Кивнувањето изгледа како секојдневна, банална работа. Толку обична, што речиси никој не застанува да помисли што всушност се случува во тој краток, експлозивен момент. А се случува многу. Телото, во дел од секунда, прави силна и прецизна реакција со една единствена цел – да оттурне нешто што го дразни носот, дишните патишта или целата таа фина внатрешна рамнотежа што обично ја земаме здраво за готово.
Кога човек кивнува, не станува збор само за воздух што излегува. Станува збор за цел механизам што се активира брзо, рефлексно и без наша вистинска контрола. Во тој исфрлен млаз не патува само воздух, туку и ситни капки, аеросоли и честички што можат да останат околу нас или да стигнат до други луѓе. Затоа кивнувањето не е само физиолошки чин. Тоа е и биолошки сигнал дека телото се брани, чисти и реагира на надразба.
Не е само силно – туку и изненадувачки сложено
Во популарните текстови често се појавуваат бројки што звучат спектакуларно, но не се секогаш прецизни. Така и тврдењето дека при кивнување воздухот се движи со над 15 км/ч, иако не е сосема неточно како најниска претстава, всушност е премногу скромно за да ја долови реалната слика. Во научни мерења на кивање и дишење се регистрирани значително повисоки излезни брзини, а и во трудови што ја анализираат динамиката на капките при кивање јасно се гледа дека станува збор за многу посилен и покомплексен процес отколку што повеќето луѓе замислуваат.
Токму затоа е важно ваквите факти да не се сведуваат на сензационализам. Поинтересно од самата бројка е сознанието дека телото, кога ќе почувствува иритант, прашина, алерген или друга надразба, реагира со речиси совршено координиран импулс. Тоа е нагло вдишување, кратко задржување, силна контракција на мускулите и потоа – експлозивно исфрлање. Кратко трае, но е извонредно ефикасно.
Кивнувањето како одбрана на телото
Најчесто не размислуваме за кивнувањето како за нешто паметно, а токму тоа е. Телото се обидува да исфрли непожелни честички од носната шуплина и горните дишни патишта. Тоа може да бидат прашина, полен, чад, силен мирис, вирусна инфекција или едноставно чувствителност на слузницата. Во суштина, кивнувањето е брза одбранбена реакција, нешто како моментален внатрешен одговор на телото дека нешто не му одговара.
И тука работата станува уште поинтересна. Ние обично мислиме дека телото реагира само кога е болно. Но не. Телото реагира и кога се штити. Кивнувањето не мора да значи болест. Може да значи чувствителност, изложеност, алергија, иритација или едноставно природна реакција на средината. Тоа е уште еден потсетник дека човекот не е затворен систем. Постојано е во однос со воздухот, просторот, сезоната, микросветот околу себе.
Зошто кивнувањето е важно и за другите околу нас
Таму каде што има кивнување, има и расфрлање на респираторни капки. Токму затоа и препораките за правилно покривање при кашлање и кивање нагласуваат дека носот и устата треба да се покријат со марамче или со внатрешниот дел од лактот, а потоа да се измијат рацете. Не затоа што кивнувањето е нешто „нечисто“ во морална смисла, туку затоа што е многу ефикасен начин честички од нашето тело да стигнат во заедничкиот простор.
Во време кога повеќе од порано разбираме како се шират респираторните инфекции, кивнувањето добива уште една димензија. Тоа веќе не е само лична реакција, туку и социјален момент. Начинот на кој кивнуваме кажува нешто и за нашата култура на грижа. За нас. За другите. За просторот што го делиме. Понекогаш цивилизираноста не се гледа во големи гестови, туку во тоа дали некој инстинктивно ќе посегне по марамче.
Еден мал рефлекс што открива голема вистина
Има нешто речиси симболично во кивнувањето. Телото не трпи долго она што му пречи. Реагира. Исфрла. Се обидува да се врати во рамнотежа. Во тој краток момент, човекот станува свесен дека и најавтоматските телесни реакции носат своја логика, своја интелигенција и своја порака.
Можеби токму затоа ваквите појави се толку интересни. Зад нешто што трае секунда се крие цела биомеханика, цела приказна за одбраната на организмот и цела лекција за тоа колку телото работи за нас, дури и кога не го забележуваме. Кивнувањето не е само звук, ниту само гест. Тоа е потсетник дека живото тело постојано преговара со светот околу себе – брзо, прецизно и без многу објаснувања.
А кога веќе знаеме дека во тој краток издишок брзината може да биде многу поголема од „само“ 15 км/ч, тогаш кивнувањето веќе не изгледа како ситница. Изгледа како тоа што навистина е – мала, но моќна експлозија на човечката физиологија.
