Некои датуми собираат на едно место настани што тешко би ги поврзале во иста приказна. На 22 октомври човек првпат се спуштил со падобран од голема височина, Њујорк ја отворил својата Метрополитен опера, еден експеримент го отворил патот кон фотокопирањето, Жан-Пол Сартр одбил Нобелова награда, а советска сонда испратила фотографии од површината на Венера. За Македонија, датумот е поврзан и со две значајни личности – Христо Узунов и Борко Лазески.
1797 – Андре-Жак Гарнерен го изведува првиот познат падобрански скок
На 22 октомври 1797 година францускиот воздухопловец Андре-Жак Гарнерен се издигнал со водороден балон над Париз, а потоа ја одвоил својата кошница од балонот и започнал спуштање со падобран. Тоа бил еден од првите практични докази дека човек може контролирано да се врати на земјата од голема височина. Националниот музеј за воздухопловство и вселена на Smithsonian го бележи токму 22 октомври 1797 година како датум на неговото историско спуштање над парискиот Parc Monceau.
Падобранот немал отвор на врвот каков што имаат подоцнежните конструкции, па кошницата силно се нишала за време на спуштањето. Гарнерен сепак слетал жив и без сериозни повреди. Она што било спектакл за париската публика со текот на времето станало основа за развој на падобранството и на еден од најважните системи за спасување во воздухопловството.
1878 – Во Охрид е роден Христо Узунов
На 22 октомври 1878 година во Охрид е роден Христо Узунов – учител, револуционер и една од позначајните личности на македонското револуционерно движење од крајот на 19 и почетокот на 20 век. Општина Охрид го одбележува овој датум како годишнина од неговото раѓање.
Узунов бил учесник на Смилевскиот конгрес и за време на Илинденското востание бил началник на Охридскиот револуционерен округ и член на Охридското горско началство. Припаѓал на генерацијата македонски учители и револуционери кај кои просветната и политичката дејност биле тесно поврзани. Неговата биографија останала дел од пошироката приказна за организираното македонско револуционерно движење и борбата за политичка и национална слобода.
1883 – Метрополитен операта во Њујорк ја отвора својата прва сезона
На 22 октомври 1883 година во Њујорк била отворена Метрополитен операта. Првата претстава била „Фауст“ од Шарл Гуно, изведена во тогашната зграда на Бродвеј и 39. улица. Операта била напишана на француски, но на отворањето била изведена на италијански, јазик што во тоа време доминирал во репертоарската политика на новата институција. Податокот е зачуван и во историскиот календар на Конгресната библиотека на САД, како и во архивата на самата Метрополитен опера.
Од таа вечер започнала историјата на една од највлијателните оперски институции во светот. Нејзината сцена низ децениите ќе стане место на кое ќе настапуваат најзначајните пејачи, диригенти и режисери, а „Мет“ ќе изгради статус што одамна ги надминал границите на Њујорк.
1917 – Во Прилеп е роден Борко Лазески
На 22 октомври 1917 година во Прилеп е роден Борко Лазески, еден од значајните претставници на современата македонска ликовна уметност. Тој бил сликар, педагог и автор на монументални дела, а особено место во неговото творештво имале фреската, мозаикот и витражот.
Лазески припаѓа на генерацијата уметници што по Втората светска војна учествувале во создавањето на институционалната основа на современиот македонски ликовен живот. Бил меѓу основачите на Друштвото на ликовните уметници на Македонија и професор во Уметничката школа во Скопје. Во неговото творештво монументалното сликарство добива посебна тежина – од фрески до големи витражни композиции кои и денес се дел од македонското културно наследство.
1938 – Честер Карлсон ја создава првата успешна ксерографска копија
На 22 октомври 1938 година во Асторија, Квинс, Честер Карлсон и неговиот соработник Ото Корнеи успеале да создадат слика со процес што подоцна ќе биде наречен ксерографија. На стаклена плочка биле напишани датумот и местото, а резултатот станал првата успешна ксерографска копија. Smithsonian Institution денес ја чува документацијата и материјалите од тие рани експерименти.
Идејата на Карлсон во почетокот не предизвикала особен интерес кај компаниите на кои им ја нудел. Потребни биле години за технологијата да стане практичен производ, но нејзиното влијание било огромно. Фотокопирањето го забрзало ширењето документи, книги, административни материјали и информации, а ксерографскиот принцип подоцна станал основа и на голем број современи печатачи.
1962 – Кенеди јавно ја открива Кубанската ракетна криза
На 22 октомври 1962 година американскиот претседател Џон Ф. Кенеди во телевизиско обраќање соопштил дека американските разузнавачки авиони откриле советски ракетни позиции на Куба. Во истото обраќање најавил поморска „карантинска“ зона за испораките на офанзивно оружје кон островот. Тоа бил моментот кога една веќе опасна тајна конфронтација станала јавно позната и светот влегол во најкритичните денови на Кубанската ракетна криза.
Во следните денови Вашингтон и Москва се приближиле до точка од која погрешна проценка можела да предизвика директен нуклеарен судир. Кризата завршила со договор за повлекување на советските ракети од Куба и со американски отстапки, меѓу кои и тајното повлекување на американските ракети од Турција. 22 октомври останал датум кога милиони луѓе првпат разбрале колку далеку стигнала конфронтацијата.
1964 – Жан-Пол Сартр ја одбива Нобеловата награда
На 22 октомври 1964 година било објавено дека Нобеловата награда за литература му се доделува на францускиот писател и филозоф Жан-Пол Сартр. Наместо да ја прифати најпрестижната книжевна награда во светот, Сартр одлучил да ја одбие. Нобеловата фондација го наведува како еден од ретките добитници кои доброволно не ја прифатиле наградата.
Одлуката не била моментален гест. Сартр и претходно одбивал официјални признанија, сметајќи дека писателот не треба да се претвора во институција. Нобеловиот комитет сепак не ја повлекол одлуката – тој останал добитник за 1964 година, иако не ги примил наградата и паричниот износ. Со тој потег, филозофот на егзистенцијализмот успеал и сопственото признание да го претвори во јавна расправа за независноста на интелектуалецот.
1975 – „Венера 9“ ги испраќа првите фотографии од површината на друга планета
На 22 октомври 1975 година советската вселенска сонда „Венера 9“ стигнала до Венера. Орбиталниот дел станал првото летало што влегло во орбита околу оваа планета, а спуштачкиот модул успеал да слета и да испрати фотографии од нејзината површина. Тоа бил првиот фотографски поглед добиен директно од површината на друга планета. Архивата на NASA го бележи подвигот на „Венера 9“ и „Венера 10“ како прво испраќање фотографии од венеријанската површина кон Земјата.
Условите на Венера се крајно непријателски – огромен атмосферски притисок и температури доволно високи за да стопат олово. Токму затоа фактот што модулот преживеал доволно долго за да испрати податоци и фотографии бил извонреден инженерски успех. Камерите откриле каменеста површина под густата атмосфера и првпат му овозможиле на човештвото да „погледне“ од тлото на друга планета.
Од падобран над Париз до камера на Венера, 22 октомври е датум во кој љубопитноста често преминувала во конкретен чекор – скок, експеримент, дело или одлука. А македонската историја му додава уште две различни траги: револуционерната биографија на Христо Узунов и уметничкото наследство на Борко Лазески.
