Дали скијањето навистина почнало во Азија?
Кога ќе помислам на скијање, првата слика што ми доаѓа не е модерно одморалиште, ниту луксузна опрема. Туку човек – сам, во снежна тишина, со дрвени штици врзани за нозете и со стап во раката. Човек што не скија од забава, туку од потреба. И токму таму, во таа потреба, можеби лежи вистинскиот почеток на овој спорт.
Древни цртежи пронајдени во северозападна Кина укажуваат дека скијањето можеби се практикувало уште во старото камено време. Во регионот на планината Алтај, во денешната автономна покраина Џинјанг, археолозите откриле цртежи на ловци кои се движат по снег на долги штици. Според анализите, тие можат да датираат и до пред 10.000 години, а некои кинески извори наведуваат и многу постари периоди. За регионот на Алтај и неговата праисториска култура, постојат бројни истражувања кои укажуваат на рана адаптација на човекот кон сурови снежни услови.
Истражувачот Ванг Бо од Покраинскиот музеј во Џинјанг посочил дека на еден од цртежите се гледаат четири лица покрај добиток и коњи, од кои тројца имаат долги штици на нозете и дрвени стапови во рацете. Ако тоа навистина се скии, тогаш зборуваме за форма на движење што била практична, ловечка, егзистенцијална.
Но тука мора да бидам внимателен. Денес, најшироко прифатените научни податоци велат дека најстарите физички остатоци од скии се пронајдени во Скандинавија и Русија, стари околу 5.000 до 8.000 години. За развојот на скијањето како културен феномен и транспортно средство, може да се види историскиот преглед на History of skiing, каде што се обработени и археолошките наоди од северна Европа. Значи, прашањето „кој го измислил скијањето“ не е едноставно. Тоа е повеќе приказна за паралелна еволуција – различни народи, во различни делови од светот, под ист притисок на природата, дошле до слично решение.
Мене тоа ми е фасцинантно. Не толку од патриотска или географска гледна точка, туку од човечка. Човекот, кога ќе биде ставен во услови на студ, снег и потреба за лов, ќе најде начин да се движи побрзо. И од тоа практично решение, векови подоцна, ќе се роди спорт.
Од преживување до спорт
Скијањето не почнало како натпревар. Почнало како алатка за живот. Во северна Европа, особено во Норвешка, скиите биле дел од секојдневието уште во средниот век. Во 19 век, токму таму почнува трансформацијата од средство за транспорт во спортска дисциплина. Првите организирани натпревари во Норвешка се одржуваат во 1840-тите, а со текот на времето скијањето станува олимписки спорт.
Денес, скијањето е дел од Зимските олимписки игри и опфаќа различни дисциплини – алпско, нордиско, скијачки скокови, биатлон. Од дрвени штици до карбонски конструкции – еволуцијата е огромна. Но суштината е иста. Движење низ снег. Рамнотежа. Издржливост.
Скијачки рекорд што ја поместува границата
И ако во минатото човекот скијал за да преживее, денес некои скијаат за да ја тестираат сопствената граница. Еден Австриец ќе остане запишан во историјата по нешто што звучи речиси неверојатно.
Австрискиот спортист Јозеф Ресник, на 52-годишна возраст, постави светски рекорд во издржливост скијајќи непрекинато 9 дена – вкупно 240 часа. Тој скијал на патека во Австрија, правејќи кратки паузи само за физиолошки потреби, храна и кратко загревање. Со тоа го надмина претходниот рекорд од 222 часа, поставен од Германецот Кристијан Флир.
Кога ќе ја слушнеш бројката – 240 часа – таа звучи како апстракција. Но кога ќе ја претвориш во реалност, сфаќаш што значи тоа за телото и умот. Девет дена на студ, на иста патека, со постојано напрегање. Тоа веќе не е само спорт. Тоа е психофизичка борба.
Мене ваквите рекорди ми се потсетник дека човекот постојано ја турка границата. Од ловец на Алтај до современ спортист на алпска патека – приказната е иста. Човекот сака да се движи. Сака да освојува простор. И сака да докаже дека може повеќе отколку што мислел вчера.
И можеби токму затоа скијањето не е само спорт. Тоа е приказна за адаптација, издржливост и амбиција. Од праисторија до рекорд – истата линија, само различни времиња.
