Македонија влегува во најчувствителниот дел од сезоната на западнонилската треска со 43 регистрирани случаи и пет смртни исходи. Најголем дел од заболувањето е концентриран во скопскиот регион, каде што се прошируваат зафатените подрачја, се следат ризичните места за размножување комарци, а надзорот сега ги вклучува и угинатите птици.
Флеш:
Податоците објавени на 21. август од Министерството за здравство покажуваат дека од 43 регистрирани случаи, 40 биле дефинитивно потврдени, а три биле потврдени со еден тест. Во меѓувреме се регистрирани први случаи и во општините Центар и Чаир, а на 22. август Клиниката за инфективни болести го потврди петтиот смртен исход – 73-годишен пациент со тешка клиничка слика и придружни заболувања.
Зошто ECDC води 37 случаи, а домашниот биланс е 43
Во јавноста во изминатите денови се појавија две бројки што на прв поглед изгледаат противречно. Последниот седмичен извештај на Европскиот центар за превенција и контрола на болести – ECDC, изработен на 21 август, ја наведува Македонија со 37 локално стекнати инфекции. Во истиот период домашните здравствени власти соопштуваат за 43 регистрирани случаи.
Разликата е во тоа што не станува збор за идентична статистичка категорија. Европската табела ги споредува локално стекнатите случаи што се пријавени во системот на ECDC до конкретниот пресек, додека националниот биланс ја прикажува состојбата според домашната евиденција и лабораториската класификација. Оттука, и пресметката за бројот на заболени на милион жители треба да се чита според податоците врз кои е направена.
Токму врз основа на 37-те случаи наведени во европската статистика ја поставува Македонија на околу 20,3 случаи на милион жители – повеќе од Грција со 15,1 и Италија со 5,3 случаи на милион. Тоа не значи дека Македонија има најголем апсолутен број заболени во Европа. Напротив, во ECDC извештајот Италија има 311, Грција 157, а Шпанија 63 локално стекнати случаи. Македонската специфичност се гледа кога бројот ќе се стави во однос со големината на населението.
Од човекот до птиците: се следи природниот циклус на вирусот
Западнонилскиот вирус не циркулира само меѓу луѓето. Неговиот природен циклус е поврзан со птиците и комарците, пред сè со комарците од родот Culex. Комарецот се инфицира кога се храни од заразена птица, а потоа вирусот може да го пренесе на човек или на друг цицач. Луѓето, за разлика од птиците, не се главниот резервоар што го одржува вирусот во природата.
Затоа значење има и првиот потврден случај на вирусот кај угинат гавран на подрачјето на Скопје. Тој не е само ветеринарен податок, туку сигнал дека вирусот циркулира и во природниот синџир во кој се одржува инфекцијата.
Агенцијата за храна и ветеринарство претходно побара особено внимание кога на исто подрачје и во краток период се забележува поголем број угинати гаврани или други диви преселни птици. По пријавите од граѓани беа организирани и теренски активности за обезбедување примероци за лабораториско испитување. Дел од првично земените примероци биле пресушени и неупотребливи за анализа, поради што обезбедувањето соодветен свеж материјал станува важен дел од епидемиолошкиот и ветеринарниот надзор.
Скопје има 34 мапирани ризични подрачја
Здравствените власти соопштија дека во скопскиот регион се работи со 34 ризични подрачја, од кои 13 се оценети како високоризични. Процената, според Министерството, се прави според присуството на застоена вода и високото ниво на органска материја – услови што му овозможуваат на комарецот да се размножува.
Ова е и причината поради која борбата со западнонилската треска не може да заврши со едно или неколку прскања. На 20 август ECDC предупреди дека Европа мора да ги зајакне капацитетите за контрола на комарците и да премине кон интегриран пристап: надзор над популацијата на комарци, следење на заболувањата, контрола на местата каде што се развиваат ларвите, учество на локалната заедница и насочена употреба на средствата за контрола.
Европската слика станува посложена и затоа што сезоната на пренос не завршува со календарскиот крај на летото. ECDC посочува дека западнонилскиот вирус вообичаено има најсилна активност во август и почетокот на септември. Заклучно со 21 август, во 12 европски земји биле пријавени 625 локално стекнати случаи, а 99 области биле означени како зафатени.
Најголемиот број инфекции воопшто немаат симптоми
Статистиката на потврдени случаи не го претставува целиот обем на циркулацијата на вирусот. Според Светската здравствена организација и ECDC, околу 70 до 80 проценти од инфицираните лица немаат никакви симптоми. Кај дел од останатите може да се појават температура, главоболка, замор, болки во телото, мачнина, повраќање, а понекогаш и осип или зголемени лимфни јазли.
Мал дел од инфекциите преминуваат во сериозна невроинвазивна болест – воспаление на мозокот или мозочните обвивки и други тешки невролошки состојби. Висока температура, силна главоболка, вкочанет врат, дезориентација, тресење, грчеви, мускулна слабост или нарушување на свеста се симптоми што бараат итна медицинска процена. Постарите лица и луѓето со ослабен имунитет имаат поголем ризик од тешка форма, иако таа може да се појави и кај помлади пациенти.
Заштитата почнува и од дворот и балконот
За западнонилската треска нема вакцина за луѓе, ниту специфичен антивирусен лек, па превенцијата главно се сведува на намалување на контактот со комарците и отстранување на условите за нивно размножување. Репеленти, облека што покрива поголем дел од телото, мрежи на прозорците и вратите и намалување на престојот на места со висока активност на комарци се едноставни мерки со практична вредност.
Исто толку важно е редовно да се празнат или покриваат садови во кои се задржува вода – кофи, саксии, детски играчки, стари гуми и други мали резервоари околу домовите. Неколку сантиметри вода што со денови стојат незабележано можат да станат место за развој на ларви, а тоа е дел од проблемот што не може да го реши ниту едно авионско или теренско прскање само по себе.
Сегашната епидемија затоа треба да се чита пошироко од дневниот број нови пациенти. Македонија во 2026 година има изразена циркулација на вирусот, потврдена и кај луѓето и кај птица, додека европските здравствени институции предупредуваат дека сезоната сè уште е во својата активна фаза. Следните недели ќе покажат дали комбинацијата од здравствен надзор, контрола на комарците, ветеринарно следење и одговорно однесување на граѓаните ќе успее да го намали преносот пред сезоната природно да почне да слабее.
