Некои вести од вселената не звучат како вест, туку како сцена од мит што одбил да умре. Токму таков е случајот со галаксијата J1007+3540, каде што астрономите забележаа дека централната супермасивна црна дупка повторно исфрла моќни млазови по огромен прекин во активноста. Не станува збор за мала, локална појава, туку за џиновска радиогалаксија со проектирана должина од 1,45 мегапарсеци – односно околу 4,7 милиони светлосни години – сместена во галактичкото јато WHL J100706.4+354041.
Не е само спектакл – туку редок увид во тоа како „дише“ една галаксија
Во научниот труд објавен во Monthly Notices of the Royal Astronomical Society и во соопштението на Royal Astronomical Society, истражувачите ја опишуваат J1007+3540 како еден од најјасните примери на епизодично активно галактичко јадро – систем во кој централниот мотор не работи постојано, туку се гаси, молчи и потоа повторно се буди. Новите млазови се забележани со LOFAR и со uGMRT, два инструменти што им овозможиле на астрономите да видат како свежата активност навлегува во многу постара, веќе истрошена плазма.
Она што го гледаме денес е судир меѓу ново будење и стар космички замор
Најсилниот доказ дека црната дупка не работела во еден непрекинат циклус доаѓа од староста на различните делови од структурата. Внатрешните лобуси се проценети на околу 140 милиони години, додека надворешниот северен лобус и повратната плазма достигнуваат околу 240 до 260 милиони години. Тој временски јаз од повеќе од 100 милиони години не е мала астрономска нијанса, туку јасен потпис дека имало најмалку повеќе фази на исфрлање млазови. Со други зборови, оваа црна дупка не „работела“ рамномерно – таа се вратила во игра.
Зошто ова откритие е поважно отколку што звучи на прво читање
Важноста на приказната не е само во драматичната метафора за „космички вулкан“. Важноста е во тоа што J1007+3540 покажува како црните дупки не се само тивки бездни што голтаат материја, туку сили што буквално ја моделираат галактичката околина. Жешкиот гас од јатото ги витка, стиска и искривува млазовите, а токму таа борба меѓу активното јадро и околината им помага на научниците подобро да разберат како се менуваат галаксиите низ космичкото време. Затоа ова не е само убава снимка од далечната вселена – ова е редок увид во биографијата на една галаксија.
И токму тука е вистинската тежина на веста: вселената не е статична, ниту уредна, ниту тивка. Таа памети стари експлозии, ги носи нивните траги со стотици милиони години и, кога ќе дојде моментот, повторно ги отвора истите космички рани – само уште поголеми, уште посјајни и уште поразбирливи за оние што знаат да гледаат.
