Флеш:
Копретседателката на Алтернатива за Германија (АфД), Алис Вајдел, во летното-вчерашно интервју на германскиот јавен сервис ZDF најави дека доколку партијата дојде на сојузна власт ќе бара Германија да го напушти евро-системот и Шенгенскиот простор, да ги затвори границите и значително да ја заостри миграциската политика. Изјавите доаѓаат во момент кога АфД има силни позиции во анкетите, па политичка идеја што до неодамна изгледаше далеку од практичната власт сега добива поинаква тежина.
Вајдел тврди дека Германија била во подобра економска положба пред воведувањето на еврото и повторно ја отвори една од најстарите теми во политичката историја на АфД – враќањето на националната монетарна политика.
Не станува збор за нова идеја на Вајдел
Насловите дека АфД сака да го „укине еврото“ лесно можат да создадат погрешен впечаток. Партијата секако не може да ја укине заедничката валута за остатокот од Европа. Нејзината декларирана цел е Германија да излезе од евро-системот и повторно да има национална валута.
Тоа не е импровизирана изјава од едно телевизиско интервју. Во изборната програма на АфД за сојузните избори во 2025. година постои посебно поглавје за монетарната политика со експлицитно барање Германија да го напушти евро-системот. Во програмата се споменува повторно воведување национална валута, со можност еврото паралелно да остане во употреба или да биде заменето со пофлексибилен европски механизам за пресметување. Вајдел сега ја пренесува таа програмска позиција во сегашната политичка борба. Нејзиниот аргумент е дека заедничката монетарна политика не им одговара подеднакво на различните европски економии и дека Германија изгубила дел од сопствената економска слобода. Критичарите на таквиот пристап, пак, предупредуваат дека германската индустрија, банките, трговијата и извозот се длабоко вградени во евро-системот, па напуштањето на валутата би носело тешко предвидливи трошоци.
Излезот од еврото не е едно гласање и нова банкнота
Политичката парола е многу поедноставна од нејзината можна реализација. Европските договори не содржат едноставна постапка со која држава што веќе го користи еврото може само да ја напушти еврозоната, а да продолжи непроменето со сите други форми на членство во Европската Унија. Европската комисија во претходни официјални одговори има посочено дека договорите не предвидуваат механизам за „контролиран излез“ од еврозоната за нејзините членки, што ја прави таквата промена и правно и политички многу посложена од обично национално решение. Официјалниот европски став за ова прашање може да се види и во одговорот на Европската комисија до Европскиот парламент. Практично, евентуалниот германски обид би отворил прашања за европските договори, централното банкарство, долговите и депозитите, договорите склучени во евра и целата платежна инфраструктура на најголемата економија во ЕУ.
Тоа не значи дека политичка власт не може да се обиде да ја промени постојната архитектура. Значи дека меѓу изборното ветување и неговото остварување има голем институционален простор.
Шенген: затворање граници и нешто што Германија веќе делумно го прави
Вториот силен дел од настапот на Вајдел е миграцијата. Таа најавува построги депортации, поограничено доделување државјанство и напуштање на Шенген ако АфД дојде на власт. Нејзината формулација е директна – границите ќе бидат затворени, а Германија ќе излезе од системот на слободно движење.
Тука е важна една разлика што лесно исчезнува во политичките наслови. Германија веќе има привремени контроли на своите внатрешни копнени граници. Според документите на Европската комисија за германските гранични контроли, актуелниот режим е продолжен до 15. септември годинава. Но привремената гранична контрола дозволена во рамките на Шенген и политичкото напуштање на Шенген не се иста работа. Првото е механизам што постои во самиот систем. Второто би било промена на положбата на Германија во една од основните структури на европското слободно движење и би имало последици за луѓето, товарниот сообраќај и синџирите на снабдување низ средиштето на Европа.
Зошто овие изјави во 2026. година се слушаат поинаку
Политичката тежина на кажаното не произлегува само од содржината. Таа произлегува од моментот. Во анкетата на Forschungsgruppe Wahlen за ZDF објавена на 20. август, АфД беше на 27%, а ЦДУ/ЦСУ на 22%. Тоа е анкета, а не изборен резултат, но покажува колку е променет односот на силите по сојузните избори во 2025. година, кога АфД освои 20,8% од вторите гласови.
Истовремено, висок рејтинг не е исто што и пат до влада. АфД останува политички изолирана од главните партии, кои досега ја одбиваат сојузната коалициска соработка со неа. Затоа најавата на Вајдел во овој момент е пред сè политичка програма за тоа како би изгледала Германија ако АфД успее да ја претвори изборната поддршка во владејачко мнозинство.
Зошто ова не е далечна германска тема за Македонија
Германија со години е меѓу најважните трговски партнери на Македонија и е клучен пазар за значаен дел од производството на компаниите поврзани со автомобилската и извозната индустрија. Во Германија живее и бројна македонска заедница, а европските транспортни правци кон земјата минуваат низ Шенгенскиот простор.
Затоа евентуална долготрајна промена на граничниот режим би била важна и за македонските превозници и извозници, додека сериозно преуредување на германската монетарна политика би имало пошироки последици за европската економија со која Македонија е тесно поврзана. Колкави би биле тие последици денес не може одговорно да се пресмета – сè зависи од тоа дали и како ваквите политички барања некогаш би станале конкретни владини одлуки.
Токму тука е суштината на настапот на Алис Вајдел. Не станува збор само за уште една расправа околу миграцијата или еврото. АфД отворено предлага поинаков модел на германско учество во Европа – со национална валута, посилни национални граници и помалку заеднички европски механизми. Дали некогаш ќе добие политичка моќ да го испроба тој модел е друго прашање, но во Германија годинава веќе не може да се третира како целосно маргинална хипотеза.
