Дваесет и шести октомври носи приказни што се движат од една од најтешките страници во историјата на Скопје до настани што го менувале сообраќајот, спортот и политичката карта на Европа. На овој датум бил отворен канал што ја забрзал економската експанзија на САД, во Лондон бил поставен темелот на модерниот фудбал, Норвешка добила конечно меѓународно признавање на својата независност, а Австрија ја прогласила трајната неутралност. За македонската култура, 26 октомври е и роденден на два големи гласа – Никола Бадев и Нина Спирова.
1689 – Скопје гори два дена по наредба на генерал Пиколомини
На 26 октомври 1689 година започнало опожарувањето на Скопје од австриската војска предводена од генерал Енеја Силвио Пиколомини. Настанот се случил во текот на Австриско-османлиската војна, кога хабсбуршките сили продреле длабоко на Балканот и го зазеле градот.
Македонската енциклопедија го наведува 26 октомври 1689 година како датум кога Пиколомини го опожарил Скопје, во кое во тоа време владеела чума, по што австриската војска се повлекла кон Косово. Пожарот траел два дена и уништил голем дел од тогашниот град. Последиците биле далекусежни: Скопје, кое претходно било значаен трговски и регионален центар, влегло во период на сериозен демографски и економски пад.
Опожарувањето се случувало во ист историски период со Карпошовото востание, кое избувнало во североисточниот дел на Македонија додека австриските сили напредувале на Балканот. Така, есента 1689 година останала запаметена како време на воени судири, востание и огромна промена во животот на Скопје.
1825 – Каналот Ири го поврзува американскиот запад со Атлантикот
На 26 октомври 1825 година официјално бил отворен каналот Ири, еден од најамбициозните инфраструктурни проекти во раната историја на Соединетите Американски Држави. Каналот го поврзал езерото Ири со реката Хадсон и преку неа со Њујорк и Атлантскиот Океан.
Проектот бил долг околу 580 километри и во времето на изградбата честопати бил исмејуван како прескап и нереален. Резултатот бил спротивен. Конгресната библиотека на САД го опишува отворањето на каналот како настан што го забрзал населувањето и стопанскиот развој на западниот дел на Њујорк и американскиот Среден Запад. На денот на отворањето гувернерот ДеВит Клинтон тргнал од Бафало со бродот „Seneca Chief“, носејќи вода од езерото Ири која подоцна симболично била истурена во Атлантикот.
1863 – Во една лондонска таверна започнува модерната историја на фудбалот
На 26 октомври 1863 година претставници на лондонски и приградски клубови се собрале во Freemasons’ Tavern во Лондон со една практична цел – да создадат заеднички правила за играта што сите ја нарекувале фудбал, но ја играле на различни начини.
На состанокот била формирана Англиската фудбалска асоцијација – The Football Association. Според официјалната историја на FA, токму од оваа средба започнува организираниот фудбал во формата од која постепено ќе се развие денешната игра. Во следните состаноци бил создаден кодексот на правила што јасно ќе го одвои фудбалот од игрите во кои топката се носи со раце.
Малкумина во таверната можеле да претпостават што започнуваат. Играта што требало само да добие унифицирани правила со текот на времето ќе стане најраспространетиот спорт во светот и еден од најголемите феномени на масовната култура.
1881 – Триесет секунди во Тумстоун создаваат легенда за Дивиот Запад
На 26 октомври 1881 година во Тумстоун, Аризона, се случила престрелката што историјата ќе ја запамети како судирот кај O.K. Corral. Од едната страна биле браќата Ерп и Док Холидеј, а од другата членови на семејствата Клентон и Меклори.
Престрелката траела околу половина минута и биле испукани приближно триесет истрели. Тројца од противничката група биле убиени, додека Вирџил и Морган Ерп и Док Холидеј биле ранети. Историскиот локалитет O.K. Corral денес потсетува дека зад подоцнежната поделба на „херои“ и „одметници“ стоела многу покомплицирана борба за политичко и економско влијание во брзорастечкиот рударски град.
Киното и литературата подоцна ја претворија оваа кратка пресметка во една од најпознатите легенди на американскиот Див Запад, многу поголема од самиот настан што траел само неколку десетици секунди.
1905 – Шведска ја признава независноста на Норвешка
На 26 октомври 1905 година шведскиот крал Оскар II ја признал Норвешка како независна држава, со што практично бил затворен процесот на мирно распуштање на унијата меѓу двете земји.
Норвешкиот парламент уште на 7 јуни прогласил дека унијата престанала да функционира, а потоа следувале референдум и преговори со Шведска. норвешкиот парламент го наведува 26 октомври како ден кога Шведска официјално ја признала независноста. Кусо потоа, данскиот принц Карл бил избран за норвешки крал и го зел името Хокон VII.
Во Европа во која промените на границите често биле проследени со војни, норвешко-шведското раздвојување останало впечатлив пример за политичка криза што завршила со преговори и договор.
1918 – Роден е Никола Бадев, гласот што ја носеше македонската песна
На 26 октомври 1918 година во селото Глишиќ кај Кавадарци е роден Никола Бадев, еден од најпрепознатливите интерпретатори на македонската народна песна. Неговиот пат кон професионалната сцена започнал по аудиција за млади таленти, а во 1948 година дебитирал на Радио Скопје.
Следувала кариера во која Бадев снимил голем број народни песни и настапувал пред македонската публика во земјата и меѓу иселениците. Особено силно неговото име остана поврзано со „Параходот“, песна што со неговата интерпретација доби речиси статус на музички знак на Кавадарци. Одбележувањето на стогодишнината од неговото раѓање во Кавадарци повторно го истакна неговото место меѓу големите афирматори на македонската народна песна.
1938 – Во Прилеп е родена Нина Спирова
Точно дваесет години по Бадев, на 26 октомври 1938 година во Прилеп е родена Нина Спирова – уште еден глас што остави препознатлива трага во македонската музика. Почнала да пее уште млада, а нејзиниот интерес првично бил насочен кон класичното и соло-пеењето, пред да изгради кариера во забавната, староградската и народната музика.
Нејзиниот репертоар и специфичната интерпретација ја вброија меѓу најпрепознатливите македонски вокални имиња од втората половина на 20 век. Особено силно со неа се поврзува песната „Еден бакнеж“, но зад популарноста стоеше многу поширок опус и присуство на фестивалската и радиофонската сцена.
Не е честа календарска случајност еден ист датум, со разлика од точно дваесет години, да донесе две личности што подоцна ќе станат дел од музичката меморија на една земја. На 26 октомври, затоа, македонската историја не памети само пожар и воени пресврти – го памети и раѓањето на два гласа што продолжија да живеат преку песната.
1955 – Австрија ја прогласува својата трајна неутралност
На 26 октомври 1955 година австрискиот Национален совет го усвоил уставниот закон со кој државата ја прогласила својата трајна неутралност. Само неколку месеци претходно, со Австрискиот државен договор, земјата повторно го стекнала целосниот суверенитет по една деценија сојузничка окупација по Втората светска војна.
Според австриското Министерство за надворешни работи, законот за постојана неутралност бил усвоен токму на 26 октомври 1955 година. Датумот денес е Национален ден на Австрија.
Од опожарувањето на Скопје до правилата што го создадоа модерниот фудбал, од огромниот американски канал до мирното осамостојување на Норвешка и австриската неутралност, 26 октомври има необично широк историски распон. За Македонија, пак, меѓу тие големи светски настани остануваат две особено топли точки – раѓањето на Никола Бадев и Нина Спирова, два различни гласа на една богата музичка традиција.
