Планот на „Разговори за иднината во 12:05“ предвидува неотповиклива оставка на претседателот, вонреден конгрес, ново раководство, внатрепартиски избори и нов политички и визуелен идентитет. Од Бихаќска одговараат дека зад иницијативата не гледаат реформа, туку обид за преземање и дополнително фрагментирање на опозицискиот простор.
Судирот во СДСМ влезе во нова, многу поотворена фаза. Она што со месеци се развиваше како критика кон актуелното раководство, сега е преточено во формален документ со конкретни барања: оставка на претседателот Венко Филипче, формирање преодно тело, преиспитување на делегатскиот состав, вонреден конгрес, нови внатрепартиски избори и суштинско редефинирање на политичкиот идентитет на партијата.
Документот на Платформата „Разговори за иднината во 12:05“ во седиштето на СДСМ го доставиле Игор Ивановски, Славјанка Петровска и Коста Начевски. Иницијаторите велат дека нивната цел е партијата повторно да му биде вратена на членството и да се создадат услови за обновување на довербата меѓу опозициските гласачи.
Првото барање – Филипче да замине
Најдиректниот дел од документот е барањето за „неодложна и неотповиклива“ оставка на Венко Филипче од функцијата претседател на СДСМ.
Потоа се предлага формирање привремена работна група со извршен мандат, која би требало да подготви план за санација и темелни внатрешни реформи. Следниот чекор според предлогот би бил ревизија на изборот и мандатот на актуелните конгресни делегати, а потоа и свикување вонреден конгрес.
Платформата предлага по конгресот да следуваат фер и демократски внатрепартиски избори, по што новото раководство би требало да работи на активирање на пасивизираното членство и општинските организации и на привлекување млади луѓе.
Не само нов претседател, туку и нов политички идентитет
Документот оди подалеку од обична персонална смена. Платформата бара дефинирање нови програмски и идеолошки наративи, нови политики на централно и локално ниво и дури нов визуелен идентитет на СДСМ, со кој би се означил дисконтинуитет со, како што наведуваат иницијаторите, погрешните политики на претходните партиски раководства.
Токму ова барање го отвора поширокото прашање: дали иницијативата предлага само реконструкција на СДСМ или фактички бара политичко рестартирање на партијата.
Во нивната аргументација иницијаторите како проблеми ги посочуваат идеолошкото обезличување, кадровскиот дефицит, пасивизирањето на општинските организации и начинот на комуникација на актуелното раководство. Тоа се нивни политички оценки и не претставуваат независно утврдени факти.
СДСМ возвраќа: „ЗНАМ 2.0“
Одговорот на актуелното раководство беше експресен и исклучително остар.
СДСМ ја означи Платформата како „ЗНАМ 2.0“ и оцени дека документот нема цел да ја реформира партијата, туку да ја преземе и да го ослабне поширокиот опозициски фронт. Во официјалното соопштение партијата нагласува и дека зад барањето стојат 17 потписници, додека за Филипче, според СДСМ, гласале повеќе од 18.000 членови.
Тоа е централниот аргумент на актуелното раководство – дека избраниот претседател располага со поширок внатрепартиски легитимитет од групата која бара негова смена. Од СДСМ дополнително тврдат дека во документот нема конкретни антикорупциски мерки, рокови за европската интеграција или други разработени јавни политики, туку пред сè барања за смена на лидерот, конгрес и редизајн на партијата.
Од реформа до борба за легитимитет
Затоа главниот политички судир повеќе не е само прашањето дали Филипче треба да остане претседател. Се судираат две различни тези за легитимитетот.
Актуелното раководство се повикува на формалниот избор од членството и на партиските процедури. Платформата, пак, својата интервенција ја оправдува со оценката дека СДСМ се наоѓа во длабока политичка и организациска криза и дека постојната структура не може сама да ја спроведе неопходната промена.
Во суштина, едната страна вели: претседателот има изборен мандат. Другата вели: изборниот мандат не е доволен ако партијата го губи политичкиот капацитет и довербата.
Платформата сака поширок опозициски фронт
Во претходните јавни настапи претставници на Платформата зборуваа и за потребата од создавање поширок опозициски фронт во кој СДСМ би имал значајна, па и водечка улога, но без Филипче и сегашното раководство. Токму тука актуелното раководство ја гледа опасноста од фрагментација.
Од СДСМ тврдат дека таков процес би можел да заврши со дополнително делење на опозициските гласови и затоа ја прават споредбата со создавањето на ЗНАМ. Тоа е политичка оценка на СДСМ, а не независно потврдена намера на иницијаторите.
Претставниците на Платформата, од друга страна, во досегашните настапи тврдеа дека не планираат формирање нова политичка партија, туку промена во самиот СДСМ и негово поставување како столб на пошироко опозициско обединување.
Реториката станува сè поостра
Политичката дебата меѓу двете страни веќе е придружена и со остар личен речник.
Само еден ден пред формалното доставување на документот, Филипче во јавен настап им порача на критичарите од Платформата или да помогнат во партијата или да му се тргнат од патот, употребувајќи ја и метафората дека ќе ги „згази како шлепер жаба“. Платформата возврати со критики кон начинот на кој претседателот комуницира со сопартијците. Дополнително, во меѓусебните реакции се изнесуваат и различни обвинувања за деловни интереси, тендери и врски со други политички центри. Дел од нив се отфрлени од прозваните лица и, без независна институционална потврда, треба да се третираат како меѓупартиски политички тврдења, а не како утврдени факти.
Судир за тоа што треба да биде СДСМ
Зад личните прозивки и жестокиот речник се отвора многу посуштинска дилема.
Треба ли СДСМ да продолжи со сегашното раководство и постепено да се обновува во рамките на постојната структура или му е потребна подлабока реконструкција со нов конгрес, ново раководство и нова политичка понуда?
Документот на „12.05“ првпат ја преточува втората опција во прецизна процедура. Реакцијата од Бихаќска, пак, покажува дека актуелното раководство засега не гледа основа да го прифати тој модел.
Затоа следната фаза веројатно нема да се води само околу тоа кој ќе биде претседател на СДСМ, туку околу тоа кој има право да го дефинира неговиот идентитет, организациска структура и место во идниот опозициски блок.
