Трети ноември е датум во кој историјата се движи меѓу слободата, медиумите, филмот, вселената и големите инженерски потфати. За Македонија тој има посебно место како ден на конечното ослободување на Прилеп во 1944 година. Во светската историја, истиот датум го означува раѓањето на независна Панама, појавувањето на еден од најпознатите филмски ликови на 20 век, летот на Лајка во орбитата и почетокот на мисијата што прва ќе стигне до Меркур.
1838 – Во Бомбај излегува весникот од кој ќе настане „The Times of India“
На 3 ноември 1838 година во тогашен Бомбај излегол првиот број на „The Bombay Times and Journal of Commerce“. Весникот во почетокот бил наменет главно за трговската и британската заедница во градот и излегувал двапати неделно. Тој бил претходник на денешниот „The Times of India“, едно од најстарите и најпознатите медиумски имиња во Индија.
Самата архива на „The Times of India“ го бележи 3 ноември 1838 година како датум на првото издание. Насловот ќе се менува во следните децении, а името „The Times of India“ ќе биде усвоено во 1861 година. Историјата на весникот е воедно и приказна за развојот на модерниот печат на Индискиот Потконтинент.
1903 – Панама се одделува од Колумбија
На 3 ноември 1903 година Панама го прогласила своето одделување од Колумбија и започнала да функционира како независна република. Настанот бил резултат на долгогодишни политички и економски тензии, но и на огромното стратешко значење на тесниот Панамски Провлак, каде што веќе долго се размислувало за изградба на канал што ќе ги поврзе Атлантскиот и Тихиот Океан.
Соединетите Американски Држави одиграле важна улога во процесот и ја признале Панама само три дена подоцна. На 18 ноември бил потпишан договорот Hay-Bunau-Varilla, со кој бил отворен патот кон изградбата на Панамскиот Канал. Националното собрание на Панама го одбележува 3 ноември како еден од темелните датуми на современата панамска државност.
1944 – Прилеп е конечно ослободен
На 3 ноември 1944 година Прилеп бил конечно ослободен во завршните операции на Народноослободителната војна во Македонија. Борбите за градот започнале на 29 октомври и траеле неколку дена, а значајна улога во нив имала Петтата македонска народноослободителна ударна бригада.
Во текот на операцијата борбите се воделе на приодите кон градот и околу важните германски позиции. На 3 ноември германските сили биле принудени да се повлечат и Прилеп бил целосно ослободен. Историските истражувања на Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“ го наведуваат токму овој датум како завршница на операцијата, а Општина Прилеп секоја година го одбележува 3 Ноември како Ден на ослободувањето на градот.
Датумот има и дополнителна симболика за Прилеп. Токму од овој град на 11 октомври 1941 година започна вооруженото антифашистичко востание во Македонија, а три години подоцна, на 3 ноември, градот ја дочека конечната слобода.
1954 – Годзила првпат излегува на големото платно
На 3 ноември 1954 година во јапонските кина бил прикажан оригиналниот филм „Godzilla“ на режисерот Иширо Хонда. Чудовиштето што излегува од морето и се движи кон Токио брзо ќе стане многу повеќе од филмски негативец.
Првата „Годзила“ била создадена во Јапонија која сè уште живеела со непосредното сеќавање на Хирошима, Нагасаки и нуклеарните тестирања во Пацификот. Затоа чудовиштето било и јасна метафора за стравот од нуклеарното оружје и силата што човекот може да ја ослободи без да може да ја контролира.
Од тој филм ќе израсне една од најдолговечните франшизи во светската кинематографија. Официјалната страница на Godzilla го наведува 3 ноември 1954 година како ден на јапонската премиера, поради што датумот денес се одбележува и како Godzilla Day.
1957 – Лајка станува првото животно во орбитата околу Земјата
На 3 ноември 1957 година Советскиот Сојуз го лансирал „Спутник 2“, само еден месец по историскиот успех на првиот вештачки сателит. Во леталото се наоѓала Лајка – мало куче земено од московските улици, кое станало првото живо суштество што влегло во орбита околу Земјата.
Мисијата претставувала огромен технолошки чекор, но имала и сурова страна. „Спутник 2“ немал систем за враќање на Земјата и Лајка од самиот почеток немала можност да преживее мисија. Подоцнежните податоци покажаа дека угинала само неколку часа по полетувањето поради прегревање и стрес, а не по повеќедневен престој во орбитата како што долго било официјално претставувано.
NASA ја бележи мисијата како важен чекор во развојот на вселенските летови со живи организми. Искуството добиено од ваквите експерименти подоцна ќе придонесе кон подготовките за човечки лет во вселената.
1973 – „Mariner 10“ тргнува кон Венера и Меркур
На 3 ноември 1973 година од Кејп Канаверал полетала сондата „Mariner 10“. Мисијата на NASA била амбициозна и по повеќе основи историска: леталото требало да ја истражува Венера, а потоа да продолжи кон Меркур – планета што дотогаш не била посетена од ниту едно вселенско летало.
„Mariner 10“ станал првото вселенско летало што користело гравитациска асистенција на една планета за да стигне до друга. При прелетувањето покрај Венера нејзината гравитација ја променила траекторијата на сондата и ја насочила кон Меркур. Подоцна леталото извршило три прелетувања покрај најблиската планета до Сонцето и испратило илјадници фотографии и научни податоци.
NASA ја опишува „Mariner 10“ како прва мисија до Меркур, прва мисија што истражувала две планети и прва што употребила планетарна гравитација за промена на патеката.
1978 – Доминика станува независна држава
На 3 ноември 1978 година карипскиот остров Доминика стекнал независност од Обединетото Кралство. Со тоа завршил периодот на британска колонијална и подоцна асоцирана власт, а новата држава станала парламентарна република во рамките на Комонвелтот.
За разлика од Доминиканската Република, со која често се меша поради сличното име, Доминика е мал остров меѓу Гвадалупе и Мартиник. Владата на Доминика го наведува 3 ноември 1978 година како ден на политичката независност, а датумот и денес е централен национален празник на островот.
2014 – One World Trade Center повторно го менува хоризонтот на Њујорк
На 3 ноември 2014 година One World Trade Center официјално ги отворил вратите за своите први деловни корисници. Новиот облакодер бил изграден на комплексот на Светскиот трговски центар по нападите од 11 септември 2001 година и станал највисоката зграда во Соединетите Американски Држави.
Кулата е висока 1.776 стапки – намерна архитектонска референца на 1776 година и американската Декларација за независност. Нејзиното отворање било важен момент во повеќегодишното обновување на Долен Менхетен. официјалната историја на World Trade Center го бележи 3 ноември 2014 година како ден кога One World Trade Center започнал со работа.
Трети ноември има необично јасна линија што се провлекува низ различни епохи – излегување од старите граници. Панама и Доминика ја добиле својата државност, Прилеп ја освоил слободата, весникот од Бомбај започнал пат што ќе трае речиси два века, а Лајка и „Mariner 10“ ја поместиле границата од Земјата кон вселената. Дури и Годзила, роден од стравовите на една епоха, покажа колку долго една културна идеја може да продолжи да живее.
