Термометарот покажува 23 степени. Радијаторот е топол. Прозорците се затворени. Сепак, седите на софата и чувствувате дека ви е студено. Во друг дом, на 21 степен, истата облека ви е сосема доволна.
Тоа не е само субјективен впечаток и не значи дека термометарот греши. Температурата на воздухот е само еден од факторите што определуваат дали просторијата ја чувствуваме како топла и удобна. Студените ѕидови и прозорци, движењето на воздухот, влажноста, облеката, физичката активност и местото на кое седиме можат значително да го променат чувството.
Затоа прашањето „колку степени имате дома?“ понекогаш кажува помалку отколку што мислиме.
23 степени воздух не значат дека телото чувствува 23 степени
Човечкото тело постојано разменува топлина со околината. Дел од таа размена се случува преку воздухот, но значаен дел се случува и преку топлинско зрачење меѓу нашето тело и површините што нè опкружуваат.
Токму затоа во науката за топлинска удобност се користи поимот средна радијантна температура. Тој грубо ја опишува топлинската состојба на површините околу нас – ѕидовите, прозорците, таванот, подот и другите големи површини.
ASHRAE Standard 55, еден од најкористените меѓународни стандарди за топлинска удобност, не ја определува удобноста само според температурата на воздухот. Во предвид се земаат температурата, топлинското зрачење од околните површини, влажноста и брзината на воздухот, како и два лични фактори – облеката и физичката активност.
Со други зборови, два стана можат да имаат исти 23 степени на термометарот, а да се чувствуваат сосема различно.
Студениот ѕид може да „победи“ топол воздух
Замислете стар стан со слабo изолиран надворешен ѕид. Воздухот во собата е загреан на 23 степени, но внатрешната површина на ѕидот е значително постудена.
Кога седиме близу до него, телото разменува топлина и со таа студена површина. Не мора да го допреме ѕидот за да ја почувствуваме разликата.
Истиот ефект го создаваат големи студени прозорци, особено кај старо или слабо изолирано стакло.
ASHRAE ја користи и таканаречената оперативна температура, која го комбинира влијанието на температурата на воздухот и средната радијантна температура. При ниска брзина на воздухот и во вообичаени услови, таа приближно може да се замисли како просек меѓу двете.
Еден поедноставен пример добро ја покажува разликата. Ако воздухот е 23°C, а просечната радијантна температура на околните површини е само 17°C, оперативната температура во определени мирни услови би била приближно 20°C.
Термометарот сè уште покажува 23.
Телото, меѓутоа, се наоѓа во средина што може да ја чувствува многу постудено.
Затоа покрај прозорец често ни е студено и кога „не дува“
Седењето до голем прозорец во зима е класичен пример.
Стаклото може да биде значително постудено од воздухот во собата. Телото губи повеќе топлина кон таа површина, па добиваме чувство дека „влече од прозорецот“ дури и кога нема очигледна пукнатина низ која навлегува надворешен воздух.
А ако навистина има и струење низ дихтунзите, ефектот станува уште поизразен.
Студеното стакло го лади воздухот непосредно до прозорецот. Тој станува погуст и се спушта кон подот, создавајќи локално струење што може да се почувствува на нозете како провев.
Затоа лошиот прозорец може истовремено да создава три проблеми: студена радијантна површина, инфилтрација на надворешен воздух и локално движење на студен воздух.
Провевот ја менува удобноста повеќе отколку што покажува термометарот
Кога воздухот околу телото се движи побрзо, губиме повеќе топлина преку конвекција. Тоа е причината зошто вентилаторот нè разладува во лето иако не ја намалува температурата во собата.
Во зима истиот физички механизам може да работи против удобноста.
Струење од прозорец, врата, вентилациски отвор или климатизер може локално да создаде чувство на студ иако просечната температура на воздухот во просторијата е сосема пристојна.
Особено чувствителни се нозете и вратот. Затоа некој што седи точно на линијата меѓу врата и прозорец може да се жали дека му е студено, додека човек на другата страна од истата соба се чувствува удобно.
Термометарот може да покаже иста температура на двете места.
Телото не ја доживува просторијата на ист начин.
А влажноста – дали повлажен воздух навистина е „потопол“?
Влажноста има улога во топлинската удобност, но во зимските домашни услови често ѝ се припишува поголема моќ отколку што реално има.
Премногу сув воздух може да биде непријатен за носот, грлото, очите и кожата. Panoptikum неодамна детално пишуваше за тоа во текстот „Сув воздух, греење и затворени простории“.
Сепак, подигнувањето на влажноста нема чудесно да претвори студен и лошо изолиран стан во топол дом. Ако ѕидовите и прозорците се студени и има провев, овлажнувачот не го решава основниот проблем.
Американската EPA како практичен опсег за релативна влажност во домот наведува 30-50%. Премногу ниската влажност може да создава сувост и непријатност, а премногу високата го зголемува ризикот од кондензација и мувла.
Тоа е особено важно во дом со студени надворешни ѕидови. Ако значително ја зголемиме влажноста, а површините останат студени, водената пареа полесно може да кондензира токму на најстудените места.
Затоа решението не е „што повеќе влажност, толку потопло“.
Подот може да го расипе целиот впечаток
Топлинската удобност има и локална компонента.
Просторијата може во просек да биде пријатна, а подот да остане многу студен. Особено во приземје, над незагреан подрум или во стар објект со слаба изолација, студената подна површина силно се чувствува преку стапалата.
Тогаш човек може да има топол горен дел од телото, а сепак постојано чувство дека му е студено.
Тоа е причината зошто тепих, соодветни домашни обувки или подобрување на изолацијата на подот понекогаш прават поголема субјективна разлика отколку уште еден степен на термостатот.
Не затоа што ја загреваат целата соба, туку затоа што го намалуваат локалното губење топлина.
И облеката е дел од „системот за греење“
Во инженерските пресметки за топлинска удобност облеката не е споредна работа. Таа е еден од основните фактори.
Дебел џемпер, долги панталони и чорапи создаваат сосема различна топлинска изолација околу телото од тенка маица.
Тоа не значи дека решението за студен дом е човек да седи во зимска јакна. Но објаснува зошто две лица во иста соба можат искрено да имаат различно чувство за истата температура.
На тоа се додаваат возраста, телесната градба, здравствената состојба и индивидуалните разлики во метаболизмот.
Затоа не постои температура на која апсолутно сите луѓе автоматски се чувствуваат удобно.
Човек што седи и човек што чисти не живеат во иста температура
Вториот личен фактор е активноста.
Телото само произведува топлина. Колку повеќе се движиме, толку повеќе метаболичка топлина се создава.
Човек што половина час чисти или готви може да се чувствува удобно на температура на која некој што неподвижно работи на компјутер два часа веќе почнува да чувствува студ.
Тоа е и причината зошто чувството на студ често станува посилно навечер, кога седиме подолго и движењето е минимално.
Не се променила само собата.
Се променило и телото во неа.
Каде стои термометарот е поважно отколку што мислиме
Ако сакате да знаете колкава е температурата во просторијата, термометарот поставен веднаш над радијатор, покрај прозорец, на директно сонце или до надворешна врата може да даде бројка што слабо ја претставува зоната во која навистина престојувате.
Температурата во една соба не е совршено еднаква на секоја точка.
Топол воздух може да се собира повисоко, подот да остане постуден, а просторот крај надворешен ѕид да биде поинаков од средината на собата.
Практично, термометарот треба да биде во делот од просторијата каде што реално престојувате, далеку од директен извор на топлина, студ или сончево зрачење.
Ако на масата е 23°C, а до софата на надворешниот ѕид 20,5°C, одеднаш станува многу појасно зошто двајца членови на семејството тврдат различни работи за „истата“ температура.
18 степени од СЗО не значат дека 18°C се идеална удобност за секого
И тука често се мешаат две различни прашања: здравствен минимум и лична удобност.
Во своите насоки за домување и здравје, Светската здравствена организација наведува 18°C како широко прифатена безбедна и балансирана минимална внатрешна температура за општата популација во студената сезона во умерени и постудени климатски подрачја.
За постари лица, деца и луѓе со определени хронични заболувања може да биде потребна повисока температура.
Но 18°C не е универзална „идеална температура за дневна соба“. Насоката се однесува на заштита од штетните здравствени последици на студеното домување.
Топлинската удобност е посложено прашање и зависи од целата средина.
Зошто подобрата изолација понекогаш се чувствува повеќе од посилното греење
Ако во лошо изолиран дом само ја зголемуваме температурата на воздухот, се обидуваме со еден фактор да надоместиме за неколку други проблеми.
Го загреваме воздухот, но ѕидот останува студен. Прозорецот останува студен. Провевот останува. Топлината продолжува побрзо да се губи.
Со подобра изолација и подобри прозорци се зголемува температурата на внатрешните површини и се намалуваат локалните студени зони. Така просторијата може да се чувствува попријатно и при пониска температура на воздухот.
Тоа е една од причините зошто енергетската ефикасност на домот не е само прашање на помала сметка. Таа е и прашање на удобност.
Добро изолиран дом не мора постојано да „се бори“ со надворешната температура.
Што може да се направи без големо реновирање?
Ако во домот е студено иако термометарот покажува разумна температура, првиот чекор не мора автоматски да биде подигнување на греењето.
Проверете каде точно се чувствува студот.
Ако е главно покрај прозорец, проверете ги дихтунзите и струењето. Ако се чувствува на нозете, проблемот можеби е подот. Ако е непријатно само покрај надворешниот ѕид, поместувањето на работната маса или софата неколку десетици сантиметри понекогаш може да ја подобри удобноста.
Дебели завеси можат навечер да го намалат влијанието на студеното стакло, но не треба да го блокираат радијаторот на начин што ќе го спречи ширењето на топлината во просторијата.
Радијаторите не треба да бидат затрупани со мебел, а системот треба да биде правилно одржуван. Panoptikum уште пред почетокот на сезоната пишуваше за проверката на радијаторите и внатрешната инсталација како дел од подготовката за греење.
Корисно е да се измери и влажноста со едноставен хигрометар наместо да се претпоставува дека воздухот е „премногу сув“ или „премногу влажен“.
Отворањето прозорец не е исто што и ладење на домот со часови
Зимското проветрување е уште еден баланс.
Затворен дом не треба да значи дом без свеж воздух. Готвењето, туширањето, луѓето и секојдневните активности создаваат водена пареа и различни загадувачи во затворениот простор.
Кратко и интензивно проветрување може да го обнови воздухот без истовремено долго да ги олади ѕидовите и мебелот.
Тоа е важно бидејќи повторното загревање на воздухот е едно, а повторното загревање на целосно разладени масивни површини е друго.
Домот е топлински систем, не само количина воздух затворена меѓу четири ѕида.
Зошто 24 степени понекогаш не го решаваат проблемот
Кога ни е студено, најинтуитивната реакција е да го поместиме термостатот нагоре.
Понекогаш тоа е сосема оправдано. Но ако причината е силен провев или многу студени површини, дополнителниот степен ќе ја зголеми потрошувачката без целосно да ја отстрани непријатноста.
Тогаш добиваме необична ситуација: воздухот станува сè потопол, сметката расте, а човекот крај прозорецот и натаму вели дека му е студено.
Тоа е сигнал дека проблемот не е само во бројката на термостатот.
Топлинската удобност е равенка со шест фактори
Наједноставно кажано, за тоа како ја чувствуваме просторијата се важни:
- температурата на воздухот;
- температурата на околните површини;
- движењето на воздухот;
- влажноста;
- облеката;
- физичката активност.
Затоа една магична температура што ќе им одговара на сите домови и сите луѓе не постои.
Ако две простории се на 23°C, едната може да има топли внатрешни ѕидови, добри прозорци, мирен воздух и топол под. Другата – студени надворешни површини, провев и ладен под.
Термометарот ќе ја покаже истата бројка.
Телото ќе ја почувствува разликата веднаш.
Пред да го засилите греењето, проверете што всушност е студено
Термометарот е корисен, но не е судија за удобноста. Тој го мери воздухот на едно место. Не знае колку е студен прозорецот зад вас, дали ви дува по нозете, колку долго седите неподвижно или дали надворешниот ѕид губи топлина побрзо отколку што системот може да ја надомести.
Затоа, ако дома упорно ви е студено на 22 или 23 степени, не мора првиот одговор да биде 24 или 25.
Погледнете ги прозорците. Допретe ги ѕидовите. Проверете го струењето, подот, влажноста и местото на кое седите.
Понекогаш најдобриот начин домот да стане потопол не е да произведеме уште топлина – туку да престанеме толку лесно да ја губиме.
