица и Огражден, обидувајќи се да го запрат византиското навлегување кон Струмичката Котлина. Византискиот војсководец Никифор Ксифија успеал да ги заобиколи утврдените позиции и да ја нападне Самуиловата војска од заднина. Средновековните хроники сведочат дека голем број заробени војници биле ослепени по наредба на Василиј II, иако бројките што ги наведуваат изворите денес се разгледуваат со претпазливост. Самуил ја преживеал битката, но починал на 6 октомври истата година, додека неговата држава продолжила да се спротивставува на Византија до 1018 година. Поширокиот историски контекст на владетелот е обработен во текстот за цар Самоил, државата и трагедијата на Беласица.

1836 – Отворена е Триумфалната капија во Париз

На 29 јули 1836 година, по три децении изградба, свечено била отворена Триумфалната капија во Париз. Изградбата започнала во 1806 година по наредба на Наполеон Бонапарта, кој сакал монумент посветен на француските воени победи. Големата јавна свеченост била откажана поради страв од напад врз кралот Луј-Филип, па на официјалното отворање присуствувале само единаесет луѓе. Вечерта, сепак, пред споменикот се собрале граѓани, а капијата била осветлена со стотици гасни светилки. Денес таа е еден од најпрепознатливите симболи на Париз и место на национално сеќавање, а нејзината историја е документирана на официјалната страница на Триумфалната капија.

1890 – Почина Винсент ван Гог

На 29 јули 1890 година, во Овер-сир-Оаз во Франција, починал холандскиот сликар Винсент ван Гог. Имал само 37 години и зад себе оставил уметничко дело што во текот на неговиот живот било речиси непрепознаено од пошироката јавност. Последните месеци ги поминал во Овер, каде што со исклучителен интензитет сликал пејзажи, портрети, селски куќи, полиња и дрвја. Неговата употреба на бојата, немирната линија и силниот личен израз длабоко влијаеле врз модерната уметност и врз подоцнежниот развој на експресионизмот. Според прегледот на Музејот „Ван Гог“, сликарот починал два дена откако бил тешко ранет во градите, а покрај него во последните часови бил неговиот брат Тео.

1945 – Прогласени се петмина македонски народни херои

На 29 јули 1945 година за народни херои на Југославија од Македонија биле прогласени Мирче Ацев, Стив Наумов, Орце Николов, Христијан Тодоровски-Карпош и Страшо Пинџур. Станувало збор за истакнати организатори и учесници во македонското народноослободително и антифашистичко движење. Сите петмина загинале пред завршувањето на Втората светска војна, оставајќи зад себе биографии исполнети со илегална работа, организирање на отпорот и вооружена борба. Нивното прогласување за народни херои било дел од институционализирањето на сеќавањето на луѓето врз чија борба се темелела обновената македонска државност. Неколку дена подоцна истото признание го добил и Кузман Јосифовски-Питу, еден од најзначајните организатори на антифашистичкото движење во Македонија.

1948 – Во Лондон се отворени првите Олимписки игри по војната

На 29 јули 1948 година во Лондон биле отворени првите Летни олимписки игри по дванаесетгодишната пауза предизвикана од Втората светска војна. Игрите се одржувале во град кој сè уште ги чувствувал последиците од бомбардирањата, недостигот од храна и повоената економска криза. Поради скромните услови, натпреварувањето останало познато како „Олимпијада на штедењето“, без изградба на луксузно олимписко село и нови грандиозни објекти. Свеченото отворање на стадионот „Вембли“ го извршил кралот Џорџ VI, а олимпискиот пламен го запалил британскиот атлетичар Џон Марк. Лондонската олимпијада од 1948 година останала симбол на обидот спортот повторно да ги собере народите по најразорната војна во човечката историја.

1954 – Објавено е „Дружината на прстенот“ од Толкин

На 29 јули 1954 година во Велика Британија била објавена „Дружината на прстенот“, првиот дел од романот „Господарот на прстените“ на Џон Роналд Руел Толкин. Книгата ја продолжила приказната за светот претставен во „Хобитот“, но ја проширила во сложена митологија со сопствени народи, јазици, преданија и историски епохи. Во нејзиното средиште се наоѓа патувањето на Фродо Багинс, кому му е доверена задачата да го уништи Прстенот на моќта. Толкин не го замислувал делото како класична трилогија, туку како еден долг роман кој издавачот го поделил на три тома поради трошоците за печатење. Објавувањето на првиот том, потврдено и во хронологијата на Толкиновото друштво, означило почеток на едно од највлијателните книжевни и културни дела на 20 век.

1957 – Основана е Меѓународната агенција за атомска енергија

На 29 јули 1957 година стапил во сила Статутот на Меѓународната агенција за атомска енергија – МААЕ. Организацијата била создадена во рамките на Обединетите нации, во период кога атомската енергија истовремено будела надеж за научен напредок и страв од нуклеарно уништување. Нејзината задача била да ја поттикнува мирољубивата употреба на нуклеарната технологија и да воспоставува механизми за проверка на нуклеарните материјали. Со текот на времето, МААЕ добила важна улога во нуклеарната безбедност, медицината, земјоделството, производството на енергија и спречувањето на ширењето нуклеарно оружје. Историскиот преглед на МААЕ го бележи основањето како обид атомската наука да се стави во служба на мирот, а не само на воената моќ.

1958 – Со закон е создадена НАСА

На 29 јули 1958 година американскиот претседател Двајт Ајзенхауер го потпишал Националниот закон за аеронаутика и вселена, со кој била создадена НАСА. Одлуката била донесена по советското лансирање на „Спутник 1“, кое покажало дека вселената станува ново поле на научен, технолошки и политички натпревар. Новата агенција добила цивилен карактер и задача да ги координира американските истражувања во аеронаутиката и вселенските летови. НАСА официјално започнала со работа на 1 октомври 1958 година, а во следната деценија ја развила програмата што ќе доведе до човечкото слетување на Месечината. Текстот на оригиналниот закон објавен од НАСА го означува почетокот на институцијата што подоцна ќе ги реализира мисиите „Меркур“, „Џемини“, „Аполо“, вселенските шатлови и бројни истражувања на Сончевиот Систем.

Настаните од 29 јули се движат од трагичната Беласица и антифашистичката борба до уметноста, книжевноста и вселенското истражување. Датумот потсетува дека историското паметење не го сочинуваат само војните и владетелите, туку и книгите, сликите, институциите и научните идеи што продолжуваат да влијаат врз светот.