Со годините сè повеќе ми се чини дека дамнешните љубови имаат една неправедна предност пред сегашните: повеќе не мораат да го полагаат испитот на секојдневието. Не доцнат. Не забораваат да се јават. Не се лутат за ситници. Не носат дома лошо расположение, не молчат кога треба да зборуваат и не кажуваат погрешни зборови во погрешен миг. Времето ги ослободува од сето она што некогаш ги правело реални и ги преселува на едно многу поопасно место – во нашето сеќавање.
А таму, знаеме, вистината никогаш не останува сосема недопрена.
Од една цела љубов понекогаш ќе ни остане една улица. Еден мирис по дожд. Песна што не сме ја слушнале дваесет години, а потоа случајно ќе почне да свири некаде и за неколку секунди ќе урне сè што времето внимателно го ѕидало. Ќе ни остане начинот на кој некој го изговарал нашето име. Еден поглед. Едно обично попладне што тогаш не сме знаеле дека е вредно за паметење.
Токму тоа ме фасцинира кај старите љубови: не ги паметиме како целина. Ги паметиме во парчиња.
Сеќавањето е лош историчар, но прекрасен раскажувач
Човечката меморија не е архив во која минатото стои уредно заведено по датуми и факти. Таа избира, преместува, замолчува, разубавува. Понекогаш и нè лаже, а ние доброволно ѝ веруваме.
Човек кој некогаш нè доведувал до лудило со својата неодлучност, дваесет години подоцна може да остане во нас како нежна фигура од младоста. Љубовта полна со расправии со текот на времето може да ни изгледа едноставна и чиста. Лошите денови избледуваат, а еден летен ден, една клупа или еден бакнеж преживуваат со неверојатна тврдоглавост.
Не затоа што минатото навистина било подобро, туку затоа што повеќе не боли на истото место.
И тука почнува забуната. Мислиме дека ни недостига човекот. А понекогаш ни недостига времето во кое сме биле со него.
Можеби не ни недостигаат тие – туку оние крај кои сме биле
На дваесет години човек може да биде убеден дека со заминувањето на една личност му завршил светот. Подоцна разбира дека светот бил многу поиздржлив отколку што мислел. Продолжил. Сме продолжиле и ние.
Нешто сепак исчезнало. Со секоја стара љубов останува закопана и една стара верзија од нас самите. Човекот што сме биле тогаш – оној што полесно верувал, подолго чекал, побрзо се радувал, посилно се плашел, правел поголеми грешки и понекогаш сакал без никаква заштитна мрежа.
Затоа кога велиме дека ни недостига некоја дамнешна љубов, јас не сум сигурен дека секогаш зборуваме за истото. Можеби ни недостига времето во кое сè уште сме можеле да веруваме дека еден поглед решава сè. Можеби ни недостига градот каков што бил тогаш. Кафулето што денес има друго име. Автобусот со кој сме се враќале дома. Телефонот што сме го гледале чекајќи да заѕвони.
Можеби ни недостига сопствената младост, а старата љубов само има лице што можеме да ѝ го дадеме.
Љубовта има географија
Секоја важна љубов остава мапа зад себе. Има улици по кои никогаш повеќе не поминуваме сосема рамнодушно. Има ресторани, паркови, станици, згради и градови што за другите се само места, а за нас се полни со невидливи луѓе. Таму, некаде во нашата приватна географија и понатаму стојат оние што одамна заминале. Некои места во меѓувреме исчезнале. Други останале, но веќе не се наши. Ќе поминеме покрај стара зграда и ќе се сетиме на прозорецот зад кој некогаш горело светло што го препознававме. Ќе свртиме во улица по која сме оделе со некого, а денес по неа трчаат деца што тогаш не биле ни родени.
Таквите моменти умеат да бидат сурови во својата едноставност. Светот продолжил без да побара дозвола од нашите спомени.
Тогаш станува јасно што навистина се дамнешните љубови. Тие веќе не се односи. Тие се делови од личната историја.
Не секоја стара љубов заслужува нова шанса
Со романтична упорност сакаме да веруваме дека големите љубови треба да добијат второ поглавје. Дека некаде постои правилен момент во кој двајца некогаш погрешни луѓе конечно ќе се сретнат како свои подобри верзии. Не сум сигурен дека е така.
Некои љубови ја имаат својата убавина токму затоа што завршиле. Повторното отворање на старата врата не мора да нè одведе во собата што ја паметиме. Може само да ни покаже дека таа одамна не постои.
Луѓето се менуваат, а уште повеќе се менува нашата претстава за нив.
Затоа не мора секоја стара љубов да добие порака по полноќ. Не мора секое „што ако“ да стане план. Не мора секое сеќавање да го претвориме во обид за враќање. Некои работи заслужуваат да бидат оставени таму каде што биле вистински.
А сепак, секогаш останува она „што ако“
Што ако тогаш сме биле похрабри? Што ако сме останале? Што ако сме кажале една реченица повеќе – или токму една помалку? Што ако сме се сретнале пет години подоцна, кога би биле позрели, поспособни да разговараме и помалку подготвени да си заминеме поради гордост? Тоа „што ако“ е веројатно најдолгиот живот што една завршена љубов може да го има.
Но животот, за жал или за среќа не ги познава нашите паралелни сценарија. Се случува само еднаш. Со умот што сме го имале тогаш. Со стравовите што тогаш нè управувале. Со грешките што допрва требало да ги разбереме.
Лесно е денес да му судиме на човекот што сме биле вчера. Денешниот човек го знае крајот на приказната. Вчерашниот не го знаел. Тоа понекогаш го забораваме.
Некои остануваат топлина, други остануваат лузна
Не сите дамнешни љубови живеат во нас на ист начин.
Има луѓе на кои по години можеме да помислиме без горчина. Како на стара куќа во која некогаш сме живееле. Не сакаме повторно да се вселиме таму. Можеби денес не би можеле ни еден месец да издржиме во неа. Но драго ни е што постоела.
А има и други. Оние што останале како лузна. Не болат постојано, но доволно е нешто да ги допре за да се сетиме дека некогаш таму имало рана. Не мислам дека и од тоа треба да бегаме. Лузната не е романтичен украс, но е доказ дека нешто стигнало доволно длабоко до нас за да остави трага.
Со годините учиме уште нешто: љубовите не се мерат според календарот. Некој може да биде во нашиот живот една сезона и да го промени начинот на кој ќе ја разбираме блискоста со години. Друг може да остане долго покрај нас, а кога ќе си замине зад него да остане чудно малку.
Времетраењето и значењето никогаш не биле иста работа.
Најтешко е да прифатиме дека човекот од сеќавањето повеќе не постои
Понекогаш случајно ќе дознаеме нешто за некого што сме го сакале одамна. Ќе видиме фотографија. Ќе слушнеме име во разговор. Некој ќе каже каде живее, што работи, дека има семејство, деца, сосема друг живот. И во еден миг пред нас ќе застанат две личности: човекот каков што е денес и човекот што со години го чуваме во сопствената меморија. И двајцата се вистински. Само што оној кого го паметиме повеќе не постои никаде освен во нас.
Мислам дека токму тука почнува зрелоста кон старите љубови. Не кога ќе ги заборавиме – не верувам ни дека заборавањето е некаква посебна победа – туку кога ќе престанеме од нив да бараме повторно да станат сегашност.
Да им дозволиме да бидат тоа што станале. Доказ дека сме живееле. Дека сме ризикувале. Дека некогаш сме му биле некому важни и дека некој ни бил важен нам. Дека не сме го поминале целиот пат недопрени.
А ако еден ден, без предупредување, некоја стара песна, мирис или случајна улица повторно го донесе тоа лице пред нас, не гледам причина да се браниме од споменот. Нека дојде. Нека постои тие неколку секунди. И потоа нека си замине. Како некој што некогаш многу добро нè познавал, а сега само накратко застанал да нè поздрави пред повторно да продолжи по својот пат.
Некои љубови можеби токму така остануваат најчесни – не кога се враќаат, туку кога ќе научиме да ги паметиме без да сакаме повторно да ги поседуваме.
