Седми ноември може да се раскаже без генерали, фронтови и бескрајна листа родендени. На овој датум железницата успеала да спои огромен континент, неколку жени во Њујорк отвориле музеј што ќе го промени начинот на кој светот гледа на модерната уметност, еден мост спектакуларно покажал што се случува кога инженерството ќе го потцени ветерот, македонскиот јазик добил професионална театарска сцена во Пиринскиот дел на Македонија, а една необична уметничка инсталација во Лондон ги запознала John Lennon и Yoko Ono. Децении подоцна, една кошаркарска прес-конференција ќе помогне да се промени и јавниот разговор за ХИВ.
1885 – Еден последен клинец ја спојува Канада од Атлантикот до Пацификот
На 7 ноември 1885 година кај Craigellachie во Британска Колумбија бил забиен последниот клинец на Canadian Pacific Railway. Со него формално била завршена првата железничка линија што ја поврзала Канада од источниот до западниот брег.
Изградбата значела совладување илјадници километри шуми, реки и планински премини. Особено тежок бил преминот преку Карпестите Планини. Железницата не била само транспортен проект: таа го забрзала создавањето населби, движењето стока, развојот на туризмот и економското поврзување на огромната земја.
Приказната има и потемна страна. Голем дел од најопасната работа ја извршувале кинески работници, чии услови на живот и работа биле исклучително тешки. Токму затоа денес оваа железница може да се чита и како приказна за инженерски амбиции и како потсетник дека зад монументалните инфраструктурни проекти секогаш стојат конкретни човечки животи.
1929 – MoMA се отвора во шест изнајмени соби
На 7 ноември 1929 година, само неколку дена по крахот на Волстрит, во Менхетен бил отворен Museum of Modern Art – MoMA. Денес институцијата располага со една од најпознатите колекции на модерна и современа уметност во светот. Почетокот, сепак, бил многу поскромен: шест изнајмени простории на дванаесеттиот кат од Heckscher Building.
Зад идејата стоеле три жени – Abby Aldrich Rockefeller, Lillie P. Bliss и Mary Quinn Sullivan – кои сметале дека Њујорк има потреба од музеј посветен на модерната уметност. Првата изложба била посветена на Cézanne, Gauguin, Seurat и Van Gogh. MoMA во својата архива го наведува 7 ноември како ден на отворањето на изложбата.
Важно е што музејот уште од почетокот не ја ограничил идејата за уметност само на сликарство и скулптура. Во неговиот простор постепено влегле фотографијата, филмот, архитектурата, индустрискиот дизајн и новите медиуми. Дел од предметите што некогаш изгледале премногу современи или секојдневни за музеј, подоцна станале дел од историјата на дизајнот.
1940 – Мостот Tacoma Narrows покажува дека и бетон и челик можат да „танцуваат“
На 7 ноември 1940 година мостот Tacoma Narrows во американската држава Вашингтон почнал силно да се извиткува под влијание на ветерот. Неколку часа подоцна централниот дел се урнал во водата.
Мостот бил отворен само четири месеци претходно. Уште од почетокот возачите забележувале дека коловозот се движи при ветер, поради што го добил прекарот „Galloping Gertie“. На денот на уривањето движењето станало торзионо – едната страна се кревала додека другата се спуштала.
Филмската снимка од мостот што се витка како лента стана една од најпознатите инженерски снимки во историјата. Катастрофата силно го промени начинот на кој инженерите го проучуваат влијанието на воздухот врз големите конструкции. Она што изгледа цврсто и неподвижно може да влезе во опасна интеракција со нешто толку невидливо како ветерот.
1947 – „Печалбари“ отвора професионален македонски театар во Горна Џумаја
На 7 ноември 1947 година во Горна Џумаја, денешен Благоевград, започнал со работа Обласниот македонски народен театар. Првата претстава била „Печалбари“ од Антон Панов.
Овој настан е особено интересен затоа што припаѓа на краток и денес недоволно познат период во кој македонскиот јазик и култура добиле институционален простор во Пиринскиот дел на Македонија. Театарот работел професионално на македонски јазик и поставувал дела од македонски автори.
Изборот на „Печалбари“ не бил случаен. Драмата на Антон Панов, со темите за печалбарството, сиромаштијата, семејството и разделбата, веќе била едно од најсилните дела на македонската драмска традиција. Отворањето театар со неа било и културна изјава: македонскиот јазик не бил само јазик на домот и песната, туку и јазик на професионална сцена.
1966 – John Lennon се качува на скала и таму ја започнува приказната со Yoko Ono
На 7 ноември 1966 година John Lennon влегол во Indica Gallery во Лондон, каде Yoko Ono ја подготвувала својата изложба. Таа сè уште не била отворена за јавноста.
Едно од делата се состоело од скала, лупа и мал збор поставен високо на таванот. Посетителот требало да се качи, да ја земе лупата и да прочита „YES“. Lennon подоцна раскажувал дека очекувал уште една нихилистичка или негативна порака од авангардната уметност, а токму едноставното „да“ го заинтересирало.
Имало и друго дело во кое посетителите требало да заковаат шајка. Lennon прашал дали може да го направи тоа, а Ono, според нивните подоцнежни сеќавања, му предложила да плати. Тој возвратил дека ќе ѝ даде „замислени пет шилинзи“ и ќе закова „замислена шајка“.
Од таков разговор започнала една од најанализираните врски во историјата на поп-културата. Без оглед на сите подоцнежни митови околу нив, почетокот е прекрасна мала сцена: рок-ѕвезда оди на изложба и се заинтересира за концептуална уметност.
1991 – Magic Johnson ја претвора личната дијагноза во јавен разговор за ХИВ
На 7 ноември 1991 година Magic Johnson излегол пред новинарите и соопштил дека е ХИВ-позитивен и дека веднаш се повлекува од Los Angeles Lakers.
За денешната публика е тешко целосно да се почувствува шокот што го предизвикала веста. На почетокот на 1990-тите ХИВ сè уште бил поврзан со силна стигма, страв и огромно количество дезинформации. Magic Johnson бил една од најголемите спортски ѕвезди на светот, хетеросексуален маж и спортист што за пошироката јавност воопшто не се вклопувал во тогашните стереотипи за луѓето со ХИВ.
Американскиот CDC подоцна дури го проучувал влијанието на неговото соопштение врз однесувањето и свеста за ХИВ. Johnson продолжил јавно да зборува за превенцијата и лекувањето и со децении живее со вирусот благодарение на терапијата. Неговата прес-конференција не била научно откритие, но помогнала една здравствена тема да излезе од просторот на предрасудите и да стане разговор што го слуша целото општество.
Седми ноември така нуди многу подобра слика за тоа што всушност е историјата. Таа е и железничка пруга, и музеј во шест соби, и мост што ги принудил инженерите да учат од својата грешка. Таа е и театар на македонски јазик, случајна средба во галерија и спортист кој со една прес-конференција помогнал милиони луѓе поинаку да погледнат на една болест.
