На неколку километри под површината на Атлантикот, далеку од светлината и од пределите што вообичаено ги поврзуваме со живиот свет, научниците открија нешто што потсетува колку мал дел од океанот навистина го познаваме. Во подводниот кањон Мар дел Плата, крај Аргентина, истражувачите идентификуваа 57 морски видови нови за науката и пет нови родови.
Откритието не е резултат на една случајна средба со необично животно. Зад него стојат длабокоморска експедиција, стотици часови видеоматеријал, собирање примероци и последователна работа на дваесетина таксономисти и млади истражувачи од Латинска Америка и Европа. Резултатот покажува дека во длабочините на југозападниот Атлантик сè уште постојат цели заедници за кои науката допрва учи.
Од морското дно до лабораторијата
Поголемиот дел од примероците биле собрани во текот на експедицијата Talud Continental IV во 2025 година, предводена од аргентински научници од CONICET. Истражувачкиот брод Falkor (too) на Schmidt Ocean Institute го истражувал подводниот кањон Мар дел Плата со помош на далечински управуваното возило SuBastian, способно да работи на големи океански длабочини.
Една година подоцна, од 13 до 24 јули 2026 година, примероците биле детално анализирани на меѓународна работилница во Буенос Аирес. Ocean Census соопшти дека научниците за само две недели успеале да идентификуваат 57 видови нови за науката, како и пет нови родови.
Меѓу нив има 20 видови копеподи – ситни ракови што играат значајна улога во морските екосистеми – 22 бодлокожци, меѓу кои морски краставици и криноиди, 14 претставници на жаркарите, вклучувајќи октокорали, морски пера и камени корали, како и еден вид скафоподен мекотел.
„Локи“ живее на 2.577 метри длабочина
Највпечатливиот жител меѓу новоидентификуваните организми веројатно е морска краставица од родот Peniagone. Истражувачите неформално ја нарекле „Локи“ поради двата изразени израстоци што потсетуваат на роговите поврзани со ликот од нордиската митологија.
Организмот бил снимен на длабочина од 2.577 метри. Според Schmidt Ocean Institute, „Локи“ е само еден од можните десет нови видови морски краставици што биле издвоени во текот на работата со материјалите од експедицијата.
На таква длабочина нема сончева светлина, притисокот е огромен, температурата е ниска, а храната не пристигнува со изобилството карактеристично за површинските морски екосистеми. Сепак, токму во тие услови се развиле разновидни форми на живот приспособени на средина што за човекот изгледа речиси непогодна.
Морската ѕвезда што ја отвори вратата кон длабочините
Експедицијата во 2025 година имаше и необична јавна димензија. Нуркањата беа пренесувани во живо, а милиони луѓе ги следеа истражувачите додека SuBastian се движеше над морското дно.
Посебно внимание привлече крупна портокалова морска ѕвезда, која на гледачите им заличи на Патрик од анимираната серија „Сунѓерот Боб“. Таа стана интернет-сензација, иако подоцна се покажа дека не станува збор за вид нов за науката. Морската ѕвезда не била земена како примерок и останала на морското дно.
Зад забавниот момент, сепак, стоеше нешто поретко: можност милиони луѓе директно да гледаат како изгледа современото истражување на длабокиот океан. CONICET ја опишува експедицијата како историска океанографска кампања, чиј научен материјал продолжува да носи нови откритија и долго по завршувањето на нуркањата.
Океанот е истражен, но далеку од познат
Она што го прави откритието особено интересно не е само бројот 57. Таксономијата – науката што ги определува, опишува и класифицира организмите – бара споредување на нивната анатомија, генетика и други карактеристики со веќе познатите видови. Патот од пронајден примерок до формално опишан вид затоа може да биде долг.
Современите програми како Ocean Census се обидуваат тој процес да го забрзаат преку меѓународна соработка, дигитални бази на податоци и комбинирање на класичната таксономија со генетски методи. Нивната поширока процена е уште повпечатлива – огромен дел од морските видови на Земјата сè уште не се откриени и научно опишани.
Кањонот Мар дел Плата е важен токму во таа смисла. Сместен на аргентинската континентална маргина, тој поврзува различни длабокоморски средини и создава услови за богата биолошка разновидност. Истражувачите веќе знаат дека неговото дно крие корални заедници и бројни организми приспособени на големи длабочини, а новите резултати покажуваат дека неговиот биолошки инвентар е далеку од завршен.
И пластиката стигнала таму каде што човекот речиси никогаш не оди
Истата експедиција откри и помалку привлечна страна на човечкото присуство во океанот. Во научна студија објавена во PLOS One, истражувачите анализирале 240 часа снимки од 17 нуркања на длабочини меѓу 878 и 3.820 метри.
Отпад бил забележан во десет нуркања. Истражувачите регистрирале 29 предмети, од кои најголемиот дел биле пластика, а имало и остатоци поврзани со рибарски активности – јажиња, линии и кабли. Некои од нив веќе стапиле во контакт со локалната фауна.
Контрастот е силен. На истото морско дно на кое науката пронаоѓа организми што човештвото сè уште нема ни именувано, веќе лежат материјали произведени од човекот.
57 видови се само почеток
Приказната од Мар дел Плата затоа има две лица. Едното е оптимистичко – современата технологија и меѓународната научна соработка ни дозволуваат да влеземе во екосистеми што до неодамна практично беа недостапни. Другото е предупредувачко – човечкото влијание стигнало и до нив пред целосно да дознаеме што живее таму.
Ако една експедиција и една внимателна анализа на нејзините примероци можат да откријат десетици непознати видови и повеќе нови родови, тогаш мапата на живиот свет на Земјата очигледно сè уште има огромни празни места. Длабокиот океан не е празен простор под сината површина. Тој е еден од последните големи биолошки светови што допрва ги запознаваме.
