Штип викендов не е само град домаќин, туку сцена. Со почетокот на 16. издание на Д Фестивал, од 26. до 28. јуни, градот влезе во оној редок летен ритам во кој улиците, младите, музиката, кампот, плоштадите и ноќните настапи почнуваат да функционираат како една голема урбана слика. Ова не е само фестивалска вест со бројки, иако бројките се силни: над 100 артисти, повеќе од 80 концерти, пет сцени и илјадници посетители од Македонија и регионот.
Поважната приказна е во тоа што Д Фестивал годинава ја отвори целата програма со слободен влез. Во време кога културните настани сè почесто стануваат финансиски недостапни за дел од публиката, оваа одлука има и симболична тежина: музиката повторно да биде простор во кој се влегува со љубопитност, а не само со купена привилегија. Официјалната страница на Д Фестивал го најавува изданието како тридневна програма, со нагласен слободен влез за целата програма.
Штип како нова фестивалска адреса
Д Фестивал одамна не е само музички настан што се мери според имињата на постерот. Тој е дел од современата македонска фестивалска култура – онаа што се гради од звук, патување, дружење, кампување, локална енергија и чувство дека еден викенд може да го промени пулсот на цел град. Затоа преселбата и зацврстувањето на фестивалот во Штип не се само логистичка промена, туку ново културно читање на градот.
Паноптикум веќе пишуваше за тоа што значи кога Д Фестивал се сели во Штип: фестивалот добива нова урбана заднина, а Штип добива можност да се претстави како град што не живее само од својата музичка меморија, туку и од современа сцена. Тоа е важен континуитет за град кој во македонската култура одамна има своја звучна биографија.
Над 80 концерти и програма што не се затвора во еден жанр
Првата вечер беше силно обележана од хип-хопот, со настап на американскиот продуцент и диџеј DJ Premier, како и со Smoke Mardeljano, Fat Filly, Страјк, Гоце САФ и македонскиот бенд Дупер. Во продолжението на програмата се најавени различни звучни линии: електроника, рок, метал, регионални класици, алтернативна сцена и домашни изведувачи што ја носат локалната енергија на фестивалот.
На програмата се Борис Брејча, IDLES, Destruction, Son Rompe Pera, Бајага и Инструктори, Јура Стублиќ и група Филм, KOIKOI, Марко Настиќ, Лелее, Пич Вајз, Флудер, Фикшн, Телемама, Конспираси, Хајка, Кем и други имиња. Според објавениот распоред на Д Фестивал, програмата е распоредена по денови, сцени и саатници, што покажува дека фестивалот не се потпира само на неколку големи имиња, туку на густо, повеќеслојно фестивалско искуство.
Повеќе од концерти: ПлоштАрт, камп и градска енергија
Она што го прави Д Фестивал поважен од обичен музички викенд е просторот околу сцените. ПлоштАрт зоната носи работилници, спортски активности, јога, шах, аеробик, оригами, карате, џиу-џицу, презентации на граѓански организации и содржини што ја отвораат фестивалската публика кон нешто пошироко од вечерната концертна програма.
Токму тука фестивалот добива јавна димензија. Кога младите не доаѓаат само да слушаат, туку и да учествуваат, градот престанува да биде пасивна кулиса. Станува простор на средба. Во таа смисла, Д Фестивал е дел од поширокиот културен бран што Паноптикум го следи преку Културниот агрегатор – настани што не ја третираат културата како протокол, туку како жива навика.
Бесплатниот влез како културна порака
Одлуката влезот да биде бесплатен е најсилниот редакциски момент на ова издание. Таа не ја поништува вредноста на фестивалот, туку ја пренасочува: од култура како стока кон култура како достапен јавен простор. Секако, големите фестивали имаат трошоци, продукција, логистика и сериозна организациска тежина. Но кога организаторите избираат да ја отворат програмата за сите, праќаат порака дека музиката не смее да биде само за оние што можат најлесно да си ја дозволат.
Таквата одлука е особено значајна за младата публика. Фестивалите не се само забавни викенди; тие создаваат навики, вкус, припадност и меморија. Некој што првпат ќе слушне бенд во живо, што ќе открие нов жанр, што ќе патува со друштво во друг град, што ќе ја почувствува сцената како свое место – можеби токму таму ја почнува својата лична културна биографија.
Што значи ова за македонската фестивалска сцена
Македонија има потреба од настани што ја извлекуваат културата од затворените сали и ја враќаат таму каде што најсилно се чувствува – меѓу луѓето. Д Фестивал во Штип го прави токму тоа: ја претвора музиката во повод за движење, градска економија, локална видливост, младинска енергија и регионална размена.
Во истата логика може да се читаат и други летни културни настани, од When in Krusevo 2026 до фестивалските приказни во Охрид, Скопје, Прилеп и другите градови. Кога фестивалот има јасен идентитет, тој не е само програма за викенд. Тој станува начин еден град да се слушне поинаку.
Штип овие денови звучи како град што сака да биде слушнат. А Д Фестивал, со својата програма, отворен влез и силна концентрација на публика, покажува дека современата македонска култура не мора секогаш да чека големи институционални гестови. Понекогаш ѝ треба сцена, летна ноќ, публика што се движи и доволно доверба дека музиката сè уште може да собере луѓе на исто место.
