Порано жената му припаѓаше на „послаб“, а мажот на „посилен“ пол. Така барем нè учеа традицијата, воспитувањето и многу општествени правила што со децении се сметаа за природни. Тоа беше некаква основа врз која се градеа многу односи – и традиционални, и наводно „рамноправни“.
Но, ако човек застане и внимателно погледне околу себе, ќе забележи дека тие категории одамна не се толку едноставни како што звучат.
Денес, кога зборуваме за односите меѓу мажите и жените, повеќе не станува збор само за физичка сила, туку за многу подлабоки прашања: моќ, одговорност, можности и слобода.
Полова еднаквост – идеја или реалност?
Се разбира, во многу недемократски или недоволно демократски земји на светот и денес постојат јасни нерамнотежи. Тоа се гледа во селективноста во меѓусебните односи, во поделбата на секојдневните семејни обврски, во работата и бизнисот, но и во секојдневниот живот на мажот и жената воопшто.
Полова еднаквост?
Прашањето и понатаму стои отворено.
Во современиот демократски свет жената најчесто се опишува како „понежниот“, а мажот како „погрубиот“ пол. Но и тоа е само симболична поделба. Во реалноста, често се случува мажите во одредени ситуации да покажат повеќе чувствителност од жените, а жените да покажат сила која традиционално се сметала за „машка“.
Оттука доаѓа и едно важно прашање:
За какви права денес се бори жената во развиениот демократски свет? И кој за нив се бори во оние делови од светот каде тие права сè уште се далеку од реалноста?
Не е ли, во извесна смисла, потценување или дури и иронија тоа што борбата за рамноправност се „наградува“ со цвеќе, подарок или љубезност – само на еден ден во годината?
Како настанал 8-ми март
Меѓународниот ден на жената се одбележува повеќе од еден век. Тој не настанал како празник во класична смисла, туку како ден на борба.
Во 1910 година, на Втората меѓународна конференција на жените социјалистки во Копенхаген, германската револуционерка Клара Цеткин предложила воспоставување на меѓународен ден на жената.
Идејата била инспирирана од протестите на американските работнички, меѓу кои и демонстрациите на текстилните работнички во Њујорк во почетокот на XX век, како и протестите поврзани со работничките права во 1909 година.
Во 1911 година, Меѓународниот ден на жената за првпат бил одбележан во Австрија, Данска, Германија и Швајцарија. На собирите учествувале повеќе од милион луѓе – и жени и мажи.
Тие барале право на глас, право на работа, право на образование и прекин на дискриминацијата на работното место.
Тоа е важно да се нагласи:
На тие демонстрации не учествувале само жени. Учествувале и мажи.
Оттука и прашањето: дали 8-ми март е ден само на жените, или ден на општеството кое сака да биде поправедно?
Денес Меѓународниот ден на жената е признат од Обединетите нации и се одбележува во повеќе од сто земји.
Кој заработува повеќе – мажите или жените?
И покрај напредокот, статистиката и понатаму покажува дека рамноправноста сè уште не е целосно постигната.
Според податоците на Eurostat, жените во Европската унија во просек заработуваат околу 13% помалку од мажите. Овој таканаречен „gender pay gap“ варира од земја до земја, но останува постојана тема на дебата и политики.
Во управните одбори на големите компании жените сè уште се значително помалку застапени. Сепак, последната деценија носи постепени промени. Според извештаите на Европската комисија, процентот на жени во управните одбори на најголемите европски компании достигнува околу 33%, што е значително повеќе од пред дваесет години.
Во академскиот свет ситуацијата исто така се менува, но бавно. Според UNESCO, жените сочинуваат околу 33% од истражувачите во светот.
Бројките покажуваат напредок, но и дека патот до вистинска еднаквост е далеку од завршен.
Еманципацијата и малите револуции во секојдневието
Една интересна и на моменти бизарна теза се појави пред неколку години во ватиканскиот весник L’Osservatore Romano.
Во уводник се поставува прашањето што најмногу придонело за еманципацијата на жената во XX век.
Некои велат дека тоа е контрацептивната пилула.
Други – либерализацијата на абортусот.
Трети – можноста жената да работи надвор од домот.
Но има и едно поинакво мислење: дека машината за перење алишта имала поголемо влијание врз ослободувањето на жената отколку сите овие фактори.
На прв поглед тоа звучи како провокација. Но ако човек размисли малку подлабоко, ќе сфати дека технологијата навистина го промени секојдневниот живот на милиони жени.
Малите технолошки револуции во домаќинството – од машината за перење до модерните апарати – ослободија огромно време кое порано било посветено на физичка работа.
Сепак, критичарите со право предупредуваат дека вистинската борба не се води само во технологијата, туку во општествените односи.
Италијанската политичарка Паола Кончија тогаш остро реагираше, потсетувајќи дека во реалниот свет многу жени и понатаму живеат во страв – било во сопствените домови, било на улица.
Па, чиј е 8-ми март?
Тука повторно се враќаме на прашањето од насловот.
Чиј е 8-ми март?
Ако го сведеме на цвеќе, подароци и галантни честитки – тогаш тоа е ден што го организирале мажите за жените.
Но ако се вратиме на неговото вистинско значење – борба за права, достоинство и еднаквост – тогаш 8-ми март не е само ден на жената.
Тоа е ден на едно општество што се обидува да стане поправедно.
И затоа, можеби најточниот одговор е следниот:
8-ми март е ден и на жената, и на мажот.
Затоа што без едниот, другиот не може да биде навистина слободен.
